Καστελλόριζο, 15 χρόνια μετά – Η «αρχή των Μνημονίων» μέσα από το ιστορικό αρχείο της «Κ»

«Νέα εποχή». Αυτός ήταν ο τίτλος του κύριου άρθρου της «Καθη­με­ρι­νής» την επομένη του διαγ­γέλ­μα­τος του Γιώργου Παπαν­δρέου στο Καστελ­λό­ριζο, ακριβώς 15 χρόνια πριν: 23 Απρι­λίου του 2010, ανήμερα του Αγίου Γεωρ­γίου, όπως και σήμερα.

Παρά την πυκνό­τητα και την αγω­νιώδη ροή των πρω­το­φα­νών για τη μετα­πο­λι­τευ­τική Ελλάδα γεγο­νό­των εκείνων των ημερών, ο τίτλος αυτός απο­τυ­πώ­νει ανά­γλυφα την ιστο­ρική στιγμή.

Το Καστελ­λό­ριζο ήταν πράγ­ματι η αρχή μιας «νέας εποχής». Ή η στιγμή μιας πρώτης συνει­δη­το­ποί­η­σης του βάθους της κρίσης.

Το πρω­το­σέ­λιδο της «Καθη­με­ρι­νής» την επομένη του διαγ­γέλ­μα­τος του Γιώργου Παπαν­δρέου.

Το Καστελ­λό­ριζο είναι τυπικά η αρχή του Μνη­μο­νίου, επο­μέ­νως και η αρχή της κοι­νω­νι­κής και πολι­τι­κής πόλωσης, των πλα­τειών της «αγα­νά­κτη­σης», της ανα­διά­τα­ξης του κομ­μα­τι­κού συστή­μα­τος. Για κάποιους είναι το τέλος της Μετα­πο­λί­τευ­σης, για άλλους μια κρίσιμη καμπή ή ένα νέο οδυνηρό (ή και διδα­κτικό) κεφά­λαιο στο βιβλίο της Γ’ Ελλη­νι­κής Δημο­κρα­τίας.

15 χρόνια μετά, η εικόνα του Γιώργου Παπαν­δρέου να ανα­κοι­νώ­νει –με φόντο τα γραφικά καΐκια του ακρι­τι­κού νησιού– την προ­σφυγή της χώρας στον μηχα­νι­σμό στή­ρι­ξης, μοιάζει τόσο προσιτή και συνάμα τόσο μακρινή.

«Καλό κου­ρά­γιο»

Ανα­τρέ­χο­ντας στο φύλλο της «Κ» εκείνης της ημέρας συναντά κανείς και τη λιτή επι­στολή ενερ­γο­ποί­η­σης του μηχα­νι­σμού, όπως είχε συντα­χθεί από τον τότε υπουργό Οικο­νο­μι­κών, Γιώργο Παπα­κων­στα­ντί­νου.

Ανα­λυ­τικά:

«Η Ελλάδα ζητάει την ενερ­γο­ποί­ηση του μηχα­νι­σμού στή­ρι­ξης».

Το δυσοί­ωνο κλίμα των ημερών για τη χώρα κατα­δει­κνύ­ουν και δημο­σιεύ­ματα που είχαν προη­γη­θεί του διαγ­γέλ­μα­τος Παπαν­δρέου. Αλλωστε, ήδη από τις αρχές του έτους η κυβέρ­νηση είχε ανα­κοι­νώ­σει δέσμη μέτρων στη σκιά των δρα­μα­τι­κών στοι­χείων του ελλείμ­μα­τος.

Στις 20 Ιανουα­ρίου, όταν οι οίκοι αξιο­λό­γη­σης απει­λούν με νέες υπο­βαθ­μί­σεις την ελλη­νική οικο­νο­μία, το spread εκτι­νάσ­σε­ται στις 300 μονάδες. Οι φήμες για χρε­ο­κο­πία φου­ντώ­νουν.

Την ίδια στιγμή, η εικόνα στις αγορές είναι δρα­μα­τική. Ανα­τρέ­χο­ντας στο πρω­το­σέ­λιδο της 24ης Ιανουα­ρίου, η «Κ» σημειώ­νει: «Η δημο­σιο­νο­μική κρίση προ­κα­λεί ασφυξία στην αγορά». «Το πανά­κριβο κόστος του χρή­μα­τος, με το οποίο δανεί­ζε­ται το ελλη­νικό Δημόσιο, συμπα­ρα­σύ­ρει και το κόστος δανει­σμού των τρα­πε­ζών, οι οποίες με τη σειρά τους το μετα­κυ­λί­ουν στις επι­χει­ρή­σεις και τα νοι­κο­κυ­ριά». Στο φύλλο της ίδιας ημέρας γίνεται αναφορά και στο περί­φημο «ράλι των spreads» των ελλη­νι­κών ομο­λό­γων.

