Γιατί οι Τούρκοι κλιμακώνουν τις προκλήσεις τους στο Αιγαίο

Στις 16-05-2014, η τουρ­κική Υδρογραφική-Γεωγραφική Διεύ­θυνση της Διοί­κη­σης Ναυ­τι­κών Δυνά­μεων (ΔΝΔ) δημο­σιο­ποί­ησε την επι­χει­ρη­σιακή δρα­στη­ριό­τητα των πλοίων επι­στη­μο­νι­κών ερευνών της Τουρ­κίας στο Αιγαίο και την Ανα­το­λική Μεσό­γειο για το έτος 2014.

Για τη σύνταξη του παρα­πάνω εγγρά­φου συνερ­γά­στη­καν οι ακό­λου­θοι τουρ­κι­κοί φορείς: το υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών, το υπουρ­γείο Μεταφορών-Ναυτιλίας-Επικοινωνιών, το Γενικό Επι­τε­λείο Ενόπλων Δυνά­μεων, η Διοί­κηση Ναυ­τι­κών Δυνά­μεων, το Αρχη­γείο Στόλου, η Διοί­κηση Βόρειας Θαλάσ­σιας Περιο­χής και η Διοί­κηση Νότιας Θαλάσ­σιας Περιο­χής της Διοί­κη­σης Ναυ­τι­κών Δυνά­μεων, η Υδρογραφική-Γεωγραφική Διεύ­θυνση, η Διοί­κηση Ασφα­λείας Ακτών, το Τουρ­κικό Ίδρυμα Επι­στη­μο­νι­κών και Τεχνο­λο­γι­κών Μελετών TÜBITAK, η Γενική Διεύ­θυνση Μεταλ­λευ­τι­κών Ερευνών, τα Ινστι­τούτα Θαλασ­σίων Επι­στη­μών και Αλιευ­μά­των των πανε­πι­στη­μίων Κων­στα­ντι­νού­πο­λης και Dokuz Eylül, καθώς επίσης το τμήμα Θαλασ­σίων Επι­στη­μών του πολυ­τε­χνείου Μαύρης Θάλασ­σας. Επίσης, μεταξύ των προ­α­να­φερ­θέ­ντων δρα­στη­ριο­τή­των, ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον προ­κα­λούν τα εξής:

Πρώτον, οι γεω­λο­γι­κές, γεω­φυ­σι­κές, υδρο­γρα­φι­κές, ωκε­α­νο­γρα­φι­κές και περι­βαλ­λο­ντο­λο­γι­κές έρευνες, με τη συμ­με­τοχή 25 επι­στη­μό­νων, που έχουν προ­γραμ­μα­τι­σθεί μέχρι το Δεκέμ­βριο του 2014 με το πλοίο επι­στη­μο­νι­κών ερευνών SELEN της Γενικής Διεύ­θυν­σης Μεταλ­λευ­τι­κών Ερευνών στα χωρικά ύδατα της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας.

Δεύ­τε­ρον, οι έρευνες που θα πραγ­μα­το­ποι­ή­σει το πλοίο επι­στη­μο­νι­κών ερευνών Piri Reis, από 20 έως 30 Μαΐου 2014 και θα αφορούν στη μελέτη του ιζη­μα­τοει­δούς σε συγκε­κρι­μέ­νες περιο­χές του βυθού του Αιγαίου, προ­κει­μέ­νου να βελ­τιω­θεί η κατα­νό­ηση του κλι­μα­τι­κού συστή­μα­τος και να γίνουν εκτι­μή­σεις για το μέλλον.

Η σπου­δαιό­τητα των ερευνών αυτών για την ελλη­νική πλευρά εστιά­ζε­ται στο γεγονός ότι αυτές θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν με έναν ειδικό εξο­πλι­σμό που απο­τε­λεί­ται από ένα έμβολο το οποίο βυθί­ζε­ται στον πυθμένα της θάλασ­σας και εξάγει δείγ­ματα των ιζημάτων-λάσπη από το βυθό. Η δια­δι­κα­σία λήψης των δειγ­μά­των φαί­νο­νται στο ακό­λουθο διά­γραμμα.

Συνα­κό­λουθα δε, οι Τούρκοι δημο­σιεύ­ουν τον ακό­λουθο χάρτη με τον οποίο αμφι­σβη­τού­νται τα ελλη­νικά κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα στο Αιγαίο και απει­κο­νί­ζο­νται οι σταθμοί στους οποίους θα διε­ξα­χθούν οι εν λόγω έρευνες.

Επίσης, θα πρέπει να σημειω­θεί ότι η δρα­στη­ριό­τητα αυτή απο­τε­λεί συνέ­χεια αντί­στοι­χης ανα­κοί­νω­σης που δημο­σιο­ποί­ησε στο παρελ­θόν η τουρ­κική Υδρογραφική-Γεωγραφική Διεύ­θυνση για έρευνες που θα πραγ­μα­το­ποιού­ντο τα χρονικά δια­στή­ματα 5-30 Μαρτίου 2012 και 25 Ιουνίου-20 Ιουλίου 2012, στην οποία ανα­γρα­φό­ταν τα εξής:

• Αριθμός επι­στη­μό­νων: 10

• Φορέας που υπο­στη­ρί­ζει το πρό­γραμμα: TÜBİTAK (Τουρ­κικό Ίδρυμα Επι­στη­μο­νι­κών και Τεχνο­λο­γι­κών Ερευνών)

• Υπεύ­θυ­νος προ­γράμ­μα­τος: Ο καθη­γη­τής Γεω­λο­γίας και Θαλασ­σίων Επι­στη­μών Yaşar Doğan [σ.σ. είναι μέλος της ομάδος ερευνών της ΤΡΑΟ (Τουρ­κική Ανώνυμη Εται­ρεία Πετρε­λαίου)]

• Σκοπός του προ­γράμ­μα­τος: Πρώτον, η μελέτη και εξαγωγή συμπε­ρα­σμά­των από τα ευρή­ματα που θα προ­κύ­ψουν κατά τη μέτρηση των ιδιαι­τε­ρο­τή­των του οικο­συ­στή­μα­τος στην περιοχή της Οικο­νο­μι­κής Ζώνης της Τουρ­κίας στο Αιγαίο. Δεύ­τε­ρον, η δημιουρ­γία βάσης δεδο­μέ­νων με τις βασικές οικο­λο­γι­κές πλη­ρο­φο­ρίες ανα­φο­ρικά με την υποδομή του εν λόγω οικο­συ­στή­μα­τος. Τρίτον, η πραγ­μα­το­ποί­ηση μελέτης αξιο­ποιώ­ντας τα βιο­λο­γικά, χημικά και φυσικά δεδο­μένα που θα συλ­λε­χθούν. Τέταρ­τον, η προβολή των αλλαγών του οικο­συ­στή­μα­τος που θα υπάρ­ξουν στο μέλλον. Και πέμπτον, η αξιο­λό­γηση των στοι­χείων που θα προ­κύ­ψουν σε σχέση με τα μετε­ω­ρο­λο­γικά δεδο­μένα και τις κλι­μα­τι­κές αλλαγές του μέλ­λο­ντος.

• Θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν 27 μετρή­σεις τόσο στα τουρ­κικά χωρικά ύδατα όσο στα διεθνή ύδατα του Αιγαίου και φαί­νο­νται στον τουρ­κικό χάρτη που ακο­λου­θεί:

Τι όμως σημαί­νουν όλα αυτά; Όταν οι Τούρκοι είχαν ανα­κοι­νώ­σει τις έρευνες το 2012, απευ­θυν­θή­καμε στον επί­κουρο καθη­γητή του Πάντειου Πανε­πι­στη­μίου Ευάγ­γελο Συρίγο, που ασχο­λεί­ται με το διεθνές δίκαιο και την εξω­τε­ρική πολι­τική, με κύρια αντι­κεί­μενα το δίκαιο της Θάλασ­σας, τις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις, τα Βαλ­κά­νια και τις μειο­νό­τη­τες, ο οποίος απά­ντησε στα ακό­λουθα ερω­τή­ματα:

