Τι συνέβη τη νύχτα των Ιμίων: Η Ελλάδα και η Τουρκία μία ανάσα από τον πόλεμο

Τα Ίμια είναι δύο άνυδρα μικρο­σκο­πικά νησάκια του νοτιο­α­να­το­λι­κού Αιγαίου, που το καθένα έχει έκταση μικρό­τερη από ένα γήπεδο ποδο­σφαί­ρου. Δεν μπορούν να κατοι­κη­θούν, δεν έχουν ομαλό έδαφος και φυσικά δεν παρά­γουν απο­λύ­τως τίποτε. Μέχρι και τα Χρι­στού­γεννα του 1995, μονάχα ένας ηλι­κιω­μέ­νος Καλύ­μνιος τα επι­σκε­πτό­ταν, που βοσκούσε εκεί τα κατσί­κια και για να περάσει η ώρα το ‘ριχνε στο ψάρεμα.

Έναν μήνα αργό­τερα όχι απλώς ήταν αδύ­να­τον να πατήσει το πόδι του στα γνώριμα γι’ αυτόν νησιά, αλλά αντί­κριζε με δέος από την ξύλινη βάρκα του, δεκάδες θηριώδη πολε­μικά πλοία του ελλη­νι­κού και του τουρ­κι­κού στόλου να έχουν περι­κυ­κλώ­σει την αμε­λη­τέα συστάδα των βρα­χο­νη­σί­δων και με τα πυρο­βόλα στραμ­μένα ο ένας απέ­να­ντι στον άλλον, να περι­μέ­νουν απλώς και μόνο μια διαταγή από τους ανω­τέ­ρους τους προ­κει­μέ­νου να ανοί­ξουν πυρ κατά του επι­βου­λέα της κυριαρ­χίας των ισχνών Ιμίων. Οι ηγεσίες των δύο πλευρών του Αιγαίου βρί­σκο­νται μια ανάσα από την έναρξη του πολέμου. Πώς και γιατί βρε­θή­καμε σε αυτή την εξαι­ρε­τικά δρα­μα­τική κατά­σταση, τα απόνερα της οποίας βιώ­νουμε μέχρι και σήμερα;

Νοέμ­βριος 1995. Άγκυρα, Υπουρ­γείο Εθνικής Αμύνης. Οι ανώ­τα­τοι επι­τε­λείς των τουρ­κι­κών ενόπλων δυνά­μεων προ­σέρ­χο­νται ανή­συ­χοι στην αίθουσα συσκέ­ψεων κρα­τώ­ντας στα χέρια τους απόρ­ρη­τους φακέ­λους, κάποιοι εκ των οποίων εμπε­ριέ­χουν ναυ­τι­κούς χάρτες του Αιγαίου. Λίγο νωρί­τερα, έχουν πλη­ρο­φο­ρη­θεί ότι η ελλη­νική κυβέρ­νηση ανα­κοί­νωσε πως θα επι­δο­τή­σει την εγκα­τά­σταση κατοί­κων της στις βρα­χο­νη­σί­δες του Αρχι­πε­λά­γους.

«Η Αθήνα επι­χει­ρεί ανοικτά τη διεύ­ρυνση των ορίων της υφα­λο­κρη­πί­δας της» εκτιμά η στρα­τιω­τική ηγεσία της γεί­το­νος. Ο παρι­στά­με­νος αρμό­διος υπουρ­γός Vefa Tanir

κουνάει συγκα­τα­βα­τικά το κεφάλι. Ανα­ζη­τού­νται επει­γό­ντως τρόποι αντί­δρα­σης.

Η «τυχαία» προ­σά­ραξη

Τα Χρι­στού­γεννα του ίδιου έτους ένα τουρ­κικό φορτηγό πλοίο ονόματι «Figen Akat», προ­σα­ρά­ζει «κατά λάθος» σε αβαθή ύδατα, μια ανάσα από τη Μικρή Ίμια. Το κοντινό

λιμε­ναρ­χείο Καλύ­μνου ετοι­μά­ζε­ται να στείλει ρυμουλκό για την απο­κόλ­λησή του, αλλά ο Τούρκος πλοί­αρ­χος αρνεί­ται. Ισχυ­ρί­ζε­ται ότι βρί­σκε­ται σε ύδατα της πατρί­δας του

και άρα πρέπει να τον βοη­θή­σει η εξ Ανα­το­λών ακτο­φυ­λακή.

Οι αρχές της Καλύ­μνου ειδο­ποιούν την αρμόδια διεύ­θυνση του Υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών για τα καθέ­κα­στα, η οποία με τη σειρά της επι­κοι­νω­νεί με τη Διεύ­θυνση Ελλη­νι­κών Υπο­θέ­σεων του τουρ­κι­κού Υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών που απαντά πως ανε­ξάρ­τητα από το ποιος θα ανα­λά­βει τη διάσωση του πλοίου, υπάρχει γενι­κό­τερα θέμα κυριό­τη­τας των Ιμίων. Είναι ξεκά­θαρο ότι κάτι δεν πάει καλά.

Τελικά στις 28 Δεκεμ­βρίου δύο ελλη­νικά ρυμουλκά απο­κολ­λούν το φορτηγό, αλλά η διένεξη με την αντί­περα όχθη του Αιγαίου μόλις έχει ξεκι­νή­σει. Στις 29 Δεκεμ­βρίου το τουρ­κικό Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών επι­δί­δει στην ελλη­νική κυβέρ­νηση δια­κοί­νωση, όπου υπο­στη­ρί­ζει ότι οι βρα­χο­νη­σί­δες Ίμια είναι κατα­χω­ρη­μέ­νες στο κτη­μα­το­λό­γιο του νομού Μπό­ντρουμ της Αλι­καρ­νασ­σού. Αρχί­ζουν να βγαί­νουν από τις φαρέ­τρες τα διπλω­μα­τικά επι­χει­ρή­ματα.

Το ανε­βο­κα­τέ­βα­σμα των σημαιών

Σχεδόν ένα μήνα αργό­τερα, στις 25 Ιανουα­ρίου του 1996, ο δήμαρ­χος Καλύ­μνου Δημή­τρης Δια­κο­μι­χά­λης, συνο­δευό­με­νος από τον αστυ­νο­μικό διευ­θυ­ντή και δύο

κατοί­κους του νησιού, πηγαί­νει στη Μικρή Ίμια και θορυ­βη­μέ­νος από τα όσα ακούει να λέγο­νται για την περιοχή του, υψώνει την ελλη­νική σημαία. Λίγες ώρες αργό­τερα η

γαλα­νό­λευκη κυμα­τί­ζει και στη Μεγάλη Ίμια.

Τα τουρ­κικά κανάλια μετα­δί­δουν τις εικόνες προ­κα­λώ­ντας ανα­στά­τωση στην κοινή γνώμη της γεί­το­νος. Δύο δημο­σιο­γρά­φοι της λαϊκής εφη­με­ρί­δας Hurriyet μετα­βαί­νουν

στις 27 του μηνός με ναυ­λω­μένο ελι­κό­πτερο στη Μικρή Ίμια. Υπο­στέλ­λουν τη σημαία μας και υψώνουν την τουρ­κική. Το όλο γεγονός βιντε­ο­σκο­πεί­ται και κάνει τον γύρο του κόσμου.

Η Αθήνα σύρεται ανα­γκα­στικά στο «παι­χνίδι» των σημαιών. Στέλνει στην περιοχή περι­πο­λικό του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού και υπο­στέλ­λει την ημι­σέ­ληνο. Το ένστολο πλή-

ρωμα όμως δεν αρκεί­ται σε αυτό και παίρνει την πρω­το­βου­λία να ξανα­το­πο­θε­τή­σει την ελλη­νική σημαία, παρα­βαί­νο­ντας τις πολι­τι­κές εντολές.

Οι Τούρκοι πολ­λα­πλα­σιά­ζουν τα παρα­πλέ­ο­ντα πλοία, οπότε το βράδυ της 28ης Ιανουα­ρίου Έλληνες βατρα­χάν­θρω­ποι ανε­βαί­νουν στη μια βρα­χο­νη­σίδα για να φυλάνε τη σημαία μας.

