K. Yφαντής: «Για την Ουάσιγκτον, η Αθήνα είναι ένας πολύ σημαντικός εταίρος»

Κύριε καθη­γητά ας ξεκι­νή­σουμε με το πρό­σφατο θέμα της άτυπης πεντα­με­ρούς σύσκε­ψης της Γενεύης που συγκά­λεσε ο ΓΓ του ΟΗΕ σχετικά με την επίλυση του κυπρια­κού, η οποία και οδη­γή­θηκε σε ναυάγιο. Ήταν ανα­με­νό­μενη η εξέλιξη αυτή δεδο­μέ­νων των πάγιων τουρ­κι­κών θέσεων;

Ηταν παρα­πάνω από ανα­με­νό­μενο ότι η άτυπη πεντα­με­ρής θα οδη­γείτο σε αδιέ­ξοδο. Ήδη από την επομένη της απο­τυ­χίας στο Κραν Μοντανά το 2017, η Άγκυρα είχε κάνει σαφές ότι για την Τουρκία είχε τελειώ­σει η Διζω­νική Δικοι­νο­τική Ομο­σπον­δία ως πλαίσιο επί­λυ­σης του Κυπρια­κού. Υπάρ­χουν δύο του­λά­χι­στον ερμη­νείες των τουρ­κι­κών θέσεων. Και στις δύο η αφε­τη­ρία είναι ότι η Άγκυρα δεν μπορεί να μην κατα­νοεί ότι η θέση της περί δύο κρατών «κυριαρ­χικά ισό­τι­μων» είναι τέτοια που ούτε η Λευ­κω­σία θα μπο­ρούσε να δεχθεί ως πλαίσιο δια­πραγ­μά­τευ­σης αλλά ούτε ο ΓΓ ΟΗΕ μπορεί να απο­δε­χθεί αφού έρχεται σε σύγκρουση με τις απο­φά­σεις και τα ψηφί­σματα του Συμ­βου­λίου Ασφα­λείας. Η πρώτη ερμη­νεία είναι ότι η Τουρκία δεν είναι δια­τε­θει­μένη να συζη­τή­σει τίποτε άλλο από την de jure διχο­τό­μηση. Η Τουρ­κική ηγεσία θεωρεί ότι δεν έχει τίποτε να κερ­δί­σει από μια ομο­σπον­διακή λύση του Κυπρια­κού και μια Κυπριακή Δημο­κρα­τία που ως μέλος της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης είναι εξαι­ρε­τικά δύσκολο να χει­ρα­γω­γη­θεί από την Άγκυρα. Αυτή είναι μια ερμη­νεία που αν ισχύει σημα­το­δο­τεί μια νέα εποχή. Σε μια τέτοια περί­πτωση η Τουρκία θα προ­χω­ρή­σει ταχύ­τατα στην ακόμη μεγα­λύ­τερη ενσω­μά­τωση των κατε­χο­μέ­νων και θα επι­διώ­ξει την ανα­γνώ­ρισή του από χώρες «πρό­θυ­μες», όπως το Πακι­στάν ή χώρες της Υπο­σα­χά­ριας Αφρικής, όπως η Σομαλία. Δεν είναι καθόλου εύκολο πολι­τικά, αλλά σε αυτή την περί­πτωση σημασία έχει η προ­τί­μηση της Άγκυρας για μια κατά­σταση που θα θυμίζει Οσετία, Κριμαία κλπ. Η δεύτερη και μάλλον πιο αξιό­πι­στη ερμη­νεία είναι ότι η Άγκυρα εμφα­νί­ζε­ται αδιάλ­λα­κτη για να «προ­σγειω­θεί» σε έναν συμ­βι­βα­σμό μιας εξαι­ρε­τικά χαλαρής συνο­μο­σπον­δίας που επί της ουσίας θα της εξα­σφα­λί­ζει και τη κυριαρ­χική ισότητα που διεκ­δι­κεί για τα κατε­χό­μενα και τον έλεγχο ολό­κλη­ρου του νησιού ακόμη και εντός της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης.

