Υπερτουρισμός, το πρόβλημα και οι λύσεις

Μέχρι πριν από λίγο καιρό η λέξη overtourism δεν υπήρχε στην αγγλική γλώσσα. Είναι ένας όρος που ακόμη δεν έχει συμπε­ρι­λη­φθεί σε έγκυρα λεξικά όπως το Oxford ή το Collins, αλλά σύμφωνα με τα στοι­χεία του Google Trends άρχισε να χρη­σι­μο­ποιεί­ται την τελευ­ταία διετία. Ομως οι κάτοι­κοι της Βενε­τίας την ξέρουν ήδη πολύ καλά.

Η πόλη δέχτηκε την Κυριακή του Πάσχα του 2018 125.000 επι­σκέ­πτες, τόσους όσους δέχεται το Μπαν­γκλα­ντές, για παρά­δειγμα, μέσα σε ένα χρόνο. Γι’ αυτόν τον λόγο έχουν ήδη ληφθεί μέτρα ελέγχου των αφίξεων, που απα­γο­ρεύ­ουν στα μεγάλα κρουα­ζιε­ρό­πλοια να κατα­πλέ­ουν στην περιοχή, επι­βάλ­λουν αυστη­ρές ποινές στους του­ρί­στες με ανάρ­μο­στη συμπε­ρι­φορά, ενώ υπάρχει η σκέψη της θέσπι­σης ορίου στις ημε­ρή­σιες αφίξεις επι­σκε­πτών.

Στην Ελλάδα, η λέξη θα χρη­σι­μο­ποι­η­θεί μάλλον αμε­τά­φρα­στη, μια που ουσια­στικά περι­γρά­φει μονο­λε­κτικά ό,τι περι­φρα­στικά θα ονο­μά­ζαμε «του­ρι­στικό κορεσμό», ένα φαι­νό­μενο για το οποίο ήδη οι κάτοι­κοι της Βενε­τίας, της Βαρ­κε­λώ­νης αλλά και της βελ­γι­κής Μπριζ θα μπο­ρού­σαν να πουν πολλά. Σε δια­μαρ­τυ­ρίες που διορ­γα­νώ­θη­καν ήδη σε αυτές τις πόλεις, οι δια­δη­λω­τές κρα­τού­σαν πανό που έγραφαν: «Αυτό δεν είναι του­ρι­σμός, είναι εισβολή» και «Οι του­ρί­στες είναι καλο­δε­χού­με­νοι, οι ντόπιοι δεν είμαστε;».

Ισως το θέμα ακού­γε­ται παρά­ξενο σε μια χώρα σαν τη δική μας, όπου ο του­ρι­σμός απο­τε­λεί μέγιστο εθνικό κεφά­λαιο. Αλλά δεν είναι. Αλλωστε, πριν από λίγους μήνες στην 5η συνά­ντηση του «Δια­ζώ­μα­τος» που έγινε στην Ελευ­σίνα, παρου­σία του δημάρ­χου Σαντο­ρί­νης Νίκου Ζώρζου, υπήρξε ειδική ενότητα για την πρω­το­βου­λία του συγκε­κρι­μέ­νου δήμου να αντι­με­τω­πί­σει το πρό­βλημα του του­ρι­στι­κού κορε­σμού στο νησί. Το πρό­βλημα της Σαντο­ρί­νης έχουν επίσης το Αμστερ­νταμ και το γει­το­νικό μας Ντου­μπρόβ­νικ.

Η διάσημη Maya Beach της Ταϊ­λάν­δης ίσως πάψει να δέχεται επι­σκέ­πτες.

