ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Γιατί βρίσκονται σε έξαρση τα ακραία καιρικά φαινόμενα;

news room 7 λεπτά ανάγνωση
ΣΥΜΗ ΠΛΗΜΜΥΡΕΣ6

Ήταν η κατα­στρο­φική «Ευρυ­δίκη» μια σκηνή από το μέλλον; Το θέμα όμως ξεπερνά τα ελλη­νικά σύνορα. Το «Κ» συνο­μί­λησε με ειδι­κούς που έχουν αφιε­ρώ­σει τη ζωή τους στο να μελε­τούν τις φυσικές κατα­στρο­φές. Και τους απηύ­θυνε την ερώτηση: Κατά πόσο (θα) μπο­ρούμε να τις προ­βλέ­ψουμε;

Είναι αυτό ακριβώς που απα­σχο­λεί τους επι­στή­μο­νες του εργα­στη­ρίου Sandlab, εντός του Τεχνο­λο­γι­κού Ινστι­τού­του της Μασα­χου­σέ­της (ΜΙΤ) στη Βοστώνη. «Μας ενδια­φέ­ρουν τα ακραία φαι­νό­μενα που παρου­σιά­ζουν τυχαιό­τητα, αλλά και πλούσια δυνα­μική, και προ­σπα­θούμε να μελε­τή­σουμε τα δύο αυτά χαρα­κτη­ρι­στικά σε συν­δυα­σμό», εξηγεί στο «Κ» ο επι­κε­φα­λής του εργα­στη­ρίου, ο 34χρονος ανα­πλη­ρω­τής καθη­γη­τής στο ΜΙΤ, Θέμης Σαψής. Για τη δράση του εργα­στη­ρίου έχει εκδη­λώ­σει ενδια­φέ­ρον ο αμε­ρι­κα­νι­κός στρατός, κορυ­φαίοι νηο­γνώ­μο­νες, καθώς και πολυ­ε­θνι­κές επι­χει­ρή­σεις. Τα μοντέλα που έχουν ανα­πτύ­ξει οι δέκα επι­στή­μο­νες του Sandlab, κυρίως μηχα­νο­λό­γοι και μαθη­μα­τι­κοί, παρου­σιά­ζουν ασυ­νή­θι­στα υψηλό ποσοστό επι­τυ­χίας, από 75% έως 99%. Θα χρεια­στούν χρόνια μέχρι η γνώση για τους τρόπους που σχη­μα­τί­ζο­νται τα μεγάλα κύματα και οι τυφώνες να βρει εφαρ­μογή. Ωστόσο, η αρχή έχει γίνει.

Η φετινή «σεζόν των τυφώνων», από την αρχή του καλο­και­ριού έως το τέλος του Νοεμ­βρίου, στην Καραϊ­βική και στις ΗΠΑ, ήταν εντο­νό­τατη. Σημειώ­θη­καν τρεις κατα­στρο­φι­κοί τυφώνες (Χάρβεϊ, Ίρμα και Μαρία), με δύο από αυτούς να κατη­γο­ριο­ποιού­νται ως έντασης 5, της υψη­λό­τε­ρης δηλαδή που υπάρχει. Ορι­σμέ­νες μάλιστα πλευρές των φυσικών κατα­στρο­φών δεν προ­βλέ­φθη­καν εγκαί­ρως ή δεν εξη­γή­θη­καν πλήρως.

Κενά στις προ­βλέ­ψεις

«Το Χιού­στον περνά την τρίτη “πλημ­μύρα που συμ­βαί­νει κάθε 500 χρόνια” μέσα σε τρία χρόνια. Πώς γίνεται αυτό;» ήταν ο εύγλωτ­τος τίτλος άρθρου της εφη­με­ρί­δας Washington Post στις 29 Αυγού­στου. Ανα­φε­ρό­ταν στις ισχυ­ρό­τα­τες βρο­χο­πτώ­σεις που έφερε μαζί του ο τυφώνας Χάρβεϊ, ενώ αντί­στοι­χες πλημ­μύ­ρες είχαν σημειω­θεί τόσο το 2015 όσο και το 2016.

Οι επι­στή­μο­νες, ενώ είχαν επι­τυ­χώς υπο­λο­γί­σει την τροχιά του τυφώνα, δεν είχαν υπο­λο­γί­σει με αντί­στοιχη επι­τυ­χία την ταχύ­τητά του και το ότι έμεινε σχεδόν επί μία ημέρα πάνω από το Χιού­στον. Δεν ήταν η μόνη αστοχία τους. «Στον τυφώνα Ίρμα και στον τυφώνα Μαρία οι επι­στή­μο­νες δεν κατά­φε­ραν να προ­βλέ­ψουν πολύ καλά την αλλαγή της στάθμης της θάλασ­σας», μας εξηγεί ο καθη­γη­τής Φυσικών Κατα­στρο­φών στο Πολυ­τε­χνείο Κρήτης και μέλος της Ακα­δη­μίας Αθηνών Κώστας Συνο­λά­κης. «Σε έναν μεγάλο τυφώνα, επειδή ο αέρας φυσάει συνέ­χεια σε μια κατεύ­θυνση, παρου­σιά­ζε­ται αλλαγή της στάθμης της θάλασ­σας (storm surge) της τάξης των 3-5 μέτρων. Αυτή γενικά είναι προ­βλέ­ψιμη, ωστόσο στην Ίρμα και στη Μαρία η αλλαγή ήταν κατά πολύ μεγα­λύ­τερη από την πρό­βλεψη, αυξά­νο­ντας την τρω­τό­τητα των περιο­χών που επλή­γη­σαν», κατα­λή­γει.

Τι συμ­βαί­νει, αλήθεια; Οι επι­στή­μο­νες δεν έχουν μια συγκε­κρι­μένη απά­ντηση, τείνουν όμως να συν­δέ­ουν τέτοια φαι­νό­μενα με την κλι­μα­τική αλλαγή που φέρνει η υπερ­θέρ­μανση του πλανήτη. «Δεν μπορεί κανείς να πει με την επι­θυ­μητή επι­στη­μο­νική ακρί­βεια πόσο έχει επη­ρε­ά­σει η κλι­μα­τική αλλαγή την εμφά­νιση ακραίων φαι­νο­μέ­νων», λέει ο κ. Συνο­λά­κης, «ωστόσο, είναι βέβαιο ότι η ένταση των τυφώνων αλλάζει και μάλιστα πολύ, επειδή αυξά­νε­ται η θερ­μο­κρα­σία της θάλασ­σας. Όσο αυξά­νε­ται η θερ­μο­κρα­σία, υπάρχει μεγα­λύ­τερη ενέρ­γεια και υδρα­τμοί που μπορούν να ενι­σχύ­σουν τον τυφώνα, οπότε η ένταση είναι δια­φο­ρε­τική. Οι συν­θή­κες που δημιουρ­γούν τον τυφώνα είναι ίδιες, αλλά αλλάζει το περι­βάλ­λον. Θα χρεια­στούν μερικά χρόνια για να επι­βε­βαιω­θεί μια τέτοια εκτί­μηση».

Φαι­νό­μενα όπως είναι οι τυφώνες ή τα μεγάλα κύματα παρου­σιά­ζουν δύο χαρα­κτη­ρι­στικά, τα οποία μελε­τούν δια­φο­ρε­τι­κές επι­στή­μες. Αφενός υπάρχει ο ρυθμός εμφά­νι­σής τους, κάτι το οποίο μελε­τούν κυρίως στα­τι­στι­κο­λό­γοι. Αφε­τέ­ρου είναι οι δυνα­μι­κές συν­θή­κες εμφά­νι­σής τους, το πώς τα μικρό­τερα κύματα συνα­ντώ­νται και ενώ­νο­νται με μεγα­λύ­τερα, πώς αυτά αλλη­λε­πι­δρούν με τους ανέμους στην ατμό­σφαιρα και με τους στρο­βί­λους στον ωκεανό. «Και οι δύο αυτοί τρόποι προ­σέγ­γι­σης τέτοιων φαι­νο­μέ­νων, που είναι φυσικά οι κυρί­αρ­χοι, παρου­σιά­ζουν σοβαρά ελατ­τώ­ματα», λέει ο Θέμης Σαψής. «Η στα­τι­στική προ­σέγ­γιση, ακριβώς εξαι­τίας του ότι τα φαι­νό­μενα αυτά είναι πολύ σπάνια, δεν μπορεί να μας δώσει αρκετές πλη­ρο­φο­ρίες. Η μηχα­νική προ­σέγ­γιση μας δίνει εξαι­ρε­τικά πολύ­πλο­κες, σχεδόν χαώδεις, μαθη­μα­τι­κές εξι­σώ­σεις, ιδιαί­τερα ευαί­σθη­τες σε σφάλ­ματα, οι οποίες είναι εξαι­ρε­τικά δύσκολο να οδη­γή­σουν σε χρήσιμα συμπε­ρά­σματα. Εμείς επι­χει­ρή­σαμε να συν­δυά­σουμε τις δύο προ­σεγ­γί­σεις. Θέλαμε να παρα­κάμ­ψουμε την ερώτηση “ποιες συν­θή­κες πρέπει να τηρού­νται για να εκδη­λω­θεί ένα ακραίο φαι­νό­μενο” εντο­πί­ζο­ντας απλώς κάποιους δείκτες που παρου­σί­α­ζαν συγκε­κρι­μένα χαρα­κτη­ρι­στικά. Δεν γνω­ρί­ζουμε απα­ραί­τητα σε τι ακριβώς ανα­φέ­ρο­νται αυτοί οι δείκτες -είναι κομ­μά­τια κάποιων πολύ πολύ­πλο­κων εξισώσεων-, όμως η προ­σέγ­γιση αυτή λει­τούρ­γησε».

