Γιάννης Χατζής: Επιδόσεις δύο ταχυτήτων στον τουρισμό

Επι­βρά­δυνση στις ροές της εισερ­χό­με­νης ταξι­διω­τι­κής κίνησης δια­πι­στώ­νει ο πρό­ε­δρος της Πανελ­λή­νιας Ομο­σπον­δίας Ξενο­δό­χων, Γιάννης Χατζής, που επι­ση­μαί­νει παράλ­ληλα τη δια­φο­ρο­ποί­ηση που υπάρχει μεταξύ προ­ο­ρι­σμών. Ενώ δηλαδή σε Αθήνα και Θεσ­σα­λο­νίκη η ταξι­διω­τική κίνηση συνε­χί­ζει να αυξά­νε­ται με ρυθμούς υψη­λό­τε­ρους του εθνικού μέσου όρου, άλλες ώριμες του­ρι­στικά περιο­χές, όπως η Σαντο­ρίνη, βιώνουν πίεση. Απο­δί­δει δε την εξέλιξη αυτή, μεταξύ άλλων, και στη σχέση μεταξύ του κόστους για τον επι­σκέ­πτη και των παρε­χό­με­νων υπη­ρε­σιών, αλλά και δημο­σίων υπο­δο­μών. Προει­δο­ποιεί για την ανε­ξέ­λεγ­κτη, όπως τη χαρα­κτη­ρί­ζει, ανά­πτυξη της αγοράς βρα­χυ­χρό­νιων μισθώ­σεων και παρα­πέ­μπει στο παρά­δειγμα της Ισπα­νίας, όπου η συγκε­κρι­μένη δρα­στη­ριό­τητα έχει υπο­βαθ­μί­σει το του­ρι­στικό μοντέλο και τρο­φο­δο­τή­σει φαι­νό­μενα του­ρι­στο­φο­βίας. Παράλ­ληλα επι­ση­μαί­νει τη σημασία των μεσαίων και μικρό­τε­ρων ξενο­δο­χεια­κών επι­χει­ρή­σεων για τις τοπικές κοι­νω­νίες, αλλά και για το συνο­λικό προϊόν της χώρας, ενώ υπο­γραμ­μί­ζει την ανάγκη βελ­τί­ω­σης της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας και του θεσμι­κού πλαι­σίου εν γένει. Χαρα­κτη­ρί­ζει δε ως εμπόδιο για τη βιώσιμη ανά­πτυξη του κλάδου την απουσία ειδικού χωρο­τα­ξι­κού πλαι­σίου για τον του­ρι­σμό, ενώ εξηγεί τη σημασία που έχουν οι πιο μακρι­νές αγορές, όπως οι Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες και οι προ­ο­πτι­κές νέων αγορών, όπως της Ινδίας.

– Με τα μέχρι στιγμής δεδο­μένα, πώς πιστεύ­ετε ότι θα εξε­λι­χθεί η χρονιά σε αφίξεις, έσοδα και πλη­ρό­τη­τες;

