Τα κλειδιά του Θαλάσσιου Χωροταξικού – Τι αναφέρεται για τα Δωδεκάνησα

Ο χάρτης με τις θαλάσ­σιες χωρικές ενό­τη­τες που δημο­σιεύ­τηκε στις 16 Απρι­λίου είναι μεί­ζο­νος σημα­σίας για την ελλη­νική εξω­τε­ρική πολι­τική. Η βασική λει­τουρ­γία του είναι να απο­τυ­πώ­σει τις περιο­χές στις οποίες θα ορι­σθούν και περι­γρα­φούν οι λεπτο­με­ρείς χρήσεις για όλες τις ανθρώ­πι­νες δρα­στη­ριό­τη­τες που αφορούν τη θάλασσα. Απο­τε­λεί συμ­μόρ­φωση προς την ευρω­παϊκή οδηγία 2014/89/Ε.Ε. Μετά την κατά­θεσή του στην Ε.Ε. οι περιο­χές της ελλη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας και της ΑΟΖ θα απο­τε­λούν πλέον και επι­σή­μως τμήμα των αντί­στοι­χων ευρω­παϊ­κών θαλασ­σίων ζωνών. Σε περί­πτωση που παρα­βια­σθούν τα ελλη­νικά κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα, η Ελλάδα θα μπορεί να ζητήσει αμέσως την επιβολή κυρώ­σεων στον δράστη της παρα­βιά­σεως.

Πιο σημα­ντικό, όμως, είναι ότι ο χάρτης κατα­δει­κνύει με σαφή­νεια όλες τις ελλη­νι­κές θαλάσ­σιες ζώνες που η Ελλάδα ασκεί κυριαρ­χία (εσω­τε­ρικά ύδατα και αιγια­λί­τιδα ζώνη) και κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα (υφα­λο­κρη­πίδα και ΑΟΖ). Πρό­κει­ται για μια έκταση 494.605 τετ. χλμ., δηλαδή περίπου τέσ­σε­ρις φορές την επι­φά­νεια της χερ­σαίας Ελλάδας. Η απο­τύ­πωση συμ­βαί­νει για πρώτη φορά και έχει σημασία για τις δια­φο­ρές της Ελλάδας τόσο με την Τουρκία όσο και με την Αλβανία και με τη Λιβύη, με τις οποίες υπάρ­χουν εκκρε­μείς οριο­θε­τή­σεις. Αρκετές από τις θαλάσ­σιες περιο­χές που περι­λαμ­βά­νο­νται στον δημο­σιευ­θέ­ντα ελλη­νικό χάρτη, έχουν απο­τε­λέ­σει αντι­κεί­μενο διεκ­δι­κή­σεως σε δια­φο­ρε­τι­κές χρο­νι­κές περιό­δους από την Τουρκία. Ως προς το Αιγαίο, η ελλη­νική απά­ντηση στην Τουρκία έχει δοθεί ήδη από το 1975 και είχε περι­λη­φθεί σε χάρτη κατά την ελλη­νική προ­σφυγή στο Διεθνές Δικα­στή­ριο το 1976. Ως προς την Ανα­το­λική Μεσό­γειο, οι τουρ­κι­κές διεκ­δι­κή­σεις άρχισαν να ξεδι­πλώ­νο­νται μετά το 2011. Υπήρχαν κατά καιρούς ελλη­νι­κές επι­στο­λές προς τον ΟΗΕ και ρημα­τι­κές δια­κοι­νώ­σεις, αλλά έλειπε ο χάρτης. Η απά­ντηση πλέον δόθηκε και είναι συνο­λική, διότι περι­λαμ­βά­νει και Αιγαίο και Ανα­το­λική Μεσό­γειο.

Μετά την κατά­θεση του χάρτη στην Ε.Ε., σε περί­πτωση που παρα­βια­σθούν τα ελλη­νικά κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα, η Ελλάδα θα μπορεί να ζητήσει αμέσως την επιβολή κυρώ­σεων στον δράστη της παρα­βιά­σεως.

