Μετ’ εμποδίων η ναυαγοσωστική κάλυψη- Σταθερά αυξημένοι οι θάνατοι στις ελληνικές θάλασσες

Είναι ένα πρό­βλημα που τείνει να γίνει «κλασικό»- το συζη­τάμε πολύ τα τελευ­ταία χρόνια, συνήθως στην αρχή του καλο­και­ριού, όμως η κατά­σταση παρα­μέ­νει σταθερά κακή. Την ίδια στιγμή, κανείς δεν είναι σίγου­ρος για το που ακριβώς έγκει­ται το πρό­βλημα. Ο λόγος για τα θαλάσ­σια ατυ­χή­ματα στην Ελλάδα, μια χώρα με «θηριώδη» ακτο­γραμμή, μήκους 13.676 Km.

Τα στα­τι­στικά στοι­χεία για το 2022 είναι για άλλη μια φορά αρνη­τικά. Σύμφωνα με την έκθεση του Παρα­τη­ρη­τη­ρίου Ατυ­χη­μά­των του μη κερ­δο­σκο­πι­κού οργα­νι­σμού Safe Water Sports, το 2022 κατα­γρά­φη­καν 386 θανά­σιμα ατυχήματα- 379 άνθρω­ποι έχασαν τη ζωή τους στη θάλασσα, ενώ οι υπό­λοι­ποι 7 στα εσω­τε­ρικά ύδατα της χώρας (λίμνες, ποτάμια, κολυμ­βη­τι­κές δεξα­με­νές κ.λπ.). Ο μέσος όρος της πεντα­ε­τίας είναι 338 θάνατοι σε ύδατα, ενώ το 2019 – χρονιά που η οργά­νωση θεωρεί πιο ενδει­κτική για σύγκριση με το 2022 μιας και το 2020 και 2021, ίσχυαν περιο­ρι­σμοί λόγω πανδημίας- οι αντί­στοι­χοι θάνατοι ήταν 391.

Το περί­πλοκο θέμα της ναυα­γο­σω­στι­κής κάλυψης

Αυτό που σε πρώτη φάση προ­κα­λεί εντύ­πωση είναι πως σύμφωνα με τα στοι­χεία του υπουρ­γείου Ναυ­τι­λίας και Νησιω­τι­κής Πολι­τι­κής, το ποσοστό της ναυα­γο­σω­στι­κής κάλυψης  έφτασε πέρυσι το 89%. Εύλογα προ­κύ­πτει το ερώτημα: «πού οφεί­λο­νται λοιπόν τα σταθερά αυξη­μένα θαλάσ­σια ατυ­χή­ματα;»

Σύμφωνα με τον Πανα­γιώτη Πασχα­λάκη, πρόεδρο της Safe Water Sports, το θέμα είναι πολυ­πα­ρα­γο­ντικό και απαιτεί λύσεις σε πολλά επίπεδα.

Όσον αφορά στη ναυα­γο­σω­στική κάλυψη, η οποία είναι αρμο­διό­τητα των δήμων, ο κ. Πασχα­λά­κης σημειώ­νει πως: «πρέπει να ξεκα­θα­ρί­σουμε πως το ποσοστό φτάνει στο 89% στις αρχές του Αυγού­στου ή και αργό­τερα. Στην αρχή της καλο­και­ρι­νής σεζόν η ναυα­γο­σω­στική κάλυψη είναι στο 60% με το ποσοστό να ανε­βαί­νει στα­διακά κατά τη διάρ­κεια του καλο­και­ριού. Πολλοί δήμοι ξεκι­νούν τους σχε­τι­κούς δια­γω­νι­σμούς για την επάν­δρωση των παρα­λιών στις αρχές Ιουλίου, ενώ κανο­νικά, αυτό το κομμάτι θα έπρεπε να είναι έτοιμο, ήδη από τα τέλη Μαρτίου. Άρα, η έγκαιρη επάν­δρωση με ναυα­γο­σώ­στες εκ μέρους των δήμων, παρα­μέ­νει προ­βλη­μα­τική, ενώ είναι εξαι­ρε­τικά σημα­ντική και άκρως απα­ραί­τητη στην προ­σπά­θεια να μειώ­σουμε τα θαλάσ­σια ατυ­χή­ματα. Υπάρ­χουν μάλιστα περιο­χές, που μένουν συστη­μα­τικά ακά­λυ­πτες».

Οι δήμαρ­χοι, πάλι, έχουν αντί­θετη άποψη κι αντι­πα­ρα­θέ­τουν μια σειρά από λόγους που η επάν­δρωση αυτή είναι όντως προ­βλη­μα­τική, όπως παρα­δέ­χο­νται και οι ίδιοι.

Τα προ­βλή­ματα κατά τους ίδιους ξεκι­νούν το 2020 όταν και το Προ­ε­δρικό Διά­ταγμα 71, αυστη­ρο­ποί­ησε το πλαίσιο της ναυα­γο­σω­στι­κής κάλυψης στις παρα­λίες.

Ανάμεσα στα νέα μέτρα που προ­βλέ­φθη­καν ήταν η μείωση της από­στα­σης μεταξύ δύο ναυα­γο­σω­στι­κών σταθμών, από τα 200 στα 300 μέτρα. Προ­στέ­θη­καν επίσης επόπτες, ενώ αυξή­θηκε και ο απα­ραί­τη­τος, συνο­δεύον εξο­πλι­σμός των ναυα­γο­σω­στών και ο οποίος περι­λαμ­βά­νει, ανάμεσα σε άλλα, λέμβους, jet ski, κ.α. Παράλ­ληλα, πολ­λα­πλα­σιά­στη­καν οι παρα­λίες που κρί­νο­νται ως «πολυ­σύ­χνα­στες» και άρα απαι­τούν ύπαρξη ναυα­γο­σω­στών.

Για τους δημάρ­χους, οι νέες ρυθ­μί­σεις, σε συν­δυα­σμό με τη μεγάλη αύξηση των κρι­νό­με­νων ως «πολυ­σύ­χνα­στων» παρα­λιών, είναι υπερ­βο­λι­κές, όταν το υπουρ­γείο Ναυ­τι­λίας καλύ­πτει περίπου το 35% του συνο­λι­κού κόστους, με το υπό­λοιπο, τερά­στιο, κατά τους ίδιους, ποσό, να μετα­κυ­λί­ε­ται στους «στρε­σα­ρι­σμέ­νους» προ­ϋ­πο­λο­γι­σμούς των Ο.Τ.Α.

Ο Δημή­τρης Παπα­στερ­γίου, πρό­ε­δρος της ΚΕΔΕ (Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας), λέει στην «Κ» πως ένας βασικός λόγος που το κόστος είναι τόσο υψηλό είναι γιατί: «η ναυα­γο­σω­στική κάλυψη θυμίζει καρτέλ- οι ιδιω­τι­κές εται­ρείες που την παρέ­χουν, δίνουν υψηλές ταρίφες. Η παν­δη­μία μάλιστα, κατά τη διάρ­κεια της οποίας οι σχολές ναυα­γο­σω­στών λει­τουρ­γού­σαν με εμπόδια, οδήγησε και σε έλλειψη ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού. Ειδικά στις περιο­χές όπου τα ενοίκια είναι πολύ ακριβά, οι ναυα­γο­σώ­στες δεν πηγαί­νουν για να εργα­στούν. Χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα η Κέρκυρα, όπου πέρυσι το καλο­καίρι, κανείς από τους τρεις δήμους της, παρόλο που είχε κινήσει τις δια­δι­κα­σίες και τους δια­γω­νι­σμούς, δεν επαν­δρώ­θηκε με ναυα­γο­σώ­στες. Το απο­τέ­λε­σμα ήταν μετά από έναν πνιγμό στο νησί, ο εισαγ­γε­λέας να ασκήσει ποινική δίωξη στον δήμαρχο Νότιας Κέρ­κυ­ρας, όπου συνέβη το τραγικό γεγονός».

Ο Γρη­γό­ρης Κων­στα­ντέλ­λος, δήμαρ­χος Βάρης- Βούλας- Βου­λιαγ­μέ­νης ανα­φέ­ρει με τη σειρά του πως πολλές φορές, οι εν λόγω δια­γω­νι­σμοί, βγαί­νουν άγονοι. Το απο­τέ­λε­σμα ήταν, 30 δήμοι πέρυσι να βρεθούν αντι­μέ­τω­ποι με μεγάλα διοι­κη­τικά πρό­στιμα -ύψους ως και 300.000 ευρώ- . Τελικά, αυτό που συνέβη, ήταν πως πολλά από τα πρό­στιμα δια­γρά­φη­καν όταν η ΚΕΔΕ εξήγησε στα αρμόδια υπουρ­γεία, γιατί έμειναν παρα­λίες ακά­λυ­πτες ή μερικώς επαν­δρω­μέ­νες.

Μάλιστα, σύμφωνα με τον κ. Κων­στα­ντέλλο, η ΚΕΔΕ έχε ήδη απο­στεί­λει τρεις φορές τις παρα­τη­ρή­σεις της στο υπουρ­γείο Ναυ­τι­λίας, έχοντας πραγ­μα­το­ποι­ή­σει και σειρά συνα­ντή­σεων με τον υπουργό. «Τον περα­σμένο Οκτώ­βριο, απο­φα­σί­στηκε να συγκρο­τη­θεί μια επι­τροπή, με εκπρο­σώ­πους των υπουρ­γείων Εσω­τε­ρι­κών και Ναυ­τι­λίας, αλλά και της ΚΕΔΕ, την οποία εκπρο­σώ­πησα εγώ, για να επα­νε­ξε­τα­στεί το Προ­ε­δρικό Διά­ταγμα. Η επι­τροπή δεν συνα­ντή­θηκε ποτέ».

Ο κ. Πασχα­λά­κης, ο οποίος έχει αφιε­ρω­θεί με όλη του τη ψύχη στη μείωση των θανάτων στη θάλασσα, μιας και ο ίδιος έχασε με τραγικό τρόπο το παιδί του σε ένα τέτοιο το 2014, συμ­φω­νεί με ένα μέρος των παρα­πάνω παρα­τη­ρή­σεων, όπως τονίζει όμως, οι δήμοι έχουν κι αυτοί μεγάλο μερίδιο ευθύνης.

Όπως σημειώ­νει, τα δυο πρώτα χρόνια εφαρ­μο­γής του νέου Π.Δ, η επι­χο­ρή­γηση από την πολι­τεία προς τους δήμους ήταν 7 εκ. ευρώ, ενώ φέτος ανέβηκε στα 10 εκ. ευρώ για τους 129 δήμους που πρέπει να εφαρ­μό­ζουν τα μέτρα ναυα­γο­σω­στι­κής κάλυψης. «Του χρόνου, αυτό το ποσό θα αυξηθεί περαι­τέρω» σημειώ­νει ο ίδιος, ανα­φέ­ρο­ντας πως πολλοί δήμοι απο­φεύ­γουν εδώ και χρόνια, “με σύστημα” την υιο­θέ­τηση των προ­βλε­πό­με­νων, παρότι έχουν έσοδα από την χρήση των παρα­λιών».

Ο ίδιος σημειώ­νει και το εξής: «Το ότι οι σχολές είναι ιδιω­τι­κές εται­ρείες με στόχο το κέρδος, είναι μια πραγ­μα­τι­κό­τητα, την οποία άλλωστε βλέ­πουμε συχνά να επα­να­λαμ­βά­νε­ται στη χώρα μας, με τους ανά­δο­χους δημό­σιων έργων. Αυτές τις περι­πτώ­σεις πρέπει να τις εξε­τά­σουμε, χρειά­ζε­ται όμως και αληθινή βούληση εφαρ­μο­γής του Π.Δ, από τους δήμους».

Η εξίσου βαρύ­νουσα έλλειψη κολυμ­βη­τι­κής παι­δείας

Η δυστο­κία της τοπικής αυτο­διοί­κη­σης να υιο­θε­τή­σει όλα όσα νέα προ­βλέ­πο­νται για την ασφά­λεια των κολυμ­βη­τών, είναι η μια πλευρά του ζητή­μα­τος.

«Οι ναυα­γο­σώ­στες δεν είναι οι μόνοι που μπορούν να σώσουν τους ανθρώ­πους. Είναι ένα μέτρο από τα πολλά» εξηγεί ο κ. Πασχα­λά­κης και εξηγεί: «Πολλοί θάνατοι συμ­βαί­νουν εκτός ωρών ναυα­γο­σω­στι­κής κάλυψης, συνήθως τις πρώτες πρωινές ώρες, όπου προ­τι­μούν να κολυ­μπούν οι μεγα­λύ­τε­ρης ηλικίας άνθρω­ποι. H κάλυψη των παρα­λιών διαρκεί πλέον 8 ώρες, από τις 10:00 μέχρι τις 18:00. Δεν είναι εφικτό να καλύ­πτο­νται με ναυα­γο­σώ­στες οι παρα­λίες 24 ώρες το 24ώρο».

Είναι ενδει­κτικό, πως από τα 379 θανά­σιμα ατυ­χή­ματα τo 2022, τα 292 αφο­ρού­σαν άτομα άνω των 60 ετών (77%). Αξιο­ση­μεί­ωτο είναι και πως το χρονικό διά­στημα μεταξύ 08:00-10:00 είναι αυτό κατά το οποίο κατα­γρά­φο­νται τα περισ­σό­τερα περι­στα­τικά θανά­σι­μων ατυ­χη­μά­των (13% σε σύνολο).

«Είναι λοιπόν νευ­ραλ­γι­κής σημα­σίας να καλ­λιερ­γή­σουμε στους πιο μεγά­λους σε ηλικία ανθρώ­πους την αντί­ληψη, την κουλ­τούρα και τη συνεί­δηση πως είναι επι­κίν­δυνο να πηγαί­νουν για μπάνιο μόνοι τους, στις 07.00, σε παρα­λίες που δεν έχουν ναυα­γο­σώ­στες. Αν ζαλι­στούν, είναι πάρα πολύ πιθανό να πνιγούν, αν δεν είναι κάποιος εκεί να τους βοη­θή­σει» σημειώ­νει εμφα­ντικά ο κ. Πασχα­λά­κης.

Όπως σημειώ­νει, οι παρα­λίες στις οποίες υπάρχει παρου­σία κολυμ­βη­τών φτάνουν στην Ελλάδα τις 3.500 περίπου, ενώ αυτές που επαν­δρώ­νο­νται με ναυα­γο­σώ­στες είναι περίπου 550.

Και κάπως έτσι, αρχίζει να βγάζει νόημα πως το 50% των θανά­σι­μων ατυ­χη­μά­των (166) το 2022, κατα­γρά­φη­καν σε παρα­λίες όπου δεν προ­βλε­πό­ταν ναυα­γο­σω­στική κάλυψη και το 12% (40) σε φυλασ­σό­με­νες παρα­λίες, εκτός του ωραρίου ναυα­γο­σω­στι­κής κάλυψης.

Μάλιστα, η εκπαί­δευση και η καλ­λιέρ­γεια της ασφα­λούς κολύμ­βη­σης, πρέπει να ξεκι­νούν από την παιδική ηλικία ήδη, κάτι το οποίο επίσης απου­σιά­ζει σε σημα­ντικό βαθμό στη χώρα μας, σύμφωνα με τον κ. Πασχα­λάκη.

Όπως υπο­γραμ­μί­ζει: «H Safe Water Sports κάνει ό, τι μπορεί για αυτή την καλ­λιέρ­γεια, μέσα από­ε­νη­με­ρω­τι­κές καμπά­νιες και επι­σκέ­ψεις σε ΚΑΠΗ και σε σχολεία. Όμως, ένα πολύ ουσια­στικό εργα­λείο, το οποίο ανα­κοί­νωσε πως θα βάλει σε εφαρ­μογή, πριν από ένα χρόνο, το υπουρ­γείο Παι­δείας, το μάθημα της κολύμ­βη­σης δηλαδή, στα παιδιά της Γ’ και Δ’ δημο­τι­κού, σε συνερ­γα­σία με τους ΟΤΑ, εφαρ­μό­στηκε σε ελά­χι­στα σχολεία».

Πηγή kathimerini.gr