Εθισμός στο Διαδίκτυο

η ενα­σχό­λη­ση με το δια­δί­κτυο απο­τε­λεί μία μορφή ψυ­χα­γω­γί­ας, πλη­ρο­φό­ρη­σης  και επι­κοι­νω­νί­ας διε­θνώς. Όταν όμως η χρήση του δια­δι­κτύ­ου γί­νε­ται αλό­γι­στη, τότε η ενα­σχό­λη­ση πε­ρι­γρά­φε­ται ως μία μορφή εξάρ­τη­σης, η οποία απο­τε­λεί την κο­ρυ­φή του πα­γό­βου­νου κάτω από μία σειρά δυ­σλει­τουρ­γι­κών χα­ρα­κτη­ρι­στι­κών συ­μπε­ρι­φο­ρών οι οποί­ες πλαι­σιώ­νουν και εκ­φρά­ζο­νται με τη μορφή υπερ­βο­λι­κής ενα­σχό­λη­σης.

Η διά­γνω­ση του εθι­σμού στο δια­δί­κτυο πραγ­μα­το­ποιεί­ται με βάση δύο πα­ρα­μέ­τρους:

α) την εκτε­τα­μέ­νη και πα­ρα­τε­τα­μέ­νη χρήση του δια­δι­κτύ­ου ως απο­τέ­λε­σμα μίας πα­ρορ­μη­τι­κής εμπει­ρί­ας, η οποία πραγ­μα­το­ποιεί­ται για ένα διά­στη­μα με­γα­λύ­τε­ρο από αυτό που ήταν σχε­δια­σμέ­νο να χρη­σι­μο­ποι­η­θεί και

β) την κα­τά­χρη­ση του δια­δι­κτύ­ου, η οποία δη­μιουρ­γεί σο­βα­ρές μορ­φές δυ­σλει­τουρ­γι­κό­τη­τας στο κοι­νω­νι­κό, προ­σω­πι­κό και συ­ναι­σθη­μα­τι­κό πλαί­σιο του ατό­μου που βιώ­νει την εξάρ­τη­ση αυτή.

Οι Συ­μπε­ρι­φο­ρές εξάρ­τη­σης από το δια­δί­κτυο μοιά­ζουν πολύ με εκεί­νες του Πα­θο­λο­γι­κού Τζό­γου, σύμ­φω­να με το DSM V (APA, 2013).

Ένα άτομο με συ­μπε­ρι­φο­ρές εξάρ­τη­σης από το δια­δί­κτυο  μπο­ρεί να πα­ρου­σιά­ζει κά­ποια από τα πα­ρα­κά­τω χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά:

1. Ανά­γκη για όλο και πε­ρισ­σό­τε­ρη πα­ρα­μο­νή στο δια­δί­κτυο με απώ­τε­ρο σκοπό την από­λυ­τη ευ­χα­ρί­στη­ση

2. Είναι ανή­συ­χο και οξύ­θυ­μο στην προ­σπά­θειά του να μειώ­σει τις ώρες πα­ρα­μο­νής τους στο δια­δί­κτυο

3. Έχουν πραγ­μα­το­ποι­η­θεί ανε­πι­τυ­χείς προ­σπά­θειες για τον έλεγ­χο, την πε­ρι­κο­πή και την δια­κο­πή της χρή­σης του δια­δι­κτύ­ου.

4. Είναι προ­κα­τει­λημ­μέ­νο όσον αφορά τη χρήση του δια­δι­κτύ­ου με σκέ­ψεις όπως  (π.χ., να ξα­να­ζή­σουν την εμπει­ρία του πα­ρελ­θό­ντος  με το δια­δί­κτυο τα τυ­χε­ρά παι­χνί­δια,).