Από εκεί και πέρα, ο χάρτης απο­τυ­πώ­νει την υπάρ­χουσα κατά­σταση στις θαλάσ­σιες ζώνες, όπως προ­κύ­πτει από την εθνική και τη διεθνή νομο­θε­σία. Δεν θεσπί­ζει νέες ζώνες, ούτε τρο­πο­ποιεί υπάρ­χου­σες. Αυτό εξηγεί για ποιο λόγο ανα­φέ­ρε­ται η ΑΟΖ μόνο σε δύο περιο­χές και όχι σε όλη την έκταση που καλύ­πτει και η υφα­λο­κρη­πίδα. Πρό­κει­ται για τις δύο περιο­χές που έχουμε ρητώς κηρύξει ΑΟΖ. Επίσης εξηγεί για ποιο λόγο η Ελλάδα έχει χωρικά ύδατα 12 ν. μιλίων μόνο στο Ιόνιο Πέλαγος. Μέχρι στιγμής, έχουμε προ­χω­ρή­σει σε επέ­κταση μόνο στη συγκε­κρι­μένη περιοχή. Στο υπό­μνημα του χάρτη, όμως, υπάρχει η επι­φύ­λαξη της «εν γένει επέ­κτα­σης του εύρους έως 12 ναυτικά μίλια σύμφωνα με τη σύμβαση του Δικαίου της Θάλασ­σας που αντα­να­κλά εθιμικό διεθνές δίκαιο». Oποτε στο μέλλον αλλά­ξουν οι συγκε­κρι­μέ­νες θαλάσ­σιες ζώνες, θα ενη­με­ρω­θεί και ο χάρτης. Τέλος, ο χάρτης απο­τε­λεί ουσια­στικό βήμα για την επίλυση των ελλη­νο­τουρ­κι­κών δια­φο­ρών. Στις 23 Μαρτίου 2020 η Τουρκία είχε κατα­θέ­σει στον ΟΗΕ χάρτη με τα όρια των περιο­χών της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου που θεωρεί ότι της ανήκουν. Δεδο­μέ­νου ότι οι διμε­ρείς δια­πραγ­μα­τεύ­σεις δεν έχουν ευδο­κι­μή­σει μέχρι τώρα, οι δύο χώρες μπορούν να προ­σφύ­γουν στο Διεθνές Δικα­στή­ριο με κύριο όπλο τους δύο χάρτες τους και να ζητή­σουν οριο­θέ­τηση. Χρήσιμο είναι να κατα­τε­θεί ο συγκε­κρι­μέ­νος χάρτης και στην ειδική βάση δεδο­μέ­νων της Διευ­θύν­σεως Θαλασ­σίων Υπο­θέ­σεων και Δικαίου της Θάλασ­σας (UN Division on Oceans Affairs and Law of the Sea-DOALOS). Πρό­κει­ται για τη βάση όπου τα κράτη-μέλη της συμ­βά­σεως για το Δίκαιο της Θάλασ­σας κατα­θέ­τουν, μεταξύ άλλων, την εθνική τους νομο­θε­σία ως προς τις θαλάσ­σιες οριο­θε­τή­σεις. Eχουμε δεσμευ­θεί ότι θα κατα­θέ­σουμε τον σχετικό χάρτη από το 2011.

Αμεση ανάλυση: Ο χρο­νι­σμός της ανα­κοί­νω­σης του ΘΧΣ και τα δύο σενάρια

Χωρική ενότητα 4: Η μέση γραμμή με την Αλβανία

Στο βορειο­δυ­τικό σημείο του χάρτη απο­τυ­πώ­νε­ται το όριο της ελλη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας με την Αλβανία. Το 2009 υπε­γράφη μεταξύ Ελλάδος – Αλβα­νίας συμ­φω­νία για οριο­θέ­τηση των υφι­στά­με­νων θαλασ­σίων ζωνών (αιγια­λί­τιδα ζώνη, υφα­λο­κρη­πίδα), όσο και θαλασ­σίων ζωνών που θα μπο­ρού­σαν να θεσπι­σθούν στο μέλλον (ΑΟΖ ή συνο­ρεύ­ουσα ζώνη). Το συμ­φω­νη­θέν θαλάσ­σιο «όριο πολ­λα­πλών χρήσεων» ακο­λου­θούσε πιστά τη μέση γραμμή και κατά την οριο­θέ­τηση ελή­φθη­σαν πλήρως υπ’ όψιν όλα τα νησιά της περιο­χής. Η συμ­φω­νία ακο­λού­θησε υπο­δειγ­μα­τικά τις σχε­τι­κές δια­τά­ξεις της συμ­βά­σεως για το Δίκαιο της Θάλασ­σας (1982) και απο­τε­λούσε πρότυπο θαλάσ­σιας οριο­θε­τή­σεως με ισο­βα­ρές απο­τέ­λε­σμα για τις δύο χώρες. Επειτα από προ­σφυγή της αλβα­νι­κής αντι­πο­λι­τεύ­σεως υπό τον Eντι Ράμα, το Συνταγ­μα­τικό Δικα­στή­ριο της Αλβα­νίας έκρινε ότι η συμ­φω­νία ήταν αντι­συ­νταγ­μα­τική… Eκτοτε το θέμα έχει βαλ­τώ­σει. Επειδή στο παρελ­θόν είχαν ακου­στεί κάποιες σκέψεις «περί τεχνι­κών διορ­θώ­σεων» στη συμ­φω­νία του 2009, είναι απο­λύ­τως ικα­νο­ποι­η­τικό ότι η ελλη­νική θέση περί μέσης γραμμής απο­τυ­πώ­νε­ται ορθώς στον χωρο­τα­ξικό χάρτη.

Χωρική ενότητα 1: Κεντρικό και Βόρειο Αιγαίο

Η απο­τύ­πωση της ελλη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας σε Κεντρικό και Βόρειο Αιγαίο ακο­λου­θεί την επίσημη ελλη­νική θέση, όπως δια­τυ­πώ­θηκε στο Διεθνές Δικα­στή­ριο της Χάγης το 1976. Η Ελλάδα είχε τότε ζητήσει η οριο­θέ­τηση να πραγ­μα­το­ποι­η­θεί ανάμεσα στα μικρα­σια­τικά παράλια και στις ανα­το­λι­κές ακτές των ελλη­νι­κών νησιών που βρί­σκο­νται κατά μήκος των συγκε­κρι­μέ­νων παρα­λίων. Oπως ανέφερε και η ελλη­νική αίτηση προς το Διεθνές Δικα­στή­ριο, το σημείο οριο­θε­τή­σεως «μπορεί να είναι μόνον η μέση γραμμή μεταξύ των εν λόγω νησιών και των γραμμών βάσεως που έχουν νομίμως θεσπι­σθεί για την οριο­θέ­τηση των τουρ­κι­κών χωρικών υδάτων, ούτως ώστε να επι­τευ­χθεί η ίση διαί­ρεση της συγκε­κρι­μέ­νης περιο­χής». Είναι εξαι­ρε­τικά θετικό που ύστερα από 49 έτη η ελλη­νική πλευρά παρα­μέ­νει αμε­τα­κί­νητη σε αυτή τη θέση, η οποία έχει σημα­ντικά ενδυ­να­μω­θεί από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασ­σας (συμ­βα­τικό και εθιμικό) και τη σχετική διεθνή νομο­λο­γία.

Οριο­θε­τη­μένη ΑΟΖ: Οι δύο περιο­χές με την ΑΟΖ

Στον χάρτη απο­τυ­πώ­νο­νται οι δύο περιο­χές που η Ελλάδα έχει προς το παρόν ανα­κη­ρύ­ξει ΑΟΖ. Η πρώτη περιοχή βρί­σκε­ται στο νότιο τμήμα και αφορά την ΑΟΖ που δημιουρ­γεί­ται από την επήρεια Κρήτης, Κάσου, Καρ­πά­θου και Ρόδου, όπως έχει απο­τυ­πω­θεί στην οριο­θέ­τηση με την Αίγυπτο το 2020. Κυρώ­θηκε με τον νόμο 4717. Η δεύτερη περιοχή ΑΟΖ αφορά την οριο­θέ­τηση με την Ιταλία, που έχει γίνει σε δύο φάσεις. Το 1977 οριο­θε­τή­θηκε μόνον η υφα­λο­κρη­πίδα και το 2020 οι θαλάσ­σιες ζώνες. Κατά το αμέσως επόμενο χρονικό διά­στημα πρό­κει­ται να εκδοθεί το προ­ε­δρικό διά­ταγμα (είναι υπό επε­ξερ­γα­σία στο Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας) με το οποίο θα κηρύσ­σε­ται ΑΟΖ και στο Ιόνιο μέχρι το ακρω­τή­ριο Ταίναρο.