– Η φετινή του­ρι­στική περί­ο­δος, έπειτα από ένα ιδιαί­τερα ενθαρ­ρυ­ντικό ξεκί­νημα, φαί­νε­ται πλέον να εισέρ­χε­ται σε φάση σχε­τι­κής επι­βρά­δυν­σης. Τα πιο πρό­σφατα στοι­χεία από τα ελλη­νικά αερο­δρό­μια κατα­δει­κνύ­ουν ότι ο ρυθμός αύξησης των διεθνών αφίξεων έχει μειωθεί αισθητά τις τελευ­ταίες τέσ­σε­ρις εβδο­μά­δες. Παρά τη δια­τή­ρηση θετικού προ­σή­μου σε ετήσια βάση, η ένταση της ζήτησης φαί­νε­ται να υπο­χω­ρεί σε ορι­σμέ­νες περιο­χές, ιδίως σε νησιω­τι­κούς προ­ο­ρι­σμούς με ιστο­ρικά υψηλή του­ρι­στική πίεση. Η εικόνα αυτή δεν απο­τυ­πώ­νε­ται μόνο στους αριθ­μούς, αλλά είναι και άμεσα αντι­λη­πτή σε εμάς που ζούμε στα νησιά, τόσο στην καθη­με­ρι­νό­τητα των επι­χει­ρή­σεων όσο και στον γενι­κό­τερο παλμό της τοπικής δρα­στη­ριό­τη­τας. Σε επίπεδο εξα­μή­νου η επι­βα­τική κίνηση εμφα­νί­ζε­ται αυξη­μένη κατά περίπου 5% σε σχέση με την αντί­στοιχη περίοδο του 2024. Αν και πρό­κει­ται για θετική ένδειξη, ο ρυθμός αυτός υπο­λεί­πε­ται σημα­ντικά των αρχικών εκτι­μή­σεων και των αισιό­δο­ξων προσ­δο­κιών της αγοράς.

– Παρα­τη­ρεί­ται μια κάμψη σε νησιά του Αιγαίου όπως η Σαντο­ρίνη –και όχι μόνον– ενώ άλλες περιο­χές πηγαί­νουν καλύ­τερα. Πού το απο­δί­δετε;

– Πράγ­ματι, η εικόνα παρου­σιά­ζει ισχυρές ενδο­πε­ρι­φε­ρεια­κές δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις. Αστικοί προ­ο­ρι­σμοί όπως η Αθήνα και η Θεσ­σα­λο­νίκη κατα­γρά­φουν ενι­σχυ­μέ­νες επι­δό­σεις, με σχεδόν διπλά­σιους ρυθμούς ανά­πτυ­ξης σε σχέση με τον εθνικό μέσο όρο. Το Ηρά­κλειο δια­τη­ρεί τη θετική του τροχιά με αύξηση περίπου 5%, ενώ νησιά του Ιονίου όπως η Κέρκυρα και η Ζάκυν­θος εμφα­νί­ζουν πιο ήπια, αλλά σταθερή ενί­σχυση. Αντι­θέ­τως, παρα­δο­σιακά εδραιω­μέ­νοι προ­ο­ρι­σμοί του Αιγαίου, όπως η Σαντο­ρίνη, παρου­σιά­ζουν έντονα πτω­τι­κές τάσεις, με μείωση της τάξης του 21%, ενώ σημα­ντι­κές απώ­λειες κατα­γρά­φο­νται και σε Μύκονο, Ρόδο και Λέσβο. Η σχετική επι­βρά­δυνση που παρα­τη­ρεί­ται σε επι­μέ­ρους περιο­χές, την ώρα που άλλες ευρω­παϊ­κές αγορές εμφα­νί­ζουν αυξη­τι­κές τάσεις, υπο­γραμ­μί­ζει την ανάγκη διαρ­κούς παρα­κο­λού­θη­σης της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας της χώρας. Η δια­τή­ρηση της αξίας του ελλη­νι­κού του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος, όχι μόνον ως προς την εμπει­ρία αλλά και ως προς την αντί­ληψη του κόστους, συν­δέ­ε­ται άρρηκτα και με την ποιό­τητα των υπο­δο­μών και των παρε­χο­μέ­νων υπη­ρε­σιών.