Στη δυσα­ρέ­σκεια των κατοί­κων αυτών των πολύ επι­βα­ρυ­μέ­νων από τον του­ρι­σμό περιο­χών πρέπει να προ­σθέ­σουμε μια σειρά από άρθρα, αλλά και τοπο­θε­τή­σεις υπευ­θύ­νων σε διεθνή συνέ­δρια γύρω από το θέμα. Βεβαίως ο του­ρι­σμός απο­τε­λεί παγκο­σμίως έναν από τους ισχυ­ρούς παίκτες της διε­θνούς αγοράς – το 2017 συνει­σέ­φερε με 8 τρισ. στην παγκό­σμια οικο­νο­μία. Παρ’ όλα αυτά, οι ειδικοί επι­ση­μαί­νουν ότι ανα­πτυσ­σό­με­νος χωρίς αει­φο­ρία μπορεί βρα­χυ­πρό­θε­σμα να φαί­νε­ται εξαι­ρε­τικά επι­κερ­δής, αλλά προ­ξε­νεί σοβαρές συνέ­πειες στις περιο­χές που πλήτ­το­νται: δυσβά­στα­κτη επι­βά­ρυνση των του­ρι­στι­κών υπο­δο­μών, συμ­φό­ρηση γύρω από τα «αξιο­θέ­ατα», κατα­στροφή του φυσικού περι­βάλ­λο­ντος, απο­ξέ­νωση του ντόπιου πλη­θυ­σμού από τον τόπο του και, ταυ­τό­χρονα, αύξηση του κιν­δύ­νου εξα­πά­τη­σης των του­ρι­στών – τις λεγό­με­νες tourist traps, δηλαδή παγίδες του­ρι­στών.

Ποιοι είναι όμως οι λόγοι για τους οποίους έχει δημιουρ­γη­θεί το φαι­νό­μενο; Κατ’ αρχάς, η αριθ­μη­τική αύξηση της μεσαίας τάξης στην ανα­πτυσ­σό­με­νες χώρες όπως η Ινδία, και η προ­ο­δευ­τική άνοδος του βιο­τι­κού της επι­πέ­δου. Ιδιαί­τερο ρόλο στην εμφά­νιση του overtourism παίζει η Κίνα. Στην αρχή του 21ου αιώνα οι κάτοι­κοί της έκαναν 10,5 εκατ. ταξίδια ανά τον κόσμο. Το 2017 αυτός ο αριθμός αυξή­θηκε κατά 1.380%, οι Κινέζοι έκαναν δηλαδή 145 εκα­τομ­μύ­ρια υπε­ρα­τλα­ντικά ταξίδια. Λιγό­τερο εντυ­πω­σιακή αλλά αξιο­μνη­μό­νευτη στην υπερ­βο­λική αύξηση του παγκό­σμιου του­ρι­στι­κού ρεύ­μα­τος είναι επίσης η συμβολή της γενιάς των millennials. Η ηλι­κιακή ομάδα των 22 έως 37 ετών έχει δια­πι­στω­θεί ότι προτιμά να ξοδεύει τα χρήματά της σε δια­κο­πές παρά σε ρούχα ή άλλα υλικά αγαθά. Τέλος, η διάδοση της χρήσης sites όπως το Airbnb, που προ­σφέ­ρουν προ­σι­τές λύσεις δια­μο­νής, διευ­κο­λύ­νει το ταξίδι στα λιγό­τερα υψηλά βαλά­ντια ενώ ταυ­τό­χρονα πιέζει τις πόλεις, ανε­βά­ζο­ντας την αξία των ακι­νή­των και εξα­να­γκά­ζο­ντας τους ντό­πιους να μετα­φερ­θούν σε πιο απο­μα­κρυ­σμένα προ­ά­στια.

Οι πρα­κτι­κές της αει­φό­ρου του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης φαί­νε­ται ότι απο­τε­λούν τη μόνη λύση στο πρό­βλημα του κορε­σμού. Αυτό προ­φα­νώς δεν συνε­πά­γε­ται απλώς την επιβολή «κεφα­λι­κού» φόρου στους επι­σκέ­πτες κάποιων τόπων, αλλά μια οργα­νω­μένη στρα­τη­γική για την ανα­χαί­τιση του φαι­νο­μέ­νου.