Πώς εκτι­μάτε την περαι­τέρω εξέλιξη των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων; Είστε αισιό­δο­ξος για μια αίσια έκβαση του θέματος στο πλαίσιο της δικοι­νο­τι­κής διζω­νι­κής ομο­σπον­δίας;

Αυτή την στιγμή δεν φαί­νε­ται να υπάρ­χουν προ­ο­πτι­κές για μια δίκαιη και βιώσιμη λύση. Το πλαίσιο της ΔΔΟ απορ­ρί­πτε­ται από την Άγκυρα και οι δυνα­τό­τη­τες πίεσης είναι περιο­ρι­σμέ­νες. Πλέον, το Κυπριακό δεν είναι ένα πεδίο συμ­βι­βα­σμού για την Τουρ­κική ηγεσία. Οι περι­φε­ρεια­κές δυνα­μι­κές δεν ευνοούν τις φιλο­δο­ξίες της. Με την εξαί­ρεση του Ναγκόρνο Καρα­μπάχ όπου με την ανοχή αν όχι την στήριξη της Μόσχας η Άγκυρα πέτυχε τους στόχους της, στην Συρία, στο Ιράκ, αλλά και στην Λιβύη η χρήση στρα­τιω­τι­κής ισχύος δεν έχει μετα­φρα­στεί σε πολι­τικά κέρδη, του­λά­χι­στον τέτοια που να δικαιο­λο­γούν το ρίσκο. Θέλω να πω ότι στον βαθμό που αυτές οι φιλο­δο­ξίες περι­φε­ρεια­κής ηγε­μο­νίας δεν εκπλη­ρώ­νο­νται και η Άγκυρα βρί­σκε­ται αντι­μέ­τωπη με αντι­συ­σπει­ρώ­σεις που την περιο­ρί­ζουν, πολύ δύσκολα θα υπο­χω­ρή­σει στην Κύπρο. Για τον Τουρ­κικό μεγα­λοϊ­δε­α­τι­σμό της «Γαλά­ζιας Πατρί­δας» το μεγα­λύ­τερο εμπόδιο είναι η Κυπριακή Δημο­κρα­τία και η κρατική της υπό­σταση και η συμ­με­τοχή της στην ΕΕ ως πλήρες μέλος, που της επέ­τρεψε να οριο­θε­τή­σει με την Αίγυπτο και το Ισραήλ, που της επέ­τρεψε να συμπρά­ξει σε περι­φε­ρειακά σχήματα συνερ­γα­σίας. Μια υπο­χώ­ρηση στο ζήτημα της Κύπρου που δεν θα εξα­σφα­λί­ζει όλες τις επι­διώ­ξεις της Άγκυρας είναι αδια­νό­ητη υπό αυτές τις συν­θή­κες. Τα ανταλ­λάγ­ματα θα πρέπει να είναι τέτοια που να επι­τρέ­πουν στο καθε­στώς Ερντο­γάν να δια­κη­ρύ­ξει στο εσω­τε­ρικό ότι «νίκησε».

Η πρώτη επι­κοι­νω­νία του Αμε­ρι­κα­νού Προ­έ­δρου κ. Μπάι­ντεν και του Τούρκου Προ­έ­δρου έλαβε χώρα τη στιγμή που η Τουρκία απο­κλεί­στηκε από το πρό­γραμμα παρα­γω­γής των F-35 και με την ανα­γνώ­ριση της Γενο­κτο­νίας των Αρμε­νίων. Κατόπιν τούτων μπορεί κάποιος να θεω­ρή­σει ότι θα υπάρξει ριζική αλλαγή στις αμερικανο-τουρκικές θέσεις;