5. Συχνά οδη­γεί­ται στο δια­δι­κτυα­κό πε­ρι­βάλ­λον όταν η ψυ­χο­λο­γία του ατό­μου είναι αρ­νη­τι­κή (π.χ.,  νιώ­θει ανή­μπο­ρος, έχει ενο­χές, αγ­χώ­δες συ­ναί­σθη­μα, κα­τά­θλι­ψη).

6. Μετά από μία απο­τυ­χη­μέ­νη εμπει­ρία στο δια­δί­κτυο (π.χ. χάνει σε ένα δια­δι­κτυα­κό παι­χνί­δι), σκέ­φτε­ται τρό­πους να επι­στρέ­ψει το γρη­γο­ρό­τε­ρο.

7. Λέει ψέ­μα­τα σχε­τι­κά με την έκτα­ση της εμπλο­κής του στη χρήση του δια­δι­κτύ­ου.

8. Έχει θέσει σε κίν­δυ­νο μία πολύ ση­μα­ντι­κή σχέση του (οι­κο­γε­νεια­κή, φι­λι­κή) προ­κει­μέ­νου να ασχο­λη­θεί με το δια­δί­κτυο.

Στο ση­μείο αυτό είναι ση­μα­ντι­κό να το­νι­στεί ότι ο εθι­σμός στο δια­δί­κτυο δεν συ­μπε­ρι­λαμ­βά­νε­ται στο δια­γνω­στι­κό οδηγό DSM V (APA 2013), ως μία δια­τα­ρα­χή εθι­σμού, ή συ­μπε­ρι­φο­ράς, λόγω της πο­λυ­πα­ρα­γο­ντι­κής του αι­τιο­λο­γί­ας και για το λόγο αυτό βρί­σκε­ται ακόμα σε στά­διο διε­ρεύ­νη­σης από τους ει­δι­κούς προ­κει­μέ­νου να εν­σω­μα­τω­θεί στο δια­γνω­στι­κό οδηγό. Το δια­δι­κτυα­κό παι­χνί­δι όμως (Internet Gaming Disorder, Section III, APA, DSM V), έχει ανα­φερ­θεί στο DSM V, ως μία δια­τα­ρα­χή που χρί­ζει πε­ραι­τέ­ρω διε­ρεύ­νη­σης. Τα δια­γνω­στι­κά κρι­τή­ρια του δια­δι­κτυα­κού παι­χνι­διού, μοιά­ζουν με τα βα­σι­κά κρι­τή­ρια της χρή­σης και κα­τά­χρη­σης ου­σιών.

Ο εθι­σμός στο δια­δί­κτυο απο­τε­λεί μία πιο γε­νι­κευ­μέ­νη έν­νοια η οποία πε­ρι­λαμ­βά­νει το δια­δι­κτυα­κό παι­χνί­δι (Internet Gaming), καθώς και άλλες συ­μπε­ρι­φο­ρές εξάρ­τη­σης ( επί­μο­νο και εμ­μο­νι­κό κα­τέ­βα­σμα εφαρ­μο­γών, εκτε­τα­μέ­νη χρήση μέσων κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης (π.χ. facebook), και εμ­μο­νή με την αγορά δια­δι­κτυα­κών προ­ϊ­ό­ντων).

Τα βα­σι­κά κρι­τή­ρια που χα­ρα­κτη­ρί­ζουν συ­μπε­ρι­φο­ρές εξάρ­τη­σης από το δια­δί­κτυο είναι τα πα­ρα­κά­τω (με την ύπαρ­ξη του­λά­χι­στον τριών κρι­τη­ρί­ων):

1. Τα συμ­πτώ­μα­τα του συν­δρό­μου από­συρ­σης (ψυ­χο­κι­νη­τι­κή διέ­γερ­ση, όπως εκού­σια ή ακού­σια κί­νη­ση δα­κτυ­λο­γρά­φη­σης χε­ριών, ακο­λου­θού­με­νη από την δια­κο­πή χρή­σης)

2. Εκτε­τα­μέ­νη δια­δι­κτυα­κή χρήση με σκοπό την απο­τρο­πή και κα­θυ­στέ­ρη­ση των συμ­πτω­μά­των από­συρ­σης

3. Εκτε­τα­μέ­νη πα­ρα­μο­νή σε δρα­στη­ριό­τη­τες του δια­δι­κτύ­ου

4. Εκτε­τα­μέ­νη και μό­νι­μη χρήση του δια­δι­κτύ­ου σε δρα­στη­ριό­τη­τες κοι­νω­νι­κο­ποί­η­σης και τζό­γου (δια­δι­κτυα­κός τζό­γος)

5. Εξαρ­τη­μέ­νη λει­τουρ­γι­κό­τη­τα σε πολ­λούς από τους το­μείς της κα­θη­με­ρι­νό­τη­τας του ατό­μου (κοι­νω­νι­κή ζωή, οι­κο­γέ­νεια, προ­σω­πι­κή υγιει­νή, απώ­λεια ύπνου- δυ­σλει­τουρ­γι­κό­τη­τα στον ύπνο, προ­βλή­μα­τα στο οι­κο­γε­νεια­κό πε­ρι­βάλ­λον, κλπ)

6. Πα­ρα­τε­τα­μέ­νη και «εμ­μο­νι­κή» χρήση του δια­δι­κτύ­ου, πα­ρό­λη την πλη­ρο­φό­ρη­ση σχε­τι­κά με τις αρ­νη­τι­κές επι­πτώ­σεις της αλό­γι­στης χρή­σης του (EU.NET.ADB., 2012).

7. Το τε­λι­κό σύμ­πτω­μα, το οποίο σχε­τί­ζε­ται με την εμ­φά­νι­ση δυ­σλει­τουρ­γι­κών δια­δι­κτυα­κών συ­μπε­ρι­φο­ρών είναι το χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό του συ­ναι­σθή­μα­τος από­συρ­σης, το οποίο προ­κύ­πτει από την εκτε­τα­μέ­νη χρήση του δια­δι­κτύ­ου, με στόχο την επί­τευ­ξη του συ­ναι­σθή­μα­τος της ικα­νο­ποί­η­σης και της ευ­χα­ρί­στη­σης (EU.NET.ADB, 2012).

Οι συ­μπε­ρι­φο­ρές εξάρ­τη­σης από το δια­δί­κτυο πα­ρου­σιά­ζουν συ­νο­ση­ρό­τη­τα με κά­ποιες δια­τα­ρα­χές που ανα­φέ­ρο­νται στον δια­γνω­στι­κό οδηγό DSM V ή οι συ­μπε­ρι­φο­ρές αυτές, απο­τε­λούν την κο­ρυ­φή του πα­γό­βου­νου όπως πε­ρι­γρά­φθη­κε πα­ρα­πά­νω.

Η εκτε­τα­μέ­νη και αλό­γι­στη χρήση του δια­δι­κτύ­ου έχει βρε­θεί ότι σχε­τί­ζε­ται με τις πα­ρα­κά­τω δια­τα­ρα­χές:

1. Κα­τά­θλι­ψη (κα­τα­θλι­πτι­κό συ­ναί­σθη­μα)

2. Αγ­χώ­δεις δια­τα­ρα­χές

3. Δια­τα­ρα­χές ύπνου

4. Δια­τα­ρα­χή διά­σπα­σης προ­σο­χής και υπερ­κι­νη­τι­κό­τη­τα (ADHD)

5. Κοι­νω­νι­κή φοβία

6. Αλ­κο­ο­λι­σμος, χρήση και κα­τά­χρη­ση ου­σιών

Αξί­ζει να ση­μειω­θεί επί­σης ότι ο εθι­σμός στο δια­δί­κτυο συν­δέ­ε­ται και με το γε­νε­τι­κό προ­φίλ του ατό­μου. Η πλη­ρο­φο­ρία αυτή προ­έ­κυ­ψε από με­λέ­τες σε βα­σι­κούς νευ­ρο­δια­βι­βα­στές (ντο­πα­μί­νης, σε­ρο­το­νί­νης), στις οποί­ες δια­πι­στώ­θη­κε συ­σχέ­τι­ση της δρά­σης των υπο­δο­χέ­ων των νευ­ρο­δια­βι­βα­στών σε κα­τά­θλι­ψη, άγχος και συ­μπε­ρι­φο­ρές εξάρ­τη­σης από το δια­δί­κτυο (Roger C Ho et.al., 2014).