Η Ελλάδα στο τοπ 3 Ευρω­παίων ταξι­διω­τών από 5 μεγάλες αγορές

– Κοι­τώ­ντας μπροστά, ποια είναι τα μεγα­λύ­τερα ρίσκα για τις ελλη­νι­κές ξενο­δο­χεια­κές επι­χει­ρή­σεις και τον του­ρι­σμό εν γένει;

– Το πλέον κρίσιμο διαρ­θρω­τικό ζήτημα είναι η δια­τή­ρηση της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας του ελλη­νι­κού του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος υπό καθε­στώς αυξη­μέ­νων φορο­λο­γι­κών και λοιπών επι­βα­ρύν­σεων. Η Ελλάδα κατα­γρά­φει σήμερα το υψη­λό­τερο επίπεδο φορο­λο­γι­κής επι­βά­ρυν­σης στη διαμονή μεταξύ των χωρών της Μεσο­γείου και ένα από τα υψη­λό­τερα στην Ευρώπη. Παρα­τη­ρεί­ται ότι του­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις σε περιο­χές που βρί­σκο­νται ακόμη σε φάση ανά­καμ­ψης, όπως η Μαγνη­σία, επι­βα­ρύ­νο­νται φορο­λο­γικά σε επίπεδα που, κατά περι­πτώ­σεις, υπερ­βαί­νουν τις αντί­στοι­χες επι­βα­ρύν­σεις κατα­λυ­μά­των σε ώριμους και ανε­πτυγ­μέ­νους του­ρι­στικά προ­ο­ρι­σμούς της Κεντρι­κής Ευρώπης, όπως το Παρίσι. Η παρούσα συγκυ­ρία ανα­δει­κνύει ορι­σμέ­νες προ­κλή­σεις που επη­ρε­ά­ζουν τόσο τη λει­τουρ­γική στα­θε­ρό­τητα των του­ρι­στι­κών επι­χει­ρή­σεων όσο και την προ­σβα­σι­μό­τητα των εσω­τε­ρι­κών προ­ο­ρι­σμών για τους Ελληνες πολίτες. Ως απο­τέ­λε­σμα, περιο­ρί­ζο­νται οι δυνα­τό­τη­τες περαι­τέρω ενί­σχυ­σης της εγχώ­ριας του­ρι­στι­κής ζήτησης. Σε αυτό το πλαίσιο στην Πανελ­λή­νια Ομο­σπον­δία Ξενο­δό­χων υπο­στη­ρί­ζουμε μια πιο συνε­κτική και μακρο­πρό­θε­σμη φορο­λο­γική πολι­τική για τον του­ρι­σμό, με γνώμονα τον στρα­τη­γικό του ρόλο στην εθνική οικο­νο­μία. Παράλ­ληλα, η ανα­λο­γι­κό­τητα και η λει­τουρ­γική αντα­πο­δο­τι­κό­τητα επι­μέ­ρους τελών είναι σημα­ντι­κοί παρά­γο­ντες για τη δια­μόρ­φωση ενός βιώ­σι­μου πλαι­σίου.

– Θεω­ρείτε ότι οι μακρι­νές αγορές, όπως είναι οι ΗΠΑ ή για παρά­δειγμα η Ινδία, θα μπο­ρού­σαν να έχουν μια γρήγορη εξέλιξη;