Χωρική ενότητα 4: Η γραμμή στον Νότο με τη Λιβύη

Η Λιβύη έχει «κλείσει» από το 1973 με ευθεία γραμμή βάσεως τον κόλπο της Σύρτης, κατά παρά­βαση των σχε­τι­κών κανόνων του διε­θνούς δικαίου. Η Ελλάδα (όπως και η Ε.Ε. και οι ΗΠΑ) έχει δια­μαρ­τυ­ρη­θεί από το 1974 για τη συγκε­κρι­μένη ενέρ­γεια, που επη­ρε­ά­ζει εν μέρει την οριο­θέ­τηση μεταξύ των δύο χωρών. Στον χωρο­τα­ξικό χάρτη, η οριο­θέ­τηση (ορθώς) δεν δέχεται το κλεί­σιμο του κόλπου της Σύρτης και υπο­λο­γί­ζει τη μέση γραμμή από τις λιβυκές ακτο­γραμ­μές. Η επήρεια όλων των νησιών της περιο­χής, από τις μεσ­ση­νια­κές Οινούσ­σες, τα Κύθηρα και Αντι­κύ­θηρα, τη Γαύδο και τη Γαυ­δο­πούλα και προ­φα­νώς την Κρήτη, απο­τυ­πώ­νο­νται στη μέση γραμμή του χάρτη. Μεγάλο τμήμα αυτής της περιο­χής έχει ήδη απο­δο­θεί για έρευνα και εκμε­τάλ­λευση στην Exxon Mobil και στη HELLENiQ ENERGY και για το υπό­λοιπο ενδια­φέ­ρε­ται η Chevron.

Χωρική ενότητα 2: Περιοχή Καστελ­λό­ρι­ζου

Το νησιω­τικό σύμπλεγμα της Μεγί­στης (δηλαδή το Καστελ­λό­ριζο, η Ρω, η Στρογ­γύλη και κάποια μικρό­τερα νησάκια και βράχοι) εμφα­νί­ζε­ται στον χάρτη με πλήρη επήρεια επί της υφα­λο­κρη­πί­δας. Η οριο­θε­τική γραμμή βασί­ζε­ται στη μέση γραμμή βάσει του νόμου 4001/2011. Η Κύπρος έχει κατα­θέ­σει χάρτη με τα όρια της κυπρια­κής ΑΟΖ στον ΟΗΕ από τις 4 Μαΐου 2019. Η σύγκριση του χωρο­τα­ξι­κού χάρτη της Ελλάδας με αυτόν της Κύπρου δείχνει ότι τα ανα­το­λικά όρια της ελλη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας ταυ­τί­ζο­νται με τα δυτικά όρια της κυπρια­κής ΑΟΖ. Ξεχω­ρι­στή αναφορά πρέπει να γίνει για τη νήσο Στρογ­γύλη. Απο­τε­λεί το ανα­το­λι­κό­τερο ελλη­νικό έδαφος. Στο πρό­σφατο παρελ­θόν ήταν κατοι­κη­μένη από κτη­νο­τρό­φους, ενώ τώρα έχει εγκα­τε­στη­μένη στρα­τιω­τική φρουρά. Ελλάδα και Κύπρος έχουν κοινά όρια υφα­λο­κρη­πί­δας – ΑΟΖ λόγω ακριβώς του συγκε­κρι­μέ­νου νησιού. Είναι επίσης σημα­ντικό ότι διά του χάρτη η Ελλάδα επι­βε­βαιώ­νει τη διεκ­δί­κησή της ανα­το­λικά του 28ου μεσημ­βρι­νού, όπου είχε στα­μα­τή­σει η μερική οριο­θέ­τηση Ελλάδας – Αιγύ­πτου το 2020.

Χωρική ενότητα 2: Τα Δωδε­κά­νησα

Στο υπό­μνημα που συνο­δεύει τον χωρο­τα­ξικό χάρτη ανα­φέ­ρε­ται ότι το όριο της αιγια­λί­τι­δας ζώνης βασί­ζε­ται μεταξύ άλλων στην ιτα­λο­τουρ­κική συμ­φω­νία και στο πρω­τό­κολλο του 1932. Το άρθρο 15 της Συν­θή­κης της Λωζάν­νης (1923) ανα­φε­ρό­ταν ρητώς σε δεκα­τέσ­σερα νησιά από το σύμπλεγμα των Δωδε­κα­νή­σων και στις «εξαρ­τώ­με­νες» από αυτά νησίδες, που εκχω­ρή­θη­καν στην Ιταλία. Λόγω δια­φω­νίας Ιταλίας – Τουρ­κίας για τις εξαρ­τώ­με­νες νησίδες, υπε­γράφη μεταξύ τους τον Ιανουά­ριο του 1932 συνθήκη που οριο­θε­τούσε την περιοχή του συμπλέγ­μα­τος της Μεγί­στης. Ακο­λού­θησε τον Δεκέμ­βριο του 1932 πρω­τό­κολλο δι’ ανταλ­λα­γής επι­στο­λών για την υπό­λοιπη περιοχή μεταξύ Δωδε­κα­νή­σων και μικρα­σια­τι­κών ακτών. Με τη Συνθήκη Ειρήνης των Παρι­σίων (1947) η Ελλάδα υπει­σήλθε ως καθο­λι­κός διά­δο­χος της Ιταλίας στα Δωδε­κά­νησα. Συνεπώς, ανέλαβε τα δικαιώ­ματα και τις υπο­χρε­ώ­σεις της Ιταλίας ανα­φο­ρικά με την ιτα­λο­τουρ­κική συνθήκη και το πρα­κτικό του 1932. Επο­μέ­νως, ειδικώς στην περιοχή των Δωδε­κα­νή­σων το όριο ανάμεσα στα δύο κράτη δεν είναι η εθιμική μέση γραμμή, αλλά τα δύο διεθνή κείμενα του 1932. Με αυτά τα κείμενα λύνεται και η δια­φω­νία γύρω από το νομικό καθε­στώς των Ιμίων.

Χωρική ενότητα 1: Κεντρικό και Βόρειο Αιγαίο

Η απο­τύ­πωση της ελλη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας σε Κεντρικό και Βόρειο Αιγαίο ακο­λου­θεί την επίσημη ελλη­νική θέση, όπως δια­τυ­πώ­θηκε στο Διεθνές Δικα­στή­ριο της Χάγης το 1976. Η Ελλάδα είχε τότε ζητήσει η οριο­θέ­τηση να πραγ­μα­το­ποι­η­θεί ανάμεσα στα μικρα­σια­τικά παράλια και στις ανα­το­λι­κές ακτές των ελλη­νι­κών νησιών που βρί­σκο­νται κατά μήκος των συγκε­κρι­μέ­νων παρα­λίων. Oπως ανέφερε και η ελλη­νική αίτηση προς το Διεθνές Δικα­στή­ριο, το σημείο οριο­θε­τή­σεως «μπορεί να είναι μόνον η μέση γραμμή μεταξύ των εν λόγω νησιών και των γραμμών βάσεως που έχουν νομίμως θεσπι­σθεί για την οριο­θέ­τηση των τουρ­κι­κών χωρικών υδάτων, ούτως ώστε να επι­τευ­χθεί η ίση διαί­ρεση της συγκε­κρι­μέ­νης περιο­χής». Είναι εξαι­ρε­τικά θετικό που ύστερα από 49 έτη η ελλη­νική πλευρά παρα­μέ­νει αμε­τα­κί­νητη σε αυτή τη θέση, η οποία έχει σημα­ντικά ενδυ­να­μω­θεί από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασ­σας (συμ­βα­τικό και εθιμικό) και τη σχετική διεθνή νομο­λο­γία.

Πηγή: katnimerini.gr