Πρω­θυ­πουρ­γι­κές απειλές

Όσο διαρκεί το ανε­βο­κα­τέ­βα­σμα των εθνικών συμ­βό­λων, στην κεντρική πολι­τική σκηνή της χώρας κατα­γρά­φο­νται σημα­ντι­κές ανα­κα­τα­τά­ξεις. Ο βαριά ασθενής Ανδρέας

Παπαν­δρέου έχει παραι­τη­θεί από πρω­θυ­πουρ­γός και τη θέση του ανα­λαμ­βά­νει ο 60χρονος εκσυγ­χρο­νι­στής Κώστας Σημίτης.

Από­γευμα της Δευ­τέ­ρας 29 Ιανουα­ρίου ανα­γι­γνώ­σκει στην Ολο­μέ­λεια της Βουλής τις προ­γραμ­μα­τι­κές δηλώ­σεις της κυβέρ­νη­σής του και στέλνει μήνυμα στην Άγκυρα,

ότι θα αντι­δρά­σει άμεσα σε οποια­δή­ποτε περαι­τέρω πρό­κληση. Την Τρίτη, η 50χρονη Τουρ­κάλα πρω­θυ­πουρ­γός Tansu Çiller θα ξεκα­θα­ρί­σει στην Εθνο­συ­νέ­λευση της χώρας της ότι «την επόμενη ημέρα δεν θα κυμα­τί­ζει η ελλη­νική σημαία στην Kardak (Ίμια)». Η κατά­σταση έχει ξεφύγει από κάθε έλεγχο. Εάν δεν βρεθεί άμεσα λύση, ανα­μέ­νε­ται σύρραξη.

Η έξοδος του πάνο­πλου στόλου

Το ίδιο κιόλας από­γευμα τα ελλη­νικά κανάλια μετα­δί­δουν απευ­θείας την έξοδο του στόλου μας από τον δίαυλο του ναυ­στάθ­μου της Σαλα­μί­νας. Απο­πλέ­ουν πάνοπλα τα 4/5

των μεγάλων πλοίων μας και κατευ­θύ­νο­νται ταχέως στο νοτιο­α­να­το­λικό Αιγαίο για να αντι­με­τω­πί­σουν τα τουρ­κικά, που την ίδια ώρα απο­πλέ­ουν από τη Σμύρνη με το 50%

των δυνά­μεών τους.

Η διαταγή που έχουν πάρει οι κυβερ­νή­τες από το Γενικό Επι­τε­λείο Ναυ­τι­κού είναι ξεκά­θαρη: «Στο­χο­ποι­ή­σατε κάθε τουρ­κική μονάδα». Στον Έβρο και στα νησιά του ανα­το­λι­κού Αιγαίου κηρύσ­σε­ται επι­στρά­τευση τοπικών εφε­δρειών. Τη νύχτα της 30ής Ιανουα­ρίου η στρα­τιω­τική και πολι­τική ηγεσία συνε­δριά­ζει στο γραφείο του πρω­θυ­πουρ­γού στη Βουλή (και όχι στο ειδικά δια­μορ­φω­μένο Κέντρο Επι­χει­ρή­σεων του Πεντα­γώ­νου, όπως προ­βλέ­πε­ται σε τέτοιες περι­πτώ­σεις, προ­κει­μέ­νου να δο-

θεί χαρα­κτή­ρας πολε­μι­κού συμ­βου­λίου), ενώ εκα­τομ­μύ­ρια πολίτες παρα­μέ­νουν άγρυ­πνοι αγω­νιώ­ντας για τις εξε­λί­ξεις.

Ο υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Θεό­δω­ρος Πάγκα­λος, αντί να βρί­σκε­ται στο γραφείο του ή στο Κοι­νο­βού­λιο μαζί με τον πρω­θυ­πουργό, επι­λέ­γει να μεταβεί στον τηλε­ο­πτικό σταθμό Mega, παρα­χω­ρώ­ντας πολύωρη συνέ­ντευξη. «Το έκανα για να καθη­συ­χάσω τον ελλη­νικό λαό και να μη δείξω τη δρα­μα­τι­κό­τητα των στιγμών» θα πει αργό­τερα.