Είναι δύσκολο να θυμηθεί κάποιος πότε υπήρξαν περισ­σό­τερο δύσκο­λες οι αμερικανο-τουρκικές σχέσεις. Στην διάρ­κεια του Ψυχρού Πολέμου υπήρξαν στιγμές έντασης, όπως το 1964 με αφορμή την περί­φημη επι­στολή Τζόνσον, αλλά ποτέ δεν τέθηκαν υπό αμφι­σβή­τηση τα θεμε­λιώδη της σχέσης. Είναι ίσως η πρώτη φορά που η συζή­τηση για το ενδε­χό­μενο μιας μεγάλης ρήξης δεν φαντά­ζει υπερ­βο­λική. Μάλλον το αντί­θετο. Οι σχέσεις Άγκυρας-Ουάσιγκτον έχουν εισέλ­θει σε τροχιά κατάρ­ρευ­σης. Η Διοί­κηση Μπάι­ντεν επι­χει­ρεί την επι­στροφή των ΗΠΑ στον κόσμο με όρους ισχύος και επι­βάλ­λο­ντας διλήμ­ματα σε φίλους και αντα­γω­νι­στές. Η Ουά­σιγ­κτον φαί­νε­ται απο­φα­σι­σμένη να δια­μορ­φώ­σει τις εξε­λί­ξεις με κρι­τή­ρια τα αμε­ρι­κα­νικά συμ­φέ­ρο­ντα και την δημο­κρα­τία. Μην βιαστεί κάποιος να κατη­γο­ρή­σει τις ΗΠΑ για υπο­κρι­σία. Τα ανθρώ­πινα δικαιώ­ματα και ο σεβα­σμός τους δεν είναι ένα απλώς ιδε­α­λι­στικό πρό­ταγμα αλλά και ένα γεω­στρα­τη­γικό εργα­λείο. Είναι ο καμβάς πάνω στον οποίο νομι­μο­ποιεί­ται η αμε­ρι­κα­νική εξω­τε­ρική πολι­τική και κινη­το­ποιού­νται παρα­δο­σια­κές συμ­μα­χίες. Σε αυτές τις συμ­μα­χίες η Τουρκία δεν μπορεί εύκολα να εξαρ­γυ­ρώ­σει το μόνο νόμισμα που δια­θέ­τει, δηλαδή την θέση της στο χάρτη. Αν και είναι μάλλον απίθανο η Ουά­σιγ­κτον να απο­δε­χθεί την «απώλεια» της Τουρ­κίας, το γεγονός ότι σχεδόν πέντε μήνες μετά την ανάληψη της Προ­ε­δρίας από τον Τζο Μπάι­ντεν, η μόνη επι­κοι­νω­νία με τον Πρόεδρο Ερντο­γάν ήταν μετά την ορι­στική απο­πο­μπή της Τουρ­κίας από το πρό­γραμμα των F-35 και για να του ανα­κοι­νώ­σει την απόφασή του να τηρήσει την προ­ε­κλο­γική του δέσμευση να ανα­γνω­ρί­σει την Γενο­κτο­νία των Αρμε­νίων. Είναι ενδει­κτικό του ότι η επι­στροφή των ΗΠΑ στην μετά-Τραμπ «κανο­νι­κό­τητα» περι­λαμ­βά­νει και μια αυστηρή οριο­θέ­τηση των διμερών σχέσεων. Η Τουρκία πρέπει να ξανα­σκε­φτεί τις επι­λο­γές της. Η προ­μή­θεια και πολύ περισ­σό­τερο η επι­χει­ρη­σιακή ανά­πτυξη των S-400 δεν είναι κάτι που οι ΗΠΑ θα ανε­χθούν. Το ίδιο ισχύει και για το συνο­λικό πλέγμα των τουρκο-ρωσικών σχέσεων, το οποίο όσο περισ­σό­τερο οξύ­νε­ται η αντι­πα­ρά­θεση Ουάσιγκτον-Μόσχας τόσο θα αυξά­νε­ται το κόστος για την Άγκυρα και θα μειώ­νε­ται το φάσμα των επι­λο­γών της. Βεβαίως υπάρχει και το ενδε­χό­μενο η Τουρκία να έχει κάνει την επιλογή της και να έχει απο­φα­σί­σει να διαρ­ρή­ξει τις σχέσεις της με την Δύση. Μια τέτοια περί­πτωση – όχι ιδιαί­τερα πιθανή είναι η αλήθεια – θα σημα­το­δο­τή­σει το τέλος μια ολό­κλη­ρης εποχής και την αρχή μιας άλλης όπου καμία από τις παλιές προσ­δο­κίες και βεβαιό­τη­τες δεν θα ισχύει.

Ο Αμε­ρι­κα­νός Πρό­ε­δρος από την αρχή της θητείας του απέ­δειξε τις θετικές προ­θέ­σεις του έναντι της χώρας μας. Παράλ­ληλα δε με τη φράση του «δεν το έχω εγκα­τα­λεί­ψει ακόμα» ανα­φε­ρό­με­νος στο κυπριακό υπεν­θύ­μισε ότι έχει ασχο­λη­θεί πάρα πολλά χρόνια για το συγκε­κρι­μένο θέμα. Οι ανα­φο­ρές και οι θέσεις αυτές πιστεύ­ε­ται ότι σημα­το­δο­τούν μια νέα εποχή στις ελληνο-τουρκικές θέσεις και σχέσεις;