– Οι Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες απο­τε­λούν ήδη μία ώριμη και εξαι­ρε­τικά υψηλής ποιό­τη­τας αγορά για τον ελλη­νικό του­ρι­σμό. Οι κατά κεφαλήν δαπάνες των Αμε­ρι­κα­νών επι­σκε­πτών είναι οι υψη­λό­τε­ρες από κάθε ευρω­παϊκή αγορά, περίπου 1.000 ευρώ ανά ταξίδι, ενώ η αερο­πο­ρική δια­σύν­δεση Ελλάδας – ΗΠΑ παρου­σιά­ζει σταθερή βελ­τί­ωση, με αύξηση των απευ­θείας πτήσεων. Επι­πλέον, η Ελλάδα βρί­σκε­ται ψηλά στην προ­τί­μηση των Αμε­ρι­κα­νών ταξι­διω­τών, ενι­σχύ­ο­ντας περαι­τέρω τη θέση της ως θελ­κτι­κός μεσο­γεια­κός προ­ο­ρι­σμός. Αντι­θέ­τως, η ινδική αγορά βρί­σκε­ται σε αρχικό στάδιο εξέ­λι­ξης, αν και παρου­σιά­ζει δυνα­μική αύξηση αφίξεων. Η Ελλάδα κατα­τάσ­σε­ται χαμη­λό­τερα στη θέση προ­τί­μη­σης των Ινδών ταξι­διω­τών, ενώ προ­ϋ­πο­θέ­σεις περαι­τέρω ανά­πτυ­ξης υπάρ­χουν μόνο εφόσον υιο­θε­τη­θεί ολο­κλη­ρω­μένη στρα­τη­γική. Η ενί­σχυση της προ­βο­λής, η ανά­πτυξη θεμα­τι­κών του­ρι­στι­κών προ­ϊ­ό­ντων και, κυρίως, η εγκα­θί­δρυση απευ­θείας αερο­πο­ρι­κής σύν­δε­σης, την οποία ανα­μέ­νουμε τους ερχό­με­νους μήνες, απο­τε­λούν απα­ραί­τη­τες προ­ϋ­πο­θέ­σεις για την αξιο­ποί­ηση της συγκε­κρι­μέ­νης αγοράς. Η δια­φο­ρο­ποί­ηση και η στο­χευ­μένη προ­σέγ­γιση ανά αγορά είναι κρίσιμη για τη μακρο­χρό­νια ανθε­κτι­κό­τητα του ελλη­νι­κού του­ρι­σμού. Ενώ οι ΗΠΑ ήδη προ­σφέ­ρουν σημα­ντική συνει­σφορά, η Ινδία μπορεί να εξε­λι­χθεί ταχέως, υπό τον όρο συστη­μα­τι­κής και μακρο­πρό­θε­σμης επέν­δυ­σης.

– Βλέ­πουμε μια αύξηση πεντά­στε­ρων και τετρά­στε­ρων μονάδων. Ωστόσο, οι χαμη­λό­τε­ρες κατη­γο­ρίες έχουν το μερίδιο που τους ανα­λο­γεί στον του­ρι­σμό; Ποιοι προ­ο­ρι­σμοί στην Ελλάδα έχουν προ­ο­πτική ανά­πτυ­ξης;

– Η ανα­βάθ­μιση της ποιό­τη­τας του ελλη­νι­κού του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος είναι ανα­γκαία, αλλά δεν πρέπει να ταυ­τί­ζε­ται απο­κλει­στικά με τις ανώ­τε­ρες κατη­γο­ρίες κατά­τα­ξης. Η έννοια της ποιό­τη­τας δια­τρέ­χει ορι­ζό­ντια όλες τις βαθ­μί­δες δια­μο­νής και σχε­τί­ζε­ται με την εμπει­ρία, την αυθε­ντι­κό­τητα, τη φιλο­ξε­νία και την αίσθηση φρο­ντί­δας που εισπράτ­τει ο επι­σκέ­πτης. Το μεγα­λύ­τερο ανα­πτυ­ξιακό απόθεμα της χώρας βρί­σκε­ται στο δίκτυο μικρών και πολύ μικρών οικο­γε­νεια­κών ξενο­δο­χεια­κών επι­χει­ρή­σεων. Πρό­κει­ται για μονάδες που λει­τουρ­γούν συχνά σε περιο­χές χωρίς μεγάλη του­ρι­στική ανά­πτυξη, προ­σφέ­ρο­ντας όμως ουσια­στική συμβολή στην απα­σχό­ληση, στην κοι­νω­νική συνοχή και την οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα σε τοπικό επίπεδο. Ο εκσυγ­χρο­νι­σμός αυτών των επι­χει­ρή­σεων, σε συν­δυα­σμό με την ενί­σχυση της προ­βο­λής και της πρό­σβα­σης σε κατάλ­ληλα χρη­μα­το­δο­τικά εργα­λεία, απο­τε­λεί ουσιώδη παρά­γο­ντα για τη βιώσιμη του­ρι­στική ανά­πτυξη των λιγό­τερο προ­βε­βλη­μέ­νων περιο­χών. Στον βαθμό που η πολι­τεία δεν παρέχει ένα δίκαιο ρυθ­μι­στικό πλαίσιο, π.χ. ως προς τον αθέμιτο αντα­γω­νι­σμό της βρα­χυ­χρό­νιας μίσθω­σης, υπο­νο­μεύ­ε­ται η λει­τουρ­γία αυτών των κρί­σι­μων μονάδων.