Ση­μα­ντι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά τα οποία και θα πρέ­πει να διε­ρευ­νη­θούν από τους γο­νείς:

Ο πα­ρα­τε­τα­μέ­νος χρό­νος πα­ρα­μο­νής στο δια­δί­κτυο, η εμ­μο­νή ενα­σχό­λη­σης με το δια­δί­κτυο για οποιο­δή­πο­τε λόγο, η από­συρ­ση από εξω­σχο­λι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες όπου πα­λαιο­τέ­ρα ευ­χα­ρι­στού­σαν το άτομο, η από­το­μη πτώση της σχο­λι­κής επί­δο­σης, η απο­μό­νω­ση και η κοι­νω­νι­κή από­συρ­ση (απο­φυ­γή συ­νεύ­ρε­σης με φί­λους), ευ­ε­ρε­θι­στό­τη­τα και επι­θε­τι­κό­τη­τα, με­τα­βο­λή της συ­μπε­ρι­φο­ράς, ξη­ρο­φθαλ­μία, χα­μη­λή αυ­το­ε­κτί­μη­ση­κλπ. απο­τε­λούν «ση­μά­δια» κιν­δυ­νου.

Συμ­βου­λές προς τους γο­νείς:

1. Αφιε­ρώ­στε χρόνο με το παιδί σας από μικρή ηλι­κία σε θέ­μα­τα χρή­σης του δια­δι­κτύ­ου.

2. Να αφή­νε­τε τον υπο­λο­γι­στή σε κοινή θέα μέσα στο σπίτι έτσι ώστε να υπάρ­χει γο­νεϊ­κή επι­στα­σία και επι­τή­ρη­ση.

3. Χρήση ει­δι­κών φίλ­τρων για την απο­φυ­γή επι­βλα­βών ιστο­σε­λί­δων

4. Να μην χρη­σι­μο­ποιεί­ται τη χρήση του δια­δι­κτύ­ου και του υπο­λο­γι­στή ως μέσο επι­βρά­βευ­σης.

5. Χρήση Ορίων χρή­σης του υπο­λο­γι­στή, μετά από διά­λο­γο και πα­ρα­γω­γι­κή συ­ζή­τη­ση με τον έφηβο/παιδί.

6. Σε πε­ρί­πτω­ση που πα­ρα­τη­ρη­θεί συ­νε­χής κα­τά­χρη­ση του χρό­νου ενα­σχό­λη­σης με το δια­δί­κτυο, ανα­ζη­τεί­στε αμέ­σως βο­ή­θεια.

7. Μά­θε­τε στο παιδί σας τα δι­καιώ­μα­τά του ως δια­δι­κτυα­κός κα­τα­να­λω­τής (www.enacso.eu, www.youth-life.gr)

Το δια­δί­κτυο πα­ρέ­χει πολλά οφέλη και πλε­ο­νε­κτή­μα­τα συν­δε­δε­μέ­να με τη χρήση του. Ωστό­σο είναι πολύ ση­μα­ντι­κό να εκ­παι­δεύ­σου­με τα παι­διά μας για την ορθή χρήση του και να τα εμπνεύ­σου­με να γνω­ρί­σουν τον κόσμο μέσα από τα δικά τους μάτια και όχι μέσα από μία ει­κο­νι­κή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα.

Πηγή: efiveia.gr