Στις 30 Ιανουα­ρίου, από το Νταβός ο Ελληνας πρω­θυ­πουρ­γός κάνει λόγο για ανα­γκαίες «θυσίες εκ μέρους όλων», επι­ση­μαί­νο­ντας ότι «η κυβέρ­νηση έχει επι­κε­ντρω­θεί στη μείωση των ανώ­φε­λων εξόδων στον κρατικό τομέα, όπως και στην περι­κοπή μισθών στο δημόσιο».

«Αυξά­νε­ται το κόστος χρή­μα­τος για τις τρά­πε­ζες και τους δανειο­λή­πτες». Από το φύλλο της 24ης Ιανουα­ρίου του 2010.

Εκείνες τις ημέρες το κύριο άρθρο της «Κ» σκια­γρα­φούσε το «μεγάλο στοί­χημα» της νέας αυτής κατά­στα­σης: «Η εμπι­στο­σύνη των αγορών προς τις κυβερ­νη­τι­κές προ­θέ­σεις είναι περιο­ρι­σμένη. Και αυτό κάνει το έργο της δύσκολο. Και θα το κάνει δυσκο­λό­τερο, αν δεν αξιο­ποι­ή­σει την –κατά τα φαι­νό­μενα– τελευ­ταία ευκαι­ρία που παρου­σιά­ζε­ται στη χώρα μας. Οσο είναι καιρός».

Τρεις μήνες μετά, χρόνος δεν υπήρχε πια. Στις 23 Απρι­λίου –ανήμερα του Καστελ­λό­ρι­ζου– το κύριο άρθρο της εφη­με­ρί­δας γράφει: «Η κυβέρ­νηση βρί­σκε­ται συνεχώς από το περα­σμένο φθι­νό­πωρο, ένα βήμα πίσω από την πραγ­μα­τι­κό­τητα των αγορών και της διε­θνούς συγκυ­ρίας. Σήμερα, η χώρα εμφα­νί­ζει εικόνα χρε­ο­κο­πίας».

Λίγο πριν από το «τέλος χρόνου», είχε επέλθει και το «τέλος των ψευ­δαι­σθή­σεων». Δύο εβδο­μά­δες πριν από το διάγ­γελμα Παπαν­δρέου, η «Κ» σημειώ­νει: «Η κοινή γνώμη και η αγορά δεν αντέ­χουν άλλο την αβε­βαιό­τητα και βρί­σκο­νται ένα βήμα πριν από τον πανικό. Η ώρα της από­φα­σης για τον κ. Παπαν­δρέου ήλθε».

Ενα από τα ενδει­κτικά πρω­το­σέ­λιδα της περιό­δου συνα­ντά­ται στις 2 Μαρτίου του 2010, ενάμιση περίπου μήνα πριν από την έναρξη της «εποχής των Μνη­μο­νίων». Ο Ολι Ρεν, επί­τρο­πος Οικο­νο­μι­κών και Νομι­σμα­τι­κών Υπο­θέ­σεων της Ε.Ε., επι­σκέ­πτε­ται την Αθήνα και εύχεται στα ελλη­νικά «Καλό κου­ρά­γιο» προϊ­δε­ά­ζο­ντας για το πνεύμα του προ­τει­νό­με­νου προ­γράμ­μα­τος λιτό­τη­τας το οποίο βρί­σκε­ται ακόμα υπό δια­πραγ­μά­τευση.

«Μέτρα-σοκ, με πάγωμα όλων των συντά­ξεων, δρα­στι­κές περι­κο­πές επι­δο­μά­των από 10% έως 20% και μόνιμη κατάρ­γηση του 14ου μισθού ή μέρους αυτού, ανα­κοι­νώ­νει τις επό­με­νες μέρες η κυβέρ­νηση, με στόχο να εξοι­κο­νο­μή­σει πόρους ύψους άνω των 4,5 δισ. ευρώ».

Στις 21 Απρι­λίου τα περι­θώ­ρια πλέον έχουν στε­νέ­ψει ασφυ­κτικά. «Η Ελλάδα απο­τε­λεί τη μεγα­λύ­τερη απειλή για την Ευρω­ζώνη, εκτιμά το ΔΝΤ, καθώς η ανη­συ­χία για τις προ­ο­πτι­κές της χώρας μας μπορεί να εξε­λι­χθεί σε κρίση χρέους και να επε­κτα­θεί σε άλλα κράτη-μέλη της Ευρώπης», ανα­φέ­ρε­ται στο πρω­το­σέ­λιδο της «Κ» στο οποίο επι­ση­μαί­νε­ται επίσης η κυβερ­νη­τική αγωνία ότι «στην κοινή γνώμη κυριαρ­χεί η αίσθηση πως μέσω του μηχα­νι­σμού δεν ανα­τρέ­πε­ται η χρε­ο­κο­πία, αλλά θα επέλ­θουν νέα επώδυνα μέτρα».