Στο πρω­θυ­πουρ­γικό γραφείο έχει προ­σέλ­θει και ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ, ναύ­αρ­χος Χρήστος Λυμπέ­ρης, προ­σκο­μί­ζο­ντας χάρτη του Αιγαίου και δακτυ­λο­γρα­φη­μένο κείμενο

με το οποίο ζητεί­ται η άδεια απο­δέ­σμευ­σης κανόνων εμπλο­κής. Ο πρω­θυ­πουρ­γός του ζητά να αξιο­λο­γή­σει, από την οπτική των ενόπλων δυνά­μεων, τη σοβα­ρό­τητα τυχόν

απο­μά­κρυν­σης της σημαίας από τα Ίμια.

«Είναι πολύ σοβαρό. Οι αξιω­μα­τι­κοί ορκι­ζό­μα­στε στη σημαία. Εάν φύγει, φοβάμαι ότι θα υπάρ­ξουν αντι­δρά­σεις στο στρά­τευμα και μπορεί να πέσει η κυβέρ­νηση» θα του πει. Ο κ. Σημίτης όμως μειδιά. «Είσθε συναι­σθη­μα­τι­κός και υπερ­βο­λι­κός» απαντά.

«Θα νική­σουμε;»

Ακο­λού­θως ο πρω­θυ­πουρ­γός θέτει νέο ερώτημα. «Αν πάμε σε σύγκρουση, θα νική­σουμε;». «Σε αυτή τη φάση, του απαντά ο ναύ­αρ­χος, έχουμε τακτικό πλε­ο­νέ­κτημα.

Θα τους κατα­φέ­ρουμε γερό χτύπημα γιατί ο στόλος μας έχει λάβει καλύ­τε­ρες θέσεις απ’ αυτούς. Δεν μπορώ να σας υπο­σχεθώ ότι σ’ έναν πόλεμο θα έχω τη νίκη στο πιάτο, θα πολε­μή­σουμε για να νική­σουμε. Δώστε μου την άδεια να χτυ­πή­σουμε πρώτοι».

Στην επιμονή Λυμπέρη να του δοθούν κανόνες εμπλο­κής, ο Υπουρ­γός Εθνικής Αμύνης Γερά­σι­μος Αρσένης παρα­τη­ρεί: «Αρχηγέ, άφησε τα τώρα αυτά, εδώ έχουμε δια­πραγ­μα­τεύ­σεις», εξη­γώ­ντας ότι είχε συνο­μι­λή­σει λίγο πριν με τον Αμε­ρι­κανό αρχηγό των ενόπλων δυνά­μεων John Shalikashvili, ο οποίος φέρεται να του είχε εξη­γή­σει ότι γι’ αυτόν δεν υπήρχε πρό­βλημα εάν ένα άγημα απο­χω­ρώ­ντας έπαιρνε μαζί του και τη σημαία.

«Εσύ γιατί υπο­στη­ρί­ζεις άλλα στον πρω­θυ­πουργό;». Ο Λυμπέ­ρης εξα­κο­λου­θούσε να επι­μέ­νει στη στρα­τιω­τική θέση περί σημαίας, οπότε παρεμ­βαί­νει ο Θεό­δω­ρος Πάγκα­λος και τον ρωτάει κυνικά: «Βρε αρχηγέ, δεν λέμε ότι τη φύσηξε ο αέρας, πως τη χτύπησε το κύμα, να τελειώ­νουμε;». 

Ώρα 01:40 τα ξημε­ρώ­ματα, στο Γενικό Επι­τε­λείο Εθνικής Αμύνης κατα­φθά­νουν πλη­ρο­φο­ρίες ότι μέλη των τουρ­κι­κών ειδικών δυνά­μεων απο­βι­βά­ζο­νται στη Μικρή Ίμια, που άγνωστο για ποιον λόγο, έχει μείνει αφύ­λα­κτη. Η τουρ­κική ενέρ­γεια είχε ως στόχο την εξου­δε­τέ­ρωση του ελλη­νι­κού πλε­ο­νε­κτή­μα­τος παρου­σίας βατρα­χαν­θρώ­πων και

σημαίας στη μεγα­λύ­τερη βρα­χο­νη­σίδα.

Όση ώρα διαρκεί η επι­χεί­ρηση, η πρω­θυ­πουρ­γός Çiller απο­φεύ­γει να απα­ντή­σει στις συνε­χείς τηλε­φω­νι­κές κλήσεις του Αμε­ρι­κα­νού προ­έ­δρου Bill Clinton που επι­διώ­κει την εκτό­νωση της έντασης. Ήταν μια ριψο­κίν­δυνη απόφαση που θα μπο­ρούσε να οδη­γή­σει σε πόλεμο.

Τέσ­σε­ρις αξιω­μα­τι­κοί νεκροί

Ώρα 04:30 και ενώ ρόλο δια­πραγ­μα­τευτή μεταξύ των δύο πλευρών έχει ανα­λά­βει πλέον ο ανα­πλη­ρω­τής υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών των Η.Π.Α. και πολύ­πει­ρος διπλω­μά­της Richard Holbrooke, απο­νηώ­νε­ται από τη φρεγάτα «Ναυα­ρίνο» ελι­κό­πτερο του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού με τρι­με­λές πλήρωμα, προ­κει­μέ­νου να δια­πι­στώ­σει την κατά­σταση που επι­κρα­τεί στη νησίδα που έχουν κατα­λά­βει οι Τούρκοι.

Οι και­ρι­κές συν­θή­κες στην περιοχή είναι πολύ άσχημες. Βρέχει, η νέφωση καλύ­πτει τα 7/8 του ουρανού, πνέουν δυνατοί νοτιο­α­να­το­λι­κοί άνεμοι 25 κόμβων, η ορα­τό­τητα είναι χαμηλή και στη θάλασσα επι­κρα­τεί κυμα­τι­σμός, αλλά όλα αυτά δεν πτοούν το πλήρωμα.

Ο οργα­νι­σμός τους μια τέτοια νύχτα βρί­σκε­ται σε απί­στευτη υπε­ρέ­νταση. Είκοσι λεπτά αργό­τερα το ελι­κό­πτερο ανα­φέ­ρει ότι ρίχνο­ντας τον δυνατό προ­βο­λέα στη Μικρή Ίμια, εντό­πι­σαν 10 κομά­ντος και μια σημαία με την ημι­σέ­ληνο. Απο­στολή εξε­τε­λέ­σθη. Δίνεται εντολή να επι­στρέ­ψει στη βάση.

Ενώ πετά μεταξύ των βρα­χο­νη­σί­δων Πίτα και Καλό­λι­μνος, ο επι­κε­φα­λής του πλη­ρώ­μα­τος ανα­φέ­ρει βλάβη. Το στίγμα χάνεται από τα ραντάρ. Το ελι­κό­πτερο έχει πέσει στη θάλασσα. Σκο­τώ­νο­νται επί τόπου από κακώ­σεις και τα τρία μέλη του πλη­ρώ­μα­τος.

Ο κυβερ­νή­της, υπο­πλοί­αρ­χος Χρι­στό­δου­λος Καρα­θα­νά­σης, ο ομοιό­βαθ­μος συγκυ­βερ­νή­της Πανα­γιώ­της Βλα­χά­κος και ο χει­ρι­στής πτη­τι­κών συσκευών, αρχι­κε­λευ­στής Έκτορας Για­λο­ψός. Στα πτώματά τους δεν θα βρεθούν ίχνη από βολίδες πυρο­βό­λου όπλου.

«No ships, no troops, no flags»

Επι­στροφή στο πολι­τικό και διπλω­μα­τικό παρα­σκή­νιο. Ο Αμε­ρι­κα­νός υπουρ­γός Holbrooke όλες αυτές τις ώρες βρί­σκε­ται σε συνεχή τηλε­φω­νική επι­κοι­νω­νία με τις πολι-

τικές ηγεσίες της Ελλάδας και της Τουρ­κίας.

