Αρκιοί, Μαράθι, Ψέριμος…Νησάκια – κουκκίδες με ηρωικούς κατοίκους

Οι περισ­σό­τε­ροι μάθαμε για την ύπαρξη της Κινάρου με τον πιο τραγικό τρόπο: όταν στις 11 Φεβρουα­ρίου κατέ­πεσε στο νησί ένα ελι­κό­πτερο του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού, οδη­γώ­ντας στον θάνατο το τρι­με­λές πλήρωμά του. Ανα­κα­λύ­ψαμε έτσι πως σε αυτό το νησάκι (έκταση 4,5 τ.χλμ.), με τις από­κρη­μνες ακτές κυριο­λε­κτικά στο μέσον του Αιγαίου (ανα­το­λικά της Αμοργού και δυτικά Λέρου και Καλύ­μνου), ζουν δύο άνθρω­ποι: η 70χρονη Ειρήνη Κατσο­τούρχη και ο γιος της Γιώργος. Μέχρι το 2013 που απε­βί­ωσε, ζούσε μαζί τους ο σύζυγος της κ. Ειρήνης, Μικές.

Ηρθε στη μνήμη μας μια άλλη γυναίκα-ακρίτας, η ξακου­στή Κυρά της Ρω (νησίδα νοτιο­δυ­τικά του Καστελ­λό­ρι­ζου), η Δέσποινα Αχλα­διώτη, η οποία απε­βί­ωσε το 1982. Κι όμως, το Αιγαίο είναι διά­σπαρτο από μικρά νησάκια, τα οποία κατοι­κού­νται από ηρω­ι­κούς ανθρώ­πους που από ανάγκη ή επι­θυ­μία ζουν μόνοι τους κατα­με­σής του πελά­γους και αντι­με­τω­πί­ζουν με απα­ρά­μιλλη επιμονή, υπομονή και εφευ­ρε­τι­κό­τητα, χωρίς φόβο, τις καθη­με­ρι­νές δυσκο­λίες. Σχετικά κοντά (περίπου 6 μίλια ανα­το­λικά) στην Κίναρο είναι τα Λέβιθα (9,1 τ.χλμ.), τα οποία κατοι­κού­νται από την οικο­γέ­νεια του κ. Δημήτρη Καμπό­σου, που ασχο­λεί­ται με την κτη­νο­τρο­φία, τη γεωργία και την αλιεία. Το καλο­καίρι υπο­δέ­χε­ται του­ρί­στες για φαγητό και κατά­λυμα.

Δύσκο­λος ο χει­μώ­νας

Ο χει­μώ­νας σε όλα αυτά τα ερη­μο­νή­σια είναι πολύ δύσκο­λος, ενώ το καλο­καίρι οι του­ρί­στες, οι οποίοι έρχο­νται με σκάφη, δίνουν ζωή.

Στην άλλη άκρη της τηλε­φω­νι­κής μας γραμμής, ο 60χρονος Μιχάλης Κάβου­ρας, από τη βεράντα της ταβέρ­νας «Πει­ρα­τής» αντι­κρί­ζει τον σκο­τεινό λόγω ώρας πανέ­μορφο κόλπο στο Μαράθι. Το Μαράθι (ή Μάραθος), με έκταση μόλις 355 στρέμ­ματα (0,355 τ.χλμ.) είναι νησίδα των Δωδε­κα­νή­σων και ανήκει στο νησιω­τικό σύμπλεγμα των Αρκιών, ανα­το­λικά της Πάτμου και βορειό­τερα των Λειψών. Ο κ. Κάβου­ρας και τα δύο του αδέλφια ζουν τον χειμώνα στο Μαράθι, ενώ το καλο­καίρι που έρχεται αρκετός κόσμος, λει­τουρ­γούν τρεις ταβέρ­νες και περίπου 30 δωμάτια.

«Δύσκολα περνάει η μέρα. Ασχο­λού­μα­στε με την κτη­νο­τρο­φία, έχουμε κατσί­κια, δου­λειές στα σπίτια και όταν έχει καλό καιρό πάμε για ψάρεμα. Δεν έχουν μείνει και πολλά ψάρια, αλλά κανένα χταπόδι, καλα­μάρι, το βγά­ζουμε. Επι­κοι­νω­νία έχουμε με την Πάτμο, με ένα επι­δο­τού­μενο καΐκι που έρχεται τρεις φορές την εβδο­μάδα, εάν έχει βέβαια καλό καιρό. Μέχρι πριν από λίγο που ξανάρθε, είχε ένα μήνα να έρθει. Ξεμεί­ναμε κι από ψωμί. Αλλά τα βολεύ­ουμε, έχουμε τον τρόπο μας», λέει στην «Κ» ο κ. Κάβου­ρας. Η τέχνη της επι­βί­ω­σης είναι ιδιαί­τερα ανε­πτυγ­μένη στους ερη­μί­τες του Αιγαίου.

Ο κ. Κάβου­ρας γεν­νή­θηκε και μεγά­λωσε στο Μαράθι, δεν έμενε συνέ­χεια εκεί, ταξί­δεψε και δούλεψε σε πολλά μέρη, είδε τον κόσμο. Σήμερα οι δύο κόρες του σπου­δά­ζουν, με την οικο­νο­μική δυσκο­λία της περιό­δου. Κάποια στιγμή απο­φά­σισε να γυρίσει μαζί με τα αδέλφια του στα μέρη των γονιών του. Τον ρωτάμε εάν ήρθαν πρό­σφυ­γες στο νησάκι. «Πού να έρθουν; Κατ’ αρχήν, ούτε φως δεν υπάρχει. Εδώ η νύχτα είναι νύχτα.

