Το τουρκικό αφήγημα περί «γκριζαρίσματος» του Αιγαίου σε διεθνές περιοδικό

• Προ­τεί­νε­ται μια «δια­φο­ρο­ποι­η­μένη αντι­με­τώ­πιση» του Αιγαίου με γεω­γρα­φικό άξονα τον 25ο μεσημ­βρινό • Το άρθρο αφορά τόσο το εύρος των χωρικών υδάτων όσο και την επήρεια των νησιών σε υφα­λο­κρη­πίδα και ΑΟΖ, δύο δια­κριτά νομικά πεδία

Ένα νέο ακα­δη­μαϊκό άρθρο που δημο­σιεύ­θηκε πρό­σφατα σε διεθνές επι­στη­μο­νικό περιο­δικό κύρους επα­να­φέ­ρει στο προ­σκή­νιο τον τρόπο με τον οποίο η τουρ­κική πλευρά επι­χει­ρεί να πλαι­σιώ­σει διεθνώς τα ζητή­ματα οριο­θέ­τη­σης θαλάσ­σιων ζωνών στο Αιγαίο και την Ανα­το­λική Μεσό­γειο.

Η σημασία της δεν έγκει­ται στην κατά­θεση νέων προ­τά­σεων, αλλά στο ό,τι απο­τυ­πώ­νει, με τεχνι­κούς και ακα­δη­μαϊ­κούς όρους, το αφήγημα που προ­βάλ­λε­ται εκτός του στενού διμε­ρούς πλαι­σίου και αφορά άμεσα στον θαλάσ­σιο χώρο γύρω από νησιά του ανα­το­λι­κού Αιγαίου και των Δωδε­κα­νή­σων.

Η μελέτη φέρει την υπο­γραφή του Τούρκου ακα­δη­μαϊ­κού Serhat S. Çubukçuoğlu και δημο­σιεύ­θηκε στις 19 Ιανουα­ρίου 2026 στο SAIS Review of International Affairs, ένα διεθνές επι­στη­μο­νικό περιο­δικό πολι­τι­κής ανά­λυ­σης με απήχηση σε ακα­δη­μαϊκά και θεσμικά περι­βάλ­λο­ντα της Ευρώπης και των Ηνω­μέ­νων Πολι­τειών.

Η επιλογή αυτού του βήματος δείχνει ότι η ανάλυση δεν απευ­θύ­νε­ται στο εσω­τε­ρικό πολι­τικό ακρο­α­τή­ριο της Τουρ­κίας, αλλά σε τρίτους που παρα­κο­λου­θούν και ίσως επη­ρε­ά­ζουν τον διεθνή διάλογο για ζητή­ματα θαλάσ­σιων ζωνών.

Ο συγ­γρα­φέας της μελέτης, Serhat S. Çubukçuoğlu, δρα­στη­ριο­ποιεί­ται στον χώρο της ακα­δη­μαϊ­κής έρευνας με αντι­κεί­μενο τη ναυτική γεω­πο­λι­τική, το Δίκαιο της Θάλασ­σας και τη στρα­τη­γική διά­σταση των θαλάσ­σιων ζωνών. Στο παρελ­θόν έχει ασχο­λη­θεί με ζητή­ματα που αφορούν στον ρόλο της γεω­γρα­φίας στη δια­μόρ­φωση θαλάσ­σιων ισορ­ρο­πιών, καθώς και με την τουρ­κική προ­σέγ­γιση σε περι­φε­ρειακά ναυτικά ζητή­ματα, κυρίως μέσα από ανα­λύ­σεις πολι­τι­κής και όχι στο πλαίσιο επί­ση­μων θεσμι­κών ρόλων.

Οι παρεμ­βά­σεις του εντάσ­σο­νται στον ακα­δη­μαϊκό διάλογο που ανα­πτύσ­σε­ται τα τελευ­ταία χρόνια γύρω από την τουρ­κική θαλάσ­σια στρα­τη­γική και τον τρόπο με τον οποίο αυτή παρου­σιά­ζε­ται σε διεθνή περι­βάλ­λο­ντα.

Το κείμενο, με τίτλο Rethinking Equitable Maritime Delimitation between Türkiye and Greece, βασί­ζε­ται σε γεω­γρα­φικά δεδο­μένα, χαρ­το­γρα­φι­κές απει­κο­νί­σεις και ποσο­τι­κές ανα­λύ­σεις. Δεν υιο­θε­τεί πολι­τική γλώσσα, αλλά επι­χει­ρεί να παρου­σιά­σει την οριο­θέ­τηση θαλάσ­σιων ζωνών ως τεχνικό και λει­τουρ­γικό ζήτημα.

Σε αυτό το πλαίσιο, προ­τεί­νε­ται μια δια­φο­ρο­ποι­η­μένη αντι­με­τώ­πιση του Αιγαίου με γεω­γρα­φικό άξονα τον 25ο μεσημ­βρινό. Δυτικά του άξονα, η μελέτη θεωρεί ότι η επέ­κταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια δεν δημιουρ­γεί προ­βλή­ματα λει­τουρ­γι­κό­τη­τας, ενώ ανα­το­λικά προ­τεί­νε­ται η μείωση του εύρους τους στα 3 ναυτικά μίλια για αμφό­τε­ρες τις χώρες.

Η προ­σέγ­γιση αυτή απο­κλί­νει από το ισχύον καθε­στώς των 6 ναυ­τι­κών μιλίων και επη­ρε­ά­ζει άμεσα τον θαλάσ­σιο χώρο γύρω από τα νησιά του ανα­το­λι­κού Αιγαίου και των Δωδε­κα­νή­σων. Από ελλη­νι­κής πλευράς, πάγια θέση απο­τε­λεί ότι τα νησιά δια­θέ­τουν πλήρη δικαιώ­ματα σε χωρικά ύδατα και θαλάσ­σιες ζώνες, σύμφωνα με το ισχύον διεθνές δίκαιο και τη σχετική νομο­λο­γία διεθνών δικα­στη­ρίων. Το άρθρο αφορά τόσο στο εύρος των χωρικών υδάτων όσο και στην επήρεια των νησιών σε υφα­λο­κρη­πίδα και ΑΟΖ, δύο δια­κριτά νομικά πεδία.

Ιδιαί­τερη θέση στην ανάλυση κατα­λαμ­βά­νουν η Ρόδος και το σύμπλεγμα του Καστελ­λο­ρί­ζου. Τα νησιά αυτά παρου­σιά­ζο­νται ως παρα­δείγ­ματα περιο­χών των οποίων η θαλάσ­σια επήρεια, κατά την προ­σέγ­γιση του συγ­γρα­φέα, επη­ρε­ά­ζει την πρό­σβαση της Τουρ­κίας προς τη Μεσό­γειο. Η αναφορά αυτή δεν είναι και­νούρ­για στη διεθνή συζή­τηση, συγκε­ντρώ­νει όμως σε ενιαίο κείμενο επι­χει­ρή­ματα που έχουν κατά καιρούς δια­τυ­πω­θεί, αυτή τη φορά με συστη­μα­τική ακα­δη­μαϊκή τεκ­μη­ρί­ωση.

Η μελέτη συν­δέ­ε­ται επίσης με παλαιό­τε­ρες ελλη­νο­τουρ­κι­κές συζη­τή­σεις. Γίνεται αναφορά σε δημό­σιες τοπο­θε­τή­σεις του Χρήστου Ροζάκη, πρώην υφυ­πουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών, ο οποίος έχει επι­βε­βαιώ­σει ότι το 2003 υπήρξε προ­χω­ρη­μένη συζή­τηση μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας για ένα σχήμα δια­φο­ρο­ποι­η­μέ­νης εφαρ­μο­γής των χωρικών υδάτων στο Αιγαίο. Η αναφορά αυτή λει­τουρ­γεί ως υπεν­θύ­μιση ότι τέτοιου τύπου σενάρια έχουν τεθεί στο παρελ­θόν, χωρίς να υπο­στη­ρί­ζε­ται ότι απο­τέ­λε­σαν συμ­φω­νία ή δεσμευ­τικό πλαίσιο.

Σε αυτό το σημείο, η μελέτη εντάσ­σε­ται σε μια ευρύ­τερη προ­σπά­θεια δια­τύ­πω­σης της τουρ­κι­κής προ­σέγ­γι­σης με όρους που γίνο­νται κατα­νοη­τοί και συζη­τή­σι­μοι σε διεθνή ακα­δη­μαϊκά και θεσμικά περι­βάλ­λο­ντα. Η έμφαση στη γεω­γρα­φία, στην ανα­λο­γι­κό­τητα και στη λει­τουρ­γι­κό­τητα των θαλάσ­σιων ζωνών απο­τυ­πώ­νει το αφήγημα με το οποίο ζητή­ματα που αφορούν άμεσα νησιά του ανα­το­λι­κού Αιγαίου και των Δωδε­κα­νή­σων παρου­σιά­ζο­νται ως τεχνικά και δια­χει­ρί­σιμα στον διεθνή διάλογο, και όχι ως πρω­τί­στως πολι­τικά ή κυριαρ­χικά.

Η προ­σέγ­γιση αυτή δεν συνιστά επίσημη πολι­τική θέση ούτε απο­τε­λεί αντι­κεί­μενο τρέ­χου­σας διμε­ρούς δια­πραγ­μά­τευ­σης. Από ελλη­νι­κής πλευράς δεν έχει υπάρξει σχόλιο ή τοπο­θέ­τηση επί της συγκε­κρι­μέ­νης ακα­δη­μαϊ­κής δημο­σί­ευ­σης. Ωστόσο, τέτοιες παρεμ­βά­σεις συχνά λει­τουρ­γούν ως δοκι­μα­στικό πεδίο επι­χει­ρη­μά­των που επι­διώ­κε­ται να κατα­στούν σημείο ανα­φο­ράς εκτός του διμε­ρούς πλαι­σίου.

Η χρονική συγκυ­ρία της δημο­σί­ευ­σης προσ­δί­δει στη μελέτη πρό­σθετο ενδια­φέ­ρον. Το ζήτημα των θαλάσ­σιων ζωνών επα­νέρ­χε­ται στο ευρω­παϊκό επίπεδο, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Ευρω­παϊ­κής Ένωσης – Τουρ­κίας συζη­τού­νται εκ νέου στο πλαίσιο ευρύ­τε­ρων ζητη­μά­των ασφά­λειας. Σε αυτό το περι­βάλ­λον, η δια­μόρ­φωση διεθνών αντι­λή­ψεων προη­γεί­ται συχνά των πολι­τι­κών απο­φά­σεων.

Το γεγονός ότι τέτοιες ανα­λύ­σεις προ­βάλ­λο­νται στον διεθνή διάλογο φυσικά και δεν μετα­βάλ­λει το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινεί­ται η ελλη­νική διπλω­μα­τία, ούτε δημιουρ­γεί νέο σημείο ανα­φο­ράς για ζητή­ματα κυριαρ­χίας και δικαιω­μά­των. Για τα Δωδε­κά­νησα, η σημασία τέτοιων παρεμ­βά­σεων ωστόσο δεν είναι θεω­ρη­τική αλλά αφορά στον τρόπο με τον οποίο ο θαλάσ­σιος χώρος γύρω από τα νησιά μας επι­χει­ρεί­ται τεχνηέ­ντως να εντα­χθεί σε διε­θνείς ανα­γνώ­σεις και τεχνι­κές προ­σεγ­γί­σεις που επη­ρε­ά­ζουν τις αντι­λή­ψεις τρίτων.

Σε τελική ανάλυση, η μελέτη αυτή δεν αφορά μόνο sτη γεω­γρα­φία της Δωδε­κα­νή­σου, αλλά επι­χει­ρεί να θέσει σε αμφι­σβή­τηση τη συνο­λική στρα­τη­γική παρου­σία της Ελλάδας στην περιοχή. Η πρόταση για “ειδικό καθε­στώς” ανα­το­λικά του 25ου μεσημ­βρι­νού δεν περιο­ρί­ζε­ται στα όρια των νησιών, αλλά επι­χει­ρεί να απο­συν­δέ­σει τον ηπει­ρω­τικό κορμό της χώρας από το Αιγαίο και την Ανα­το­λική Μεσό­γειο.

Η ανά­δειξη τέτοιων ανα­λύ­σεων σε διεθνές επίπεδο υπεν­θυ­μί­ζει ότι η μάχη για την προ­ά­σπιση των εθνικών συμ­φε­ρό­ντων δίνεται πλέον σε πολ­λα­πλά επίπεδα. Η Άγκυρα επι­χει­ρεί να μετα­φέ­ρει τη μάχη του Αιγαίου από τα κύματα στα χαρτιά. Αυτή η νέα μελέτη του Τούρκου ακα­δη­μαϊ­κού μοιάζει περισ­σό­τερο με οδηγό για το πώς η Τουρκία θέλει να μας “γκρι­ζά­ρει” στο μέλλον, παρου­σιά­ζο­ντας τις διεκ­δι­κή­σεις της ως δήθεν λογικές και δίκαιες.