Πώς τα social media διαμορφώνουν αρνητές εμβολίων

Σχε­δόν οι μισοί πο­λί­τες της Ευ­ρω­παϊ­κής Ενω­σης που χρη­σι­μο­ποιούν ως πρω­ταρ­χι­κό μέσο ενη­μέ­ρω­σης τα μέσα κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης είναι αρ­νη­τι­κά προ­σκεί­με­νοι προς το εμ­βό­λιο, σύμ­φω­να με πρό­σφα­τη έρευ­να του Eurofound, υπη­ρε­σί­ας της Ε.Ε. που διε­ξά­γει πα­νευ­ρω­παϊ­κά ερω­τη­μα­το­λό­για. Βάσει της έρευ­νας, το 27% των Ευ­ρω­παί­ων δεν θέλει να εμ­βο­λια­στεί κατά του κο­ρω­νοϊ­ού. Πα­ρό­λο που η δι­στα­κτι­κό­τη­τα δια­φέ­ρει ανά­λο­γα με πολ­λούς πα­ρά­γο­ντες, μία από τις βα­σι­κές δια­χω­ρι­στι­κές δια­φο­ρές αφορά την έκτα­ση της χρή­σης των social media.

Το 40% όσων απά­ντη­σαν πως η βα­σι­κή πηγή ενη­μέ­ρω­σής τους είναι τα μέσα κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης ή τα blogs δή­λω­σε πως δεν είναι πι­θα­νό να εμ­βο­λια­στεί, σε αντί­θε­ση με όσους ενη­με­ρώ­νο­νται από τα πα­ρα­δο­σια­κά μέσα – ρα­διό­φω­νο, τη­λε­ό­ρα­ση ή τον Τύπο. Κάτω από το ένα πέμ­πτο αυτών των ομά­δων δή­λω­σε πως δεν θα εμ­βο­λια­στεί.

«Ακόμα και όταν οι επι­πτώ­σεις πα­ρα­γό­ντων όπως η ηλι­κία, το φύλο και η κα­τά­στα­ση υγεί­ας λη­φθούν υπόψη, οι δια­φο­ρές που βλέ­που­με με τις βα­σι­κές πηγές ενη­μέ­ρω­σης είναι στα­τι­στι­κά ση­μα­ντι­κές», γρά­φουν οι Sanna Nivakoski και Massimiliano Mascherini. Από ό,τι φαί­νε­ται, η άρ­νη­ση των εμ­βο­λί­ων είναι επί­σης συ­νή­θης με­τα­ξύ αν­θρώ­πων που περ­νούν πολύ χρόνο στα social media.

«Αυτό που έχου­με δει είναι ότι μπο­ρεί να γίνει μια συ­σχέ­τι­ση», λέει στην «Κ» ο Θο­δω­ρής Γε­ωρ­γα­κό­που­λος, διευ­θυ­ντής πε­ριε­χο­μέ­νου τού μη κερ­δο­σκο­πι­κού ορ­γα­νι­σμού ερευ­νών δια­ΝΕ­Ο­σις. «Η με­γα­λύ­τε­ρη πλειο­ψη­φία αρ­νη­τών ενη­με­ρώ­νε­ται κυ­ρί­ως από social media, οι πιο ηλι­κιω­μέ­νοι, οι οποί­οι είναι σε με­γα­λύ­τε­ρο πο­σο­στό υπέρ των εμ­βο­λί­ων, ενη­με­ρώ­νο­νται κυ­ρί­ως από την τη­λε­ό­ρα­ση», το­νί­ζει, συ­μπλη­ρώ­νο­ντας όμως πως, σύμ­φω­να με τις έρευ­νές τους, οι αρ­νη­τές των εμ­βο­λί­ων στην Ελ­λά­δα πλέον φαί­νε­ται να είναι γύρω στο 11%.

Ο Νίκος Πα­να­γιώ­του, ανα­πλη­ρω­τής κα­θη­γη­τής στο Τμήμα Δη­μο­σιο­γρα­φί­ας και ΜΜΕ του ΑΠΘ, ανα­φέ­ρει στην «Κ» πως τα μέσα κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης επι­τρέ­πουν τη δη­μιουρ­γία κλει­στών κοι­νο­τή­των στις οποί­ες δια­τυ­πώ­νο­νται συχνά ισχυ­ρι­σμοί που είναι δύ­σκο­λο να επα­λη­θευ­θούν. Ο ίδιος το­νί­ζει πως με­γά­λες εται­ρεί­ες, όπως το Facebook και το YouTube, άρ­γη­σαν να λά­βουν μέτρα κατά της πα­ρα­πλη­ρο­φό­ρη­σης, ενώ ση­μα­ντι­κό ρόλο παί­ζει και η έλ­λει­ψη εμπι­στο­σύ­νης στα πα­ρα­δο­σια­κά μέσα ενη­μέ­ρω­σης.