Πράγ­ματι, ο Θέμης Σαψής, ο οποίος απο­φοί­τησε από τη Σχολή Ναυ­πη­γών Μηχα­νι­κών του ΕΜΠ το 2005 και ολο­κλή­ρωσε το διδα­κτο­ρικό του στο ΜΙΤ το 2011, δοκί­μασε μαζί με την ομάδα του το εν λόγω μοντέλο σε τρία δια­φο­ρε­τικά επίπεδα. Αρχικά κάνο­ντας ακρι­βείς προ­σο­μοιώ­σεις αυτού του εξαι­ρε­τικά πολύ­πλο­κου συστή­μα­τος στον υπο­λο­γι­στή. Έπειτα, και ειδι­κό­τερα για τα πολύ μεγάλα κύματα (rockwaves), χρη­σι­μο­ποί­η­σαν τη δεξα­μενή του εργα­στη­ρίου τους, δημιουρ­γώ­ντας τα εκεί και μετρώ­ντας τα πριν και μετά τη δημιουρ­γία τους. Τέλος, βρί­σκο­νται πλέον στη φάση που λαμ­βά­νουν δεδο­μένα από την «πραγ­μα­τική θάλασσα», συνερ­γα­ζό­με­νοι με ωκε­α­νο­λό­γους, οι οποίοι με τη χρήση πλω­τή­ρων μετρούν την ανύψωση των κυμάτων και την αλλη­λε­πί­δρασή τους με μια σειρά άλλους δείκτες. Πρό­κει­ται για το πιο σύνθετο, χρο­νο­βόρο και ακριβό στάδιο των δοκιμών.

Πού μπορούν να κατα­λή­ξουν όλα αυτά; «Εφαρ­μο­σμέ­νες μορφές της έρευνάς μας μπορούν να χρη­σι­μο­ποι­η­θούν για τον εξο­πλι­σμό των πλοίων με πιο εξε­λιγ­μένα ραντάρ και για τον καλύ­τερο σχε­δια­σμό των θαλάσ­σιων πλατ­φορ­μών που χρη­σι­μο­ποιού­νται για μια σειρά από δρα­στη­ριό­τη­τες», εξηγεί ο Θέμης Σαψής.

Η έρευνα του Sandlab αφορά συνήθως σε κάποια λίγα λεπτά πριν από την εκδή­λωση του φαι­νο­μέ­νου, που όμως ίσως είναι αρκετά για μια πλατ­φόρμα ώστε να προ­στα­τεύ­σει κάποιες κρί­σι­μες υπο­δο­μές της ή για ένα πλοίο να αλλάξει πορεία. Τι συμ­βαί­νει όμως με τις αντί­στοι­χες προ­βλέ­ψεις γενικά; Σε ποιο σημείο βρι­σκό­μα­στε; «Εξαρ­τά­ται για ποιο παρά­θυρο χρόνου μιλάμε», απαντά ο Κώστας Συνο­λά­κης. «Αν κοι­τά­ξει κάποιος ένα παρά­θυρο ενός μηνός, ακόμη και τα καλύ­τερα μοντέλα δεν μπορούν να προ­βλέ­ψουν το ακραίο φαι­νό­μενο. Αν πάμε στο παρά­θυρο μιας εβδο­μά­δας ή και δέκα ημερών πριν από το φαι­νό­μενο, θα μπο­ρού­σαμε να προ­βλέ­ψουμε κάποια πράγ­ματα με ακρί­βεια. Ωστόσο, δεν έχει υπάρξει μεγάλη πρόοδος στο να προ­χω­ρή­σει η πρό­βλεψη σε παρα­πάνω από μία εβδο­μάδα με δέκα μέρες. Από κει και πίσω, είναι σαν να πηγαί­νουμε σε χαρ­το­ρί­χτρα».

Η στάθμη της θάλασ­σας και οι σεισμοί

Γύρω από τις φυσικές κατα­στρο­φές έχει δημιουρ­γη­θεί ασφαλώς ένας μύθος. Σε αυτόν έχουν συμ­βά­λει οι απο­κα­λυ­πτι­κές απει­κο­νί­σεις των φιλμ του Χόλι­γουντ, ενώ στην απο­κα­λυ­πτική λογο­τε­χνία οι φυσικές κατα­στρο­φές συχνά παρου­σιά­ζο­νται ως σημάδια του τέλους του κόσμου. Οργα­νώ­σεις και υπο­κουλ­τού­ρες, ιδιαί­τερα στις ΗΠΑ, παρα­λαμ­βά­νουν κάπου εκεί τον μίτο και προ­χω­ρούν ένα βήμα παρα­πέρα, προς την απόλυτη κατα­στρο­φο­λο­γία. Στην Ελλάδα, με τις ολοένα και πιο δια­βρω­μέ­νες από ανθρώ­πι­νες χρήσεις και παρεμ­βά­σεις παρά­κτιες ζώνες, οι πλημ­μύ­ρες αυξά­νο­νται.

Ο Κώστας Συνο­λά­κης περι­γρά­φει την πρό­κληση του άμεσου μέλ­λο­ντος: «Οι παρα­λίες στην Ελλάδα αρχί­ζουν να χάνουν τον ρόλο που έχουν, δηλαδή να προ­φυ­λάσ­σουν την ενδο­χώρα από πλημ­μύ­ρες και γενι­κό­τερα από ακραία φαι­νό­μενα. Η καθη­με­ρι­νό­τητά μας ανα­μέ­νε­ται να επη­ρε­α­στεί πολύ περισ­σό­τερο από την άνοδο της στάθμης της θάλασ­σας παρά από τους σει­σμούς». Και συμπλη­ρώ­νει τον προ­βλη­μα­τι­σμό του περι­γρά­φο­ντας ένα παγκό­σμιο φαι­νό­μενο: «Η τρω­τό­τητα των υπο­δο­μών σε σχέση με τα ακραία γεγο­νότα και τις φυσικές κατα­στρο­φές δεν έχει υπο­λο­γι­στεί πολύ καλά μέχρι στιγμής. Η αίσθησή μου είναι ότι είμαστε αρκετά μακριά από το να υπο­λο­γί­σουμε την τρω­τό­τητα των πόλεών μας. Ο τυφώνας Αϊρίν που χτύπησε τη Νέα Υόρκη και το Νιου Τζέρσεϊ το 2011 προ­κά­λεσε πλημ­μύ­ρες σε ένα κομμάτι του νότιου Μαν­χά­ταν και παρα­τη­ρή­θηκε τότε ότι μερικά νοσο­κο­μεία έμειναν από ηλε­κτρικό. Είχαν, βλέπετε, τις γεν­νή­τριές τους στο υπόγειο και πλημ­μύ­ρι­σαν. Το ίδιο πρό­βλημα σημειώ­θηκε και με τον σεισμό και το τσου­νάμι στη Φου­κου­σίμα: οι γεν­νή­τριες ντίζελ του εργο­στα­σίου ήταν στα υπόγεια και οι μπα­τα­ρίες μπο­ρού­σαν να παρέ­χουν ενέρ­γεια μόνο για 8 ώρες. Μετά άρχισε να λιώνει ο αντι­δρα­στή­ρας».

Έχει υπο­λο­γι­στεί ότι οι φυσικές κατα­στρο­φές από το 1970 έως και τις αρχές της δεκα­ε­τίας του 2010 έχουν κοστί­σει στην παγκό­σμια οικο­νο­μία 1,7 τρι­σε­κα­τομ­μύ­ρια δολάρια. Καθεμία ακραία φυσική κατα­στροφή κατα­λή­γει κατά μέσο όρο στην απώλεια του 2% του κατά κεφαλήν ΑΕΠ της κάθε περιο­χής, ενώ επίσης έχει παρα­τη­ρη­θεί ότι οι φτω­χό­τε­ρες χώρες, καθώς και εκείνες με τους ασθε­νέ­στε­ρους θεσμούς, βιώνουν την κατα­στροφή πολύ πιο έντονα και επα­νέρ­χο­νται με πολύ πιο βραδύ ρυθμό. Είναι ακριβώς οι λόγοι για τους οποίους η παγκό­σμια συζή­τηση για την πρό­βλεψη και την αντι­με­τώ­πιση των ακραίων γεγο­νό­των έχει φου­ντώ­σει για τα καλά. Και η κλι­μα­τική αλλαγή, αντί­θετα με όσα ισχυ­ρί­ζο­νται οι αρνητές της, εγγυά­ται ότι αυτή δεν θα στα­μα­τή­σει σύντομα.

Καθη­με­ρινή

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.