Η Ελλάδα κατα­γρά­φει σήμερα το υψη­λό­τερο επίπεδο φορο­λο­γι­κής επι­βά­ρυν­σης στη διαμονή μεταξύ των χωρών της Μεσο­γείου και ένα από τα υψη­λό­τερα στην Ευρώπη, σημειώ­νει ο κ. Χατζής.

– Πολλά ακούμε για τον αντα­γω­νι­σμό με τις βρα­χυ­χρό­νιες μισθώ­σεις. Θα ήθελα το σχόλιό σας.

– Η διεύ­ρυνση των βρα­χυ­χρό­νιων μισθώ­σεων χωρίς θεσμικό έλεγχο και με ελλιπή ρύθμιση δημιουρ­γεί πολ­λα­πλές επι­πτώ­σεις τόσο στην του­ρι­στική αγορά όσο και στην κοι­νω­νική συνοχή. Το νομο­θε­τικό πλαίσιο που ψηφί­στηκε πρό­σφατα παρέ­μεινε σε επίπεδο προ­σχη­μα­τι­κών παρεμ­βά­σεων, ασχο­λεί­ται με λεπτο­μέ­ρειες, ενώ επι­τρέ­πει τη χρήση ακα­τάλ­λη­λων ή μη προ­βλε­πό­με­νων χώρων για φιλο­ξε­νία επι­σκε­πτών. Δεν πρέπει να παρα­συ­ρό­μα­στε από τα επι­φα­νειακά πλε­ο­νε­κτή­ματα που ενδέ­χε­ται να παρου­σιά­ζουν οι ανε­ξέ­λεγ­κτες βρα­χυ­χρό­νιες μισθώ­σεις για κάποιους. Η διεθνής εμπει­ρία, και ιδίως η περί­πτωση της Ισπα­νίας, δείχνει ότι η υπέρ­με­τρη εξά­πλωση τέτοιων δρα­στη­ριο­τή­των, χωρίς ουσια­στικό θεσμικό φρένο, οδηγεί σε εκτό­ξευση των τιμών κατοι­κίας, αλλοί­ωση της κοι­νω­νι­κής δομής, του­ρι­στο­φο­βία και υπο­βάθ­μιση του βιώ­σι­μου του­ρι­στι­κού μοντέ­λου. Ηδη βλέ­πουμε αντί­στοι­χες πιέσεις να δια­μορ­φώ­νο­νται και στη χώρα μας, ιδιαί­τερα σε δημο­φι­λείς νησιω­τι­κούς και αστι­κούς προ­ο­ρι­σμούς και είναι κρίσιμο να ληφθούν εγκαί­ρως μέτρα, προτού η κατά­σταση κατα­στεί μη ανα­στρέ­ψιμη.

Η διεύ­ρυνση των βρα­χυ­χρό­νιων μισθώ­σεων χωρίς θεσμικό έλεγχο και με ελλιπή ρύθμιση δημιουρ­γεί πολ­λα­πλές επι­πτώ­σεις τόσο στην του­ρι­στική αγορά όσο και στην κοι­νω­νική συνοχή… Η διεθνής εμπει­ρία, και ιδίως η περί­πτωση της Ισπα­νίας, δείχνει ότι η υπέρ­με­τρη εξά­πλωση τέτοιων δρα­στη­ριο­τή­των χωρίς ουσια­στικό θεσμικό φρένο οδηγεί σε εκτό­ξευση των τιμών κατοι­κίας, αλλοί­ωση της κοι­νω­νι­κής δομής, του­ρι­στο­φο­βία και υπο­βάθ­μιση του βιώ­σι­μου του­ρι­στι­κού μοντέ­λου.