• Μπορεί η Τουρκία να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει μέσω των πανε­πι­στη­μίων έρευνες στα διεθνή ύδατα του Αιγαίου για θέματα οικο­συ­στή­μα­τος και βιο­ποι­κι­λό­τη­τας;

Ε.Σ.: Βεβαίως. Η έρευνα μπορεί να περιο­ρι­σθεί είτε μόνο σε ύδατα (π.χ. ποιό­τητα υδάτων, περι­βαλ­λο­ντο­λο­γι­κές επι­πτώ­σεις κ.λπ.) (1η περί­πτωση), είτε να επε­κτα­θεί και σε θέματα που σχε­τί­ζο­νται με το βυθό των διεθνών υδάτων (υφα­λο­κρη­πίδα) (2η περί­πτωση).

• Απαι­τεί­ται η έγκριση της Ελλάδος για τις εν λόγω έρευνες;

Ε.Σ.: Στην 1η περί­πτωση θεω­ρη­τι­κώς δεν χρειά­ζε­ται άδεια από την Ελλη­νική πλευρά. Αυτό ισχύει για όσο καιρό δεν έχουμε κηρύξει Α.Ο.Ζ. Στην πράξη, όμως, και προς αποφυγή διε­νέ­ξεων τα κράτη που προ­τί­θε­νται να προβούν σε ενέρ­γειες στα υπο­κεί­μενα ύδατα, ζητούν σχετική άδεια. Αυτό γίνεται διότι είναι τέτοια η φύση των ερευνών που είναι εξαι­ρε­τικά δύσκολο για το παρά­κτιο κράτος να γνω­ρί­ζει εάν το διε­νερ­γόν την έρευνα σκάφος θα περιο­ρι­σθεί σε δρα­στη­ριό­τη­τες επί των υπερ­κεί­με­νων υδάτων ή θα προ­χω­ρή­σει σε έρευνες επί της υφα­λο­κρη­πί­δας. Για να το ζητή­σουμε αυτό, ερμη­νεύ­ουμε το άρθρο 300 της σύμ­βα­σης που ανα­φέ­ρε­ται στην καλή πίστη και το άρθρο 87 παρά­γρα­φος 2. Άλλες χώρες, όπως η Ιταλία, δεν δίδουν άδεια, αλλά απαι­τούν εκ των προ­τέ­ρων γνω­στο­ποί­ηση των ερευνών (notification). Εάν κηρύ­ξουμε Α.Ο.Ζ., τότε για τις έρευνες θα χρειά­ζε­ται άδεια. Στην 2η περί­πτωση χρειά­ζε­ται άδεια. Την άδεια χορηγεί η ΕΧΑΕ (Επι­τροπή Χορη­γή­σεως Αδειών Ερευνών Θαλάσ­σης) που είναι διυ­πουρ­γικό όργανο και συντο­νί­ζε­ται από το υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών. Σε περί­πτωση που οι έρευνες διε­ξά­γο­νται από διεθνή οργα­νι­σμό, στα όργανα του οποίου συμ­με­τέ­χει η Ελλάδα, δεν χρειά­ζε­ται άδεια. Τεκ­μαί­ρε­ται ότι έχει ενη­με­ρω­θεί από τη συμ­με­τοχή του στον οργα­νι­σμό.