Το τρίγωνο Αθήνα-Ουάσιγκτον-Άγκυρα χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από το εξαι­ρε­τικό επίπεδο Ελληνο-αμερικανικών σχέσεων, ενώ οι Τουρκο-αμερικανικές σχέσεις σημα­δεύ­ο­νται από τις σοβαρές κυρώ­σεις που επέ­βα­λαν οι ΗΠΑ και την μεγάλη αβε­βαιό­τητα για τον μελ­λο­ντικό προ­σα­να­το­λι­σμό της Τουρ­κίας. Τα στοι­χεία του τρι­γώ­νου δεν προσ­διο­ρί­ζο­νται μόνο από την παρα­δο­σιακή ανάγκη η Ουά­σιγ­κτον να παρεμ­βαί­νει για την αποφυγή και απο­κλι­μά­κωση κρίσεων. Οι προ­τι­μή­σεις και τα συμ­φέ­ρο­ντα όλων των παικτών (και όχι μόνο των ΗΠΑ) έχουν απο­κτή­σει περι­φε­ρεια­κές δια­στά­σεις και οι στρα­τη­γι­κές τους δια­μορ­φώ­νο­νται με το βλέμμα στην μεγάλη περι­φε­ρειακή (και διεθνή) σκα­κιέρα. Για την Ουά­σιγ­κτον, η Αθήνα είναι ένας πολύ σημα­ντι­κός εταίρος όχι μόνο ως μέλος του ΝΑΤΟ και της ΕΕ αλλά και γιατί είναι αξιό­πι­στος εταίρος του Ισραήλ, της Αιγύ­πτου, των ΗΑΕ, της Σαου­δι­κής Αραβίας.

Πώς σχο­λιά­ζετε την on camera «σκληρή» τοπο­θέ­τηση του Υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών κ. Δένδια στον Τούρκο ομόλογο του επί τουρ­κι­κού εδάφους:

Η παρου­σία του Έλληνα ΥΠΕΞ στην Άγκυρα δεν θα ξεχα­στεί εύκολα. Όχι τόσο γιατί η στάση του και οι δηλώ­σεις του ικα­νο­ποί­η­σαν το εξα­ντλη­μένο, από την εικο­σά­μηνη τουρ­κική πίεση, θυμικό του μέσου Έλληνα και της μέσης Ελλη­νί­δας, αλλά γιατί απο­κά­λυψε μια αλλαγή παρα­δείγ­μα­τος τόσο σε τακτικό όσο και σε στρα­τη­γικό επίπεδο από την πλευρά της Αθήνας. Η Ελλη­νική πλευρά αντι­με­τώ­πισε όλο το προη­γού­μενο διά­στημα μια «ηγε­μο­νική» επι­δί­ωξη να επι­βλη­θεί μια ατζέντα περιο­ρι­σμού των ελλη­νι­κών θέσεων στα όρια των τουρ­κι­κών φιλο­δο­ξιών. Τα γεγο­νότα του Έβρου και της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου έδειξαν ότι οι αντοχές της Αθήνας σε όλα τα επίπεδα ήταν μεγα­λύ­τε­ρες από ό,τι πολλές και πολλοί θα περί­με­ναν. Αυτές οι αντοχές, επέ­τρε­ψαν στην Ελλη­νική διπλω­μα­τία να ανα­λά­βει πρω­το­βου­λίες πρω­τό­γνω­ρες σε διεθνές, Ευρω­παϊκό και περι­φε­ρειακό επίπεδο αλλά κυρίως είχαν σαν απο­τέ­λε­σμα να κατα­στεί συνεί­δηση ότι η πάγια Ελλη­νική θέση για εξο­μά­λυνση των σχέσεων με την Άγκυρα ή θα γίνει σε ένα πλαίσιο συμ­βι­βα­σμών που θα σέβεται τις ελλη­νι­κές θέσεις ή δεν θα προ­χω­ρή­σει. Η επόμενη μέρα θα είναι δύσκολη. Αυτή την στιγμή το κλίμα είναι χει­ρό­τερο από ό,τι πριν την συνά­ντηση. Η μπάλα είναι στο τερέν της Άγκυρας, η οποία θα πρέπει να απο­φα­σί­σει αν θα προ­σέλ­θει σε μια δια­δι­κα­σία δια­λό­γου ανα­γνω­ρί­ζο­ντας – του­λά­χι­στον σε κάποιο βαθμό – τα ελλη­νικά όρια ή αν θα συνε­χί­σει την στρα­τη­γική της έντασης, των απειλών και των τετε­λε­σμέ­νων, μόνο προ­σχη­μα­τικά ζητώ­ντας την δια­πραγ­μά­τευση. Η Αθήνα διάβηκε τον Ρου­βί­κωνα απο­λύ­τως συνει­δητά. Το μήνυμα προς όλους είναι τόσο ξεκά­θαρο που δεν αφήνει περι­θώ­ρια παρερ­μη­νείας και αυτό είναι ίσως το σημα­ντι­κό­τερο συμπέ­ρα­σμα της συνά­ντη­σης.