Εχουμε ξεπε­ρά­σει τον φόβο». Το μεγα­λύ­τερο πρό­βλημα είναι η επι­κοι­νω­νία, ειδικά όταν χρεια­στεί για λόγους υγείας. «Ακόμα κι απ’ το Λιμε­ναρ­χείο Πάτμου όταν ζητάμε να έρθουν, συνήθως μας λένε πως δεν έχουν πετρέ­λαιο, δεν έχουν άτομα». Ακριβώς δίπλα στο Μαράθι είναι οι Αρκιοί (6,7 τ.χλμ.), που κατοι­κού­νται από περίπου 45 άτομα, εκ των οποίων οι 20-30 μένουν όλο τον χρόνο.

Τα Δωδε­κά­νησα είναι η περιοχή με τα περισ­σό­τερα νησάκια, που κατοι­κού­νται από λίγους κατοί­κους. Γύρω από την Κάλυμνο υπάρχει η Καλό­λι­μνος (1,95 τ.χλμ.) όπου μένει ένας βοσκός, ο οποίος ασχο­λεί­ται με τα κατσί­κια του, και η Πλάτη (0,726 τ.χλμ.), που κατοι­κούν δύο άτομα. Ο Καλύ­μνιος κ. Μιχάλης Λαμπρό­που­λος, 65 ετών σήμερα, πήγε εκεί με τη σύζυγό του το 1999, σε έκταση που του παρα­χώ­ρησε ο Δήμος Καλύ­μνου.

Ελλειψη γιατρού

Ανα­το­λι­κό­τερα της Πλάτης βρί­σκε­ται η νήσος Ψέριμος (14,6 τ.χλμ.), λεγό­μενη και Κάπαρη, η οποία στην απο­γραφή του 2011 είχε 80 κατοί­κους. Την Πέμπτη το από­γευμα, στην ταβέρνα του Μανώλα, στην οποία τηλε­φω­νή­σαμε, ακού­γο­νταν ομιλίες. «Αυτή την περίοδο είμαστε 25-30 άτομα στην Ψέριμο», μας είπε ο κ. Νικό­λαος Τρι­κοί­λης, συντα­ξιού­χος μηχα­νι­κός του Εμπο­ρι­κού Ναυ­τι­κού, ο οποίος ζει τώρα στην Ψέριμο.

Τρεις φορές την εβδο­μάδα υπάρχει ακτο­πλοϊκή σύνδεση με την Κάλυμνο, αυτή την περίοδο, ενώ το καλο­καίρι είναι καθη­με­ρινή. «Οι κάτοι­κοι ασχο­λού­νται με την κτη­νο­τρο­φία, με τα ζώα και λίγο με το ψάρεμα», λέει ο κ. Τρι­κοί­λης. Το μεγα­λύ­τερο πρό­βλημα των κατοί­κων είναι η έλλειψη γιατρού. «Παρότι υπάρχει ιατρείο στο νησί, δεν υπάρχει γιατρός. Παλιό­τερα ερχόταν στρα­τιω­τι­κός γιατρός από μονάδα που εδρεύει στο νησί, αλλά τώρα στα­μά­τησε κι αυτό. Κατά τα άλλα, έχουμε πολλά προ­βλή­ματα, αλλά έχουμε πάψει να γκρι­νιά­ζουμε. Κοιτάμε να τα λύνουμε…» λέει ο κ. Τρι­κοί­λης, εκφρά­ζο­ντας την ψυχο­λο­γία αυτών των ανθρώ­πων που δεν έχουν και πολλά να περι­μέ­νουν, εκτός από το καλο­καίρι…

Δέκα κάτοι­κοι και ένα μονα­στήρι

Διά­σπαρτα στην… πολυ­νη­σία του Αιγαίου υπάρ­χουν πολλά μικρο­σκο­πικά νησάκια με ελά­χι­στους κατοί­κους. Ο Αγιος Μηνάς (2,34 τ.χλμ.) είναι ένα απ’ αυτά και βρί­σκε­ται μεταξύ Φούρνων και Ικαρίας. Σύμφωνα με την απο­γραφή του 2011 έχει τρεις κατοί­κους. Στη μικρο­σκο­πική Σαμιο­πούλα, μισό μίλι από­σταση από τη Σάμο, κατοι­κούν τέσσερα άτομα. Το Φαρ­μα­κο­νήσι (4 τ.χλμ.), 12 ναυτικά μίλια βορειο­α­να­το­λικά της Λέρου και 5,5 ναυτικά μίλια από τις Μικρα­σια­τι­κές Ακτές, έχει πλη­θυ­σμό 10 κατοί­κων (απο­γραφή 2011).

Ενδια­φέ­ρον έχουν τα ερη­μο­νή­σια των Σπο­ρά­δων, τα οποία εκτός από κατα­φύ­για για τη μεσο­γειακή φώκια και προ­στα­τευό­με­νες περιο­χές, είναι και απάγκιο για ανθρώ­πι­νες ζωές. Στο Πιπέρι (4,228 τ.χλμ.), βορειο­α­να­το­λικά της Αλον­νή­σου, ζουν σύμφωνα με την απο­γραφή του 2011 έξι άτομα. Η Περι­στέρα (14,2 τ.χλμ.) βρί­σκε­ται ανα­το­λικά της Αλον­νή­σου και φιλο­ξε­νεί πέντε κατοί­κους, οι οποίοι είναι βοσκοί. H Κυρά Παναγιά ή Πελα­γο­νήσι (25 τ.χλμ.) είχε στην απο­γραφή του 2011 δέκα κατοί­κους, ενώ υπάρχει και μονα­στήρι στο οποίο συνήθως δια­μέ­νει ένας μοναχός.

Καθη­με­ρινή ΓΙΑΝΝΗΣ ΕΛΑΦΡΟΣ