«Στην κοινή γνώμη κυριαρ­χεί η αίσθηση πως μέσω του μηχα­νι­σμού δεν ανα­τρέ­πε­ται η χρε­ο­κο­πία, αλλά θα επέλ­θουν νέα επώδυνα μέτρα»

Την ίδια στιγμή, η κυβέρ­νηση αντι­με­τω­πί­ζει εσω­τε­ρι­κούς τριγ­μούς και αναζητά το ιδανικό μονο­πάτι ώστε να επι­κοι­νω­νή­σει στον ελλη­νικό λαό τη νέα πραγ­μα­τι­κό­τητα που θα δια­μορ­φω­θεί μέσω της προ­σφυ­γής στον μηχα­νι­σμό στα­θε­ρό­τη­τας.

21 Απρι­λίου και η «Κ» φιλο­ξε­νεί ρεπορ­τάζ με τίτλο «Νευρική κρίση στο κυβερ­νη­τικό επι­τε­λείο». Μεταξύ άλλων, στο κείμενο ανα­φέ­ρε­ται ότι «ανα­μέ­νε­ται δημόσια παρέμ­βαση Παπαν­δρέου, ενώ κυριαρ­χεί η πεποί­θηση ότι θα απαι­τη­θούν νέα μέτρα». «Στο εσω­τε­ρικό του ΠΑΣΟΚ, ήδη υφί­στα­ται αιτή­ματα για σύγκληση κάποιου οργάνου […] αν και υφί­στα­ται και η άποψη ότι για μια τόσο σοβαρή εξέλιξη απαι­τεί­ται η σύγκληση σύσ­σω­μου του Εθνικού Συμ­βου­λίου», δια­βά­ζουμε στο τέλος.

«Σύσκεψη στο Μαξίμου υπό το βάρος των σενα­ρίων για τον ρόλο του ΔΝΤ».

Το πρώτο θέμα της «Κ» την επομένη του Καστελ­λό­ρι­ζου.

«Το πιστόλι εκπυρ­σο­κρό­τησε»

Την επομένη του διαγ­γέλ­μα­τος Παπαν­δρέου, η «Κ» απο­πει­ρά­ται να χαρ­το­γρα­φή­σει τη νέα πραγ­μα­τι­κό­τητα. «Του Αγίου Γεωρ­γίου ανήμερα, 2010. Ο Ελληνας πρω­θυ­πουρ­γός από το Καστελ­λό­ριζο, από την εσχατιά της ελλη­νι­κής επι­κρά­τειας, ανα­κοί­νωσε την προ­σφυγή στο Διεθνές Νομι­σμα­τικό Ταμείο. Το πιστόλι που ο ίδιος είχε βάλει στο τραπέζι εκπυρ­σο­κρό­τησε», γράφει ο Νίκος Ξυδάκης στο πρω­το­σέ­λιδο σχόλιο της εφη­με­ρί­δας.

Ρεπορ­τάζ στο κυρίως μέρος της εφη­με­ρί­δας περι­γρά­φει το παρα­σκή­νιο που οδήγησε στο διάγ­γελμα του πρω­θυ­πουρ­γού, με τίτλο «Πώς και γιατί ερρίφθη ο κύβος του ΔΝΤ». Σύμφωνα με το δημο­σί­ευμα, μια ενδε­χό­μενη καθυ­στέ­ρηση «θα οδη­γούσε σε αδυ­να­μία πλη­ρω­μών».

Η αντι­πο­λί­τευση αντιδρά. «Συνέβη τελικά εκείνο που δεν έπρεπε», λέει ο Αντώνης Σαμαράς και συμπλη­ρώ­νει πως «θα προ­τεί­νουμε πολι­τι­κές που θα βγάλουν μια ώρα αρχύ­τερα την Ελλάδα από τον ασφυ­κτικό έλεγχο του ΔΝΤ».

Το ΚΚΕ κάνει λόγο για «επιλογή συμ­μα­χίας που οδηγεί την κοι­νω­νία σε όλεθρο χωρίς τέλος». Ο Αλέξης Τσίπρας ζητά δημο­ψή­φι­σμα και ο Γιώργος Καρα­τζα­φέ­ρης διε­ρω­τά­ται γιατί ο πρω­θυ­πουρ­γός επέλεξε το Καστελ­λό­ριζο για να «ομο­λο­γή­σει […] την ήττα της Ελλάδας και τη δική του».