Η Τουρκία ωστόσο και παρά τις αυστη­ρές συστά­σεις που έλαβε δια του κει­μέ­νου απο­φά­σεων του Συμ­βου­λίου κορυφής της ΕΕ παρα­μέ­νει στην εμπρη­στική ρητο­ρική και προ­κλη­τι­κό­τητα της και θέτει θέματα τα οποία έχουν επι­λυ­θεί μέσα από συν­θή­κες. Ποια θεω­ρείτε ότι πρέπει να είναι η στάση της χώρας μας;

Το κυριό­τερο είναι ότι η Άγκυρα έχει στα­μα­τή­σει τις μονο­με­ρείς ενέρ­γειες και ότι παρα­μέ­νει εντός τροχιάς δια­λό­γου έστω και προ­σχη­μα­τικά. Προ­φα­νώς οι Τουρ­κι­κές θέσεις δεν αλλά­ζουν αλλά η επι­στροφή στην τακτική της έντασης και των παρά­νο­μων μονο­με­ρών δια­βη­μά­των δεν είναι προς το παρόν πρώτη επιλογή αν και η τοξική ρητο­ρική θα συνε­χί­σει εκπέ­μπε­ται συχνά από τους γνω­στούς «πομπούς». Αν δεν συμβεί κάτι δρα­μα­τικά αρνη­τικό θα έχουμε σχετικά σύντομα τον Τούρκο ΥΠΕΞ στην Αθήνα και φαντά­ζο­μαι ότι έχει αρχίσει να προ­ε­τοι­μά­ζε­ται η συνά­ντηση του Έλληνα Πρω­θυ­πουρ­γού με τον Τούρκο Πρόεδρο στο περι­θώ­ριο της Συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ.

Είστε ικα­νο­ποι­η­μέ­νος από τη στάση της ΕΕ σχετικά με τη δια­χεί­ριση του θέματος και τη στάση της απέ­να­ντι στην Τουρκία;

Δεν υπάρχει αμφι­βο­λία ότι το «νέο ανα­το­λικό ζήτημα» έχει μπει για καλά στην ζωή της Ευρώπης. Δεν υπάρχει επίσης αμφι­βο­λία ότι οι απο­φά­σεις που οι εσω­τε­ρι­κοί συσχε­τι­σμοί και περιο­ρι­σμοί επι­τρέ­πουν (ή δεν επι­τρέ­πουν) στην Ευρώπη να λάβει θα μεγα­λώ­σει την απο­γο­ή­τευση σε σχέση με την προ­κλη­τι­κό­τητα και την απειλή που απο­τε­λεί το τουρ­κικό καθε­στώς για τα ευρω­παϊκά συμ­φέ­ρο­ντα. Στο Βερο­λίνο, «ξορ­κί­ζουν» οποια­δή­ποτε στρα­τη­γική ανά­σχε­σης και περιο­ρι­σμού της τουρ­κι­κής από­πει­ρας να ελεγ­χθεί η Ανα­το­λική Μεσό­γειος. Ο κατευ­να­σμός έχει εγκα­τα­στα­θεί ως η μονα­δική επιλογή στην γερ­μα­νική αντί­ληψη. Η έλλειψη στρα­τη­γι­κής παράγει φόβο και ανα­σφά­λεια: Η αντί­δραση στις πολι­τι­κές ισχύος της Άγκυρας με μια ορθο­λο­γική άσκηση πραγ­μα­τι­κής πίεσης είναι τελείως εκτός του ορί­ζο­ντα του Βερο­λί­νου. Η λογική του «η Τουρκία είναι σημα­ντική και δεν πρέπει να χαθεί» οδηγεί στην απα­ξί­ωση της Γερ­μα­νίας και της Ευρώπης. Δεν συνει­δη­το­ποιεί­ται ότι η Τουρκία νομο­τε­λειακά θα «χαθεί» για την Ευρώπη εξαι­τίας της αδυ­να­μίας να αντι­με­τω­πι­στεί ως ο παρά­γο­ντας απο­στα­θε­ρο­ποί­η­σης που είναι. Δεν είναι λοιπόν παρά­δοξο ότι με την Ευρώπη να κινεί­ται στα όρια της στρα­τη­γι­κής ανυ­παρ­ξίας (με την εύλογη εξαί­ρεση της Γαλλίας), η προσ­δο­κίες για το ενδε­χό­μενο επι­βο­λής ουσια­στι­κών κυρώ­σεων κινού­νται εδώ και πολλούς μήνες σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Στην Αθήνα και στην Λευ­κω­σία δεν υπήρξε ποτέ καμία αυτα­πάτη. Η προ­σπά­θεια έγινε, γίνεται και θα συνε­χί­σει να γίνεται παρά το γεγονός ότι είναι τόσο επώδυνο να συνει­δη­το­ποιείς ότι κάποιες από τις ισχυ­ρό­τε­ρες χώρες του πλανήτη κινού­νται σε ένα εννοιο­λο­γικό και στρα­τη­γικό κενό σε σχέση με την θέση της Ευρώπης στον κόσμο και τις απειλές για τις θεμε­λιώ­δεις αξίες και τα ζωτικά συμ­φέ­ρο­ντα των κρατών-μελών της. Στο Βερο­λίνο, την Μαδρίτη, την Ρώμη η Τουρκία είναι μία χώρα που δεν θέλουμε στο «κλαμπ» και την αντι­με­τω­πί­ζουμε σχεδόν ρατσι­στικά όταν πρό­κει­ται να συζη­τή­σουμε επί της ουσίας για την ευρω­παϊκή της προ­ο­πτική και γι’ αυτό κοιτάμε αλλού όταν ανα­πτύσ­σει συμπε­ρι­φο­ρές σαν και αυτές στην Συρία, στον Καύκασο, στην Λιβύη, ενα­ντίον της Κύπρου και της Ελλάδας.