– Πώς τοπο­θε­τεί­ται η ΠΟΞ ως συν­δι­κα­λι­στι­κός φορέας και μέλος του ΣΕΤΕ στα ζητή­ματα του χωρο­τα­ξι­κού σχε­δια­σμού; Πιστεύ­ετε ότι οι επεν­δύ­σεις μπορούν να συνε­χι­στούν με αυτούς τους ρυθμούς, χωρίς να εκπο­νη­θούν τα τοπικά σχέδια και το χωρο­τα­ξικό πλαίσιο για τον του­ρι­σμό;

– Ο χωρικός σχε­δια­σμός και η ύπαρξη ενός στα­θε­ρού, προ­βλέ­ψι­μου και δια­φα­νούς θεσμι­κού πλαι­σίου για την του­ρι­στική γη απο­τε­λεί προ­ϋ­πό­θεση για κάθε σοβαρή επέν­δυση. Σήμερα, μεγάλες του­ρι­στι­κές επεν­δύ­σεις, με ισχυρό ανα­πτυ­ξιακό απο­τύ­πωμα, προ­σκρού­ουν σε ασαφείς δια­δι­κα­σίες και ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κούς μηχα­νι­σμούς αδειο­δό­τη­σης, την ώρα που μικρές ανε­ξέ­λεγ­κτες παρεμ­βά­σεις συνε­χί­ζουν να υλο­ποιού­νται χωρίς στρα­τη­γικό σχε­δια­σμό. Η απουσία ειδικού χωρο­τα­ξι­κού πλαι­σίου για τον του­ρι­σμό στερεί από τη χώρα ένα βασικό εργα­λείο ανα­πτυ­ξια­κού προ­γραμ­μα­τι­σμού. Η τελευ­ταία ουσια­στική προ­σπά­θεια θεσμο­θέ­τη­σής του έγινε το 2014 και ακυ­ρώ­θηκε από το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας. Εκτοτε, παρότι πρό­σφατα υπήρξε εκ νέου επε­ξερ­γα­σία και δημόσια δια­βού­λευση επί νέου σχεδίου, η δια­δι­κα­σία παρα­μέ­νει εκκρε­μής σε θεσμικό επίπεδο, αφή­νο­ντας ένα σημα­ντικό κενό στον μακρο­πρό­θε­σμο χωρο­τα­ξικό προ­γραμ­μα­τι­σμό του του­ρι­σμού. Η έλλειψη σχε­δια­σμού ενι­σχύει την απο­σπα­σμα­τι­κό­τητα, δημιουρ­γεί αβε­βαιό­τητα στους επεν­δυ­τές και απο­τρέ­πει την ανα­βάθ­μιση του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος με όρους βιω­σι­μό­τη­τας και ποιό­τη­τας.

Ο χωρικός σχε­δια­σμός και η ύπαρξη ενός στα­θε­ρού, προ­βλέ­ψι­μου και δια­φα­νούς θεσμι­κού πλαι­σίου για την του­ρι­στική γη απο­τε­λούν προ­ϋ­πό­θεση για κάθε σοβαρή επέν­δυση. Σήμερα, μεγάλες του­ρι­στι­κές επεν­δύ­σεις με ισχυρό ανα­πτυ­ξιακό απο­τύ­πωμα προ­σκρού­ουν σε ασαφείς δια­δι­κα­σίες και ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κούς μηχα­νι­σμούς αδειο­δό­τη­σης, την ώρα που μικρές ανε­ξέ­λεγ­κτες παρεμ­βά­σεις συνε­χί­ζουν να υλο­ποιού­νται χωρίς στρα­τη­γικό σχε­δια­σμό.

Πηγή: kathimerini.gr