Από την πλευρά της, όσο το εγχώριο πολι­τικό σύστημα «βράζει», η Αγκελα Μέρκελ θέτει σκλη­ρούς όρους και δια­μη­νύει ότι δεν θα ληφθεί «καμία απόφαση πριν Ελλάδα και ΔΝΤ να κατα­λή­ξουν σε αξιό­πι­στο πρό­γραμμα εξυ­γί­αν­σης».

Την ιδια ημέρα συνα­ντά­ται ένα –μάλλον σκω­πτικό– ρεπορ­τάζ με τίτλο «Για την πατρίδα και τον μισθό μου να θυσιάσω» το οποίο ανα­φέ­ρε­ται σε μια πρω­το­βου­λία του αεί­μνη­στου Φίλιπ­που Πετσάλ­νι­κου, τότε προ­έ­δρου της Βουλής.

«Χάρη στον έρανο του προ­έ­δρου της Βουλής, σε περίπου 312 χρόνια γύρω στο 2324, θα ξεχρε­ώ­σουμε».

Τις επό­με­νες ημέρες, η «Κ» παρου­σιά­ζει τους «όρους της ανα­γκα­στι­κής κηδε­μο­νίας» (5/5/2010) κάνο­ντας λόγο για «κρυφά σημεία για ασφα­λι­στικό, εργα­σιακό και ΦΠΑ», αλλά και για αυστηρό χρο­νο­διά­γραμμα έως το 2012. Την ίδια μέρα ο Αλέξης Παπα­χε­λάς σε άρθρο με τίτλο «Ελλειμμα δημο­σιο­γρα­φίας» παρα­τη­ρεί πως «έχουμε, όμως, ευθύνη εμείς οι δημο­σιο­γρά­φοι για το γενι­κό­τερο επίπεδο του δημό­σιου δια­λό­γου». Ο ίδιος λίγες ημέρες μετά (28/4) τονίζει ότι «εθνικός μας στόχος (είναι) να μη βγούμε από το ευρώ και να ανα­συ­ντα­χθούμε ως χώρα».

5 Μαΐου, εν μέσω έντονων αντι­δρά­σεων και απερ­για­κών κινη­το­ποι­ή­σεων, η Βουλή συζητά τον νόμο 3845/2010, που έμεινε γνωστός ως Πρώτο Μνη­μό­νιο. Την ίδια μέρα, η συγκέ­ντρωση και η πορεία στο κέντρο της Αθήνας θα σημα­δευ­τεί από την τρα­γω­δία στη Marfin. Τρεις εργα­ζό­με­νοι, έπειτα από ρίψη μολότοφ στο εσω­τε­ρικό του υπο­κα­τα­στή­μα­τος της τρά­πε­ζας επί της οδού Σταδίου, εγκλω­βί­ζο­νται και χάνουν τη ζωή τους, ενώ ταυ­τό­χρονα πυρ­πο­λεί­ται το κτι­ριακό συγκρό­τημα που στέγαζε τους κινη­μα­το­γρά­φους «Αττικόν» και «Απόλλων».

Στις 7 Μαΐου εγκρί­νε­ται με 172 υπέρ το πακέτο των σκληρών μέτρων. «Ναι» στο ΔΝΤ με πόλωση και δια­γρα­φές, γράφει η «Κ». Η Ντόρα Μπα­κο­γιάννη υπερ­ψη­φί­ζει και δια­γρά­φε­ται από τη Ν.Δ. Σοφία Σακο­ράφα, Γιάννης Δημαράς και Βασίλης Οικό­νο­μου κατα­ψη­φί­ζουν και δια­γρά­φο­νται από το ΠΑΣΟΚ. Υπέρ τάσ­σε­ται ο ΛΑΟΣ, κατα­ψη­φί­ζουν τα δύο κόμματα της Αρι­στε­ράς.

«Ή ψηφί­ζουμε ή κατα­δι­κά­ζουμε τη χώρα στη χρε­ο­κο­πία», το μήνυμα του Γιώργου Παπαν­δρέου από το βήμα της Βουλής. «Ψάχνετε για συνε­νό­χους στην κατα­στροφή», λέει ο Αντώνης Σαμαράς. «Για εσάς, πατρίδα είναι οι αριθμοί», λέει ο Αλέξης Τσίπρας, πρό­ε­δρος της ολι­γο­με­λούς τότε Κ.Ο. του ΣΥΡΙΖΑ.

Κι αν κάποιοι νόμιζαν πως βρι­σκό­μα­σταν στην «αρχή του τέλους» της κρίσης, η ιστορία θα απο­δεί­κνυε ότι οι μέρες του Καστελ­λό­ρι­ζου σημα­το­δό­τη­σαν απλώς το «τέλος της αρχής».

Πηγή: kathimerini.gr