Τα ξημε­ρώ­ματα η υπερ­δύ­ναμη επι­βάλ­λει τη θέλησή της. «No ships, no troops, no flags» (ούτε πλοία, ούτε στρα­τεύ­ματα, ούτε σημαίες) θα δια­μη­νύ­σει. Η Αθήνα και η Άγκυρα συναι­νούν. Λίγο πριν ανα­τεί­λει ο ήλιος, ο στόλος που βρί­σκε­ται στη δια­κε­καυ­μένη ζώνη των Ιμίων λαμ­βά­νει σαφείς οδηγίες. «Θα φεύγει στα­διακά ένα δικό τους πλοίο και ένα δικό μας. Η διαταγή θα δίνεται κάθε φορά από το Γενικό Επι­τε­λείο Ναυ­τι­κού». Τελευ­ταία θα εγκα­τα­λεί­ψει τον θαλάσ­σιο χώρο η κανο­νιο­φό­ρος «Πυρ­πο­λη­τής», αφού πρώτα παρα­λά­βει τους άνδρες των Ο.Υ.Κ. και τη σημαία από τη Μεγάλη Ίμια.

Αλλη­λο­κα­τη­γο­ρίες

Το κλίμα στην αντί­περα όχθη του Αιγαίου είναι θριαμ­βευ­τικό. Η πρω­θυ­πουρ­γός Çiller δηλώνει ότι η επίλυση της κρίσης ήταν απο­τέ­λε­σμα της σθε­να­ρής στάσης της. Στην

Αθήνα από την άλλη πλευρά, το κλίμα είναι βαρύ.

Ο πρω­θυ­πουρ­γός Σημίτης, άπειρος στη δια­χεί­ριση τέτοιου είδους κρίσεων, προ­σπα­θεί αρχικά να απο­κρύ­ψει ότι είχε συμ­φω­νή­σει για την υπο­στολή της ελλη-

νικής σημαίας και ευχα­ρι­στεί από το βήμα του Κοι­νο­βου­λίου τους Αμε­ρι­κα­νούς για τη μεσο­λά­βηση, κάτι που προ­κα­λεί τη μήνη της αντι­πο­λί­τευ­σης. Εκτι­μούσε ότι αφρόνως

οδεύαμε σε πολε­μική σύγκρουση μεγάλων δια­στά­σεων και πως χάσαμε το δια­πραγ­μα­τευ­τικό πλε­ο­νέ­κτημα διότι ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ ναύ­αρ­χος Χρήστος Λυμπέ­ρης άφησε αφύ­λα­κτη τη δεύτερη νησίδα.

Ο ανώ­τα­τος αξιω­μα­τι­κός πιστεύει ωστόσο ότι χάθηκε μια ιστο­ρική ευκαι­ρία να κατα­γά­γουμε ένα συντρι­πτικό χτύπημα στην Τουρκία, καθώς δια­θέ­ταμε τοπική υπε­ρο­πλία

και καλύ­τερη κινη­το­ποί­ηση. «Στην περιοχή υπάρ­χουν πολλές νησίδες. Το ζήτημα δεν ήταν να απο­τρα­πεί η εύκολη κατά­ληψη μιας εξ αυτών, αλλά πώς θα αντι­δρού­σαμε στη συνέ­χεια» κατά την άποψή του.

Τα τεκται­νό­μενα έχουν περάσει στην κρίση της ιστο­ρίας. Τα απόνερά της όμως σκιά­ζουν μέχρι και σήμερα τις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις. Η κρίση έδωσε αφορμή στην

Άγκυρα να θέσει ζήτημα γκρίζων ζωνών, αμφι­σβη­τώ­ντας την κυριαρ­χία μας σε αρκετά μικρο­νή­σια. Η επίσημη ελλη­νική θέση είναι πως τέτοιο ζήτημα ούτε υπήρξε, ούτε

υπάρχει.

Το παρόν άρθρο δημο­σιεύ­τηκε στο περιο­δικό All About History, που κυκλο­φο­ρεί μία φορά τον μήνα με το Εθνος της Κυρια­κής

πηγή ethnos.gr

Γιώργος Σαρρής