Το πρό­γραμμα αμυ­ντι­κού εξο­πλι­σμού και οι διε­θνείς συνερ­γα­σίες που έχει συνάψει η χώρα μας εκτι­μάτε ότι θα απο­δώ­σουν ουσια­στικά;

Η χώρα μετά από τον αρχικό αιφ­νι­δια­σμό δύο χρόνια πριν, έχει κατα­φέ­ρει να σχε­διά­σει και να υλο­ποιεί μια συγκρο­τη­μένη στρα­τη­γική παρά τα τυχόν τακτικά λάθη που είναι ανα­πό­φευ­κτα σε ένα τέτοιο και τόσο δυνα­μικό περι­βάλ­λον ασφά­λειας. Για την Αθήνα, οι κινή­σεις της επό­με­νης ημέρας είναι σχε­δια­σμέ­νες και αυτό επι­βε­βαιώ­νε­ται κάθε μέρα. Πολυ­με­ρείς στρα­τιω­τι­κές ασκή­σεις με εντυ­πω­σια­κές συμ­με­το­χές και ξεκά­θαρα μηνύ­ματα, «shuttle diplomacy» σε μια περιοχή που εκτεί­νε­ται από την Λιβυκή έρημο ως τον Αραβικό Κόλπο, συνεχής ενί­σχυση των αμυ­ντι­κών ικα­νο­τή­των με κατα­κό­ρυφη αύξηση της επι­χει­ρη­σια­κής ετοι­μό­τη­τας αλλά και με από­κτηση σύγ­χρο­νων συστη­μά­των, επιμονή στην οριο­θε­τη­μένη από το Διεθνές Δίκαιο προ­σέγ­γιση. Είναι αρκετά όλα αυτά για να εξι­σορ­ρο­πή­σουν την Τουρ­κική απειλή και να εξου­δε­τε­ρώ­σουν τον ανα­θε­ω­ρη­τι­σμό της Άγκυρας; Αν η Τουρκία παρα­μεί­νει ορθο­λο­γι­κός παίκτης είναι αρκετά. Αλλά η στρα­τη­γική της εξι­σορ­ρό­πη­σης δεν είναι στρα­τη­γική επί­λυ­σης. Είναι το απα­ραί­τητο εργα­λείο για μια δια­πραγ­μά­τευση από θέση σχε­τι­κής ισχύος. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο στόχος είναι η εξο­μά­λυνση των σχέσεων με την Άγκυρα. Η αέναη αντι­πα­ρά­θεση με μια χώρα που έχει την δημο­γρα­φική δυνα­μική της Τουρ­κίας δεν είναι βιώσιμη επιλογή.