Σύμ­φω­να με το Digital News Report 2021 του Reuters Institute, το media market της Ελ­λά­δας χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται, εκτός άλλων, από έλ­λει­ψη εμπι­στο­σύ­νης στις ει­δή­σεις, ενώ η χρήση των μέσων κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης ως κύ­ριου μέσου ενη­μέ­ρω­σης είναι πολύ υψηλή.

Ψευ­δείς ει­δή­σεις

Επί­σης, έρευ­να που διε­ξά­γουν στο πα­νε­πι­στή­μιο από τον Απρί­λιο του 2020 έχει δεί­ξει πως στην Ελ­λά­δα, αλλά και σε άλλες χώρες, οι μέ­θο­δοι πα­ρα­πλη­ρο­φό­ρη­σης που χρη­σι­μο­ποιού­νται στα social media είναι πα­ρεμ­φε­ρείς – «ψευ­δε­πί­γρα­φη επι­στη­μο­σύ­νη, δια­στρέ­βλω­ση δη­λώ­σε­ων και έντα­ση στον τρόπο με τον οποίο κα­τα­γρά­φο­νται αυτού του εί­δους τα στοι­χεία», λέει ο κ. Πα­να­γιώ­του. Σε μια ομάδα κατά των εμ­βο­λί­ων ένα­ντι της COVID-19 στο Facebook αναρ­τώ­νται ψευ­δείς ει­δή­σεις, όπως ότι αε­ρο­πο­ρι­κές εται­ρεί­ες απα­γο­ρεύ­ουν την εί­σο­δο εμ­βο­λια­σμέ­νων, ή απο­τυ­πώ­νο­νται με με­γά­λη συ­χνό­τη­τα αντιεμ­βο­λια­στι­κές από­ψεις, όπως «όχι στο εμ­βό­λιο, όχι στο microchip, αντι­στα­θεί­τε».

«Δεν είναι για πρό­βα­τα» – έτσι πε­ρι­γρά­φε­ται το γκρουπ. «Πά­ντο­τε μας προ­σελ­κύ­ει αυτός που αρ­νεί­ται, αυτός που μι­λά­ει για σε­να­ριο­λο­γί­ες», λέει στην «Κ» ο Στέ­λιος Πα­πα­θα­να­σό­που­λος, κα­θη­γη­τής στο Τμήμα Επι­κοι­νω­νί­ας και Μέσων Μα­ζι­κής Ενη­μέ­ρω­σης του ΕΚΠΑ. «Ιδίως στα social media, που είναι κα­τε­ξο­χήν μέρη λαϊ­κι­σμού, πάντα μας προ­σελ­κύ­ει η λο­γι­κή του πα­ρα­σκη­νί­ου και μας ελ­κύ­ουν οι φωνές που λένε πως κάτι κρύ­βε­ται πίσω από αυτό».

Παρ’ όλα αυτά, στα μέσα κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης, όπου είναι πολύ εύ­κο­λο να δη­μιουρ­γη­θούν echo chambers, δια­δι­κτυα­κά πε­ρι­βάλ­λο­ντα στα οποία ανα­κυ­κλώ­νο­νται από­ψεις με τις οποί­ες ο κάθε χρή­στης συμ­φω­νεί, οι από­ψεις που δια­τυ­πώ­νο­νται, ει­δι­κά σχε­τι­κά με ζη­τή­μα­τα υγεί­ας, συ­νή­θως προ­ϋ­πάρ­χουν. «Δεν θα έλεγα ότι οδη­γούν σε μια δι­στα­κτι­κό­τη­τα», ανα­φέ­ρει στην «Κ» ο Αλέ­ξης Ρου­τζού­νης, ερευ­νη­τι­κός διευ­θυ­ντής της Κάπα Research. «Οι ήδη δι­στα­κτι­κοί», ση­μειώ­νει, «κα­τα­φεύ­γουν στα social media για να επι­βε­βαιώ­σουν τη δια­μορ­φω­μέ­νη άποψή τους».

Πηγή kathimerini.gr