Εάν κάποιος εξε­τά­σει την κατά­σταση που περι­γρά­φε­ται παρα­πάνω, η εικόνα που προ­κύ­πτει είναι σαφής. Η Άγκυρα, η οποία ακο­λου­θεί τη στρα­τη­γική της ελεγ­χό­με­νης έντασης και της στα­δια­κής δημιουρ­γίας τετε­λε­σμέ­νων φαί­νε­ται να περνά βαθ­μιαία στο επόμενο στάδιο. Δηλαδή, οι Τούρκοι, από τη «δυνα­μική» αμφι­σβή­τηση της ελλη­νι­κής κυριαρ­χίας στο Αιγαίο με πολε­μικά πλοία και πολε­μικά αερο­σκάφη («αβλα­βείς» διε­λεύ­σεις μέχρι το Σούνιο, ασκή­σεις έρευνας και διά­σω­σης εντός της περιο­χής ευθύνης της Ελλάδος κ.λπ.) περνούν σε μια ηπιό­τερη μεν, αλλά πιο ύπουλη τακτική, χρη­σι­μο­ποιώ­ντας ερευ­νη­τικά πλοία με πανε­πι­στη­μια­κούς τα οποία θεω­ρη­τι­κώς δεν χρειά­ζο­νται την άδεια της ελλη­νι­κής πλευράς για να πραγ­μα­το­ποι­ή­σουν τις συγκε­κρι­μέ­νες έρευνες στα διεθνή ύδατα του Αιγαίου. Στην περί­πτωση δε, που η Τουρκία θα θελήσει να αυξήσει την ένταση τότε θα συνο­δεύ­σει το ερευ­νη­τικό σκάφος της με πολε­μικά πλοία.

Ανα­φο­ρικά δε, με την αύξηση της έντασης θα πρέπει να επι­ση­μαν­θεί ότι, το διά­στημα που το πλοίο επι­στη­μο­νι­κών ερευνών Piri Reis θα πραγ­μα­το­ποιεί δειγ­μα­το­λη­ψίες από το βυθό του Αιγαίου, η Τουρκία έχει προ­γραμ­μα­τί­σει τα εξής: πρώτον, μέχρι τις 15 Ιουνίου 2014 και σύμφωνα με την υπ. αριθ. 20/17-05-2014 τουρ­κική ανα­κοί­νωση, το τουρ­κικό πλοίο επι­στη­μο­νι­κών ερευνών Barbaros Hayreddin Paşa θα διε­ξά­γει έρευνες υδρο­γο­ναν­θρά­κων στη ελλη­νική και κυπριακή Α.Ο.Ζ.

Και δεύ­τε­ρον, οι τουρ­κι­κές ένοπλες δυνά­μεις διε­ξά­γουν στις εν λόγω περιο­χές την αερο­ναυ­τική άσκηση BEYAZ FIRTINA-2014 και την απο­βα­τική άσκηση EFES-2014, στις οποίες συμ­με­τέ­χουν 53 πολε­μικά πλοία, 4 αερο­σκάφη θαλάσ­σιας περι­πο­λίας, 14 ελι­κό­πτερα του πολε­μι­κού ναυ­τι­κού, αερο­σκάφη της πολε­μι­κής αερο­πο­ρίας, οι σχη­μα­τι­σμοί της Στρα­τιάς Αιγαίου, 17 σκάφη της Διοί­κη­σης Ασφα­λείας Ακτών, μονάδες ειδικών δυνά­μεων του στρατού ξηράς, της στρα­το­χω­ρο­φύ­λα­κής και των Bordo Bereli, καθώς επίσης ένα αερο­σκά­φος συλ­λο­γής πλη­ρο­φο­ριών της Εθνικής Υπη­ρε­σίας Πλη­ρο­φο­ριών ΜΙΤ.

Τέλος, αν κρί­νουμε από τις έως τώρα συμπε­ρι­φο­ρές της Άγκυρας εύκολα αντι­λαμ­βά­νε­ται κανείς ότι, η τουρ­κική προ­κλη­τι­κό­τητα είναι δια­χρο­νική, ποιο­τικά και ποσο­τικά συνεχώς αυξα­νό­μενη και ακο­λου­θεί­ται βάσει ενός πολυ­διά­στα­του σχε­δια­σμού κοινά απο­δε­κτού από τις εκά­στοτε κυβερ­νή­σεις και τους στρα­τιω­τι­κούς, με σκοπό να δημιουρ­γή­σουν φοβικά σύν­δρομα στην ελλη­νική πλευρά.

Του Χρήστου Μηνάγια www.geostrategy.gr