Δρ Θεοδώρα Χατζηιωάννου: Πώς θα φτάσουμε σε ένα εμβόλιο για όλους τους κορωνοϊούς

Η δρ Θεοδώρα Χατζη­ιω­άν­νου, η Ροδί­τισσα ιολόγος, στο Πανε­πι­στή­μιο Ροκ­φέ­λερ, απο­κα­λύ­πτει τα συμπε­ρά­σματα της έρευνας από την ομάδα του Εργα­στη­ρίου Ρετροϊ­ο­λο­γίας του Πανε­πι­στη­μίου Ροκ­φέ­λερ και εξηγεί το σημείο στο οποίο βρι­σκό­μα­στε όσον αφορά στην παρα­γωγή ενός σχε­τι­κού εμβο­λίου

Στο μικρο­σκό­πιο πολλών επι­στη­μο­νι­κών ομάδων βρί­σκε­ται η παρα­γωγή του εμβο­λίου ενα­ντίον όλων των κορω­νοϊων που είναι συγ­γε­νείς του SARS. Στις ΗΠΑ, μάλιστα, για την εν λόγω έρευνα υπάρχει διαρκής χρη­μα­το­δό­τηση από την κυβέρ­νηση και από διά­φο­ρους οργα­νι­σμούς.

Πριν από μερικές ημέρες, δημο­σιεύ­θηκε στο υψηλού προφίλ επι­στη­μο­νικό journal «Proceedings of the National Academy of Sciences» (PNAS) η σχετική έρευνα της ομάδας του Εργα­στη­ρίου Ρετροϊ­ο­λο­γίας του Πανε­πι­στη­μίου Ροκ­φέ­λερ, με επι­κε­φα­λής τον δρα Πολ Μπιε­νιάσζ και την Ελλη­νίδα ιολόγο, δρα Θεοδώρα Χατζη­ιω­άν­νου.

Η δρ Χατζη­ιω­άν­νου είναι γνωστή για την έρευνά της πάνω στην ανα­κά­λυψη περιο­ρι­στι­κών παρα­γό­ντων κατά του HIV-AIDS και άλλων φακοϊών πρω­τευό­ντων, ενώ από τις αρχές του 2020 ενε­πλάκη στην έρευνα κατά του κορω­νοϊού σοβαρού οξέος ανα­πνευ­στι­κού συν­δρό­μου τύπου 2 SARS-CoV-2 και του COVID-19.

Μιλώ­ντας στην «Κ», εξηγεί το σημείο στο οποίο βρί­σκε­ται η έρευνα και απο­κα­λύ­πτει το τι μέλλει γενέ­σθαι όσον αφορά στην παρα­γωγή ενός εμβο­λίου για όλους τους συγ­γε­νείς του SARS κορω­νοϊ­ούς.

Η στό­χευση της ομάδας

Η σκέψη της ομάδας του Πανε­πι­στη­μίου Ροκ­φέ­λερ ήταν ότι, εφόσον ο εμβο­λια­σμός θα είναι πιθα­νό­τατα βασικό συστα­τικό των στρα­τη­γι­κών για τον περιο­ρι­σμό ή την πρόληψη μελ­λο­ντι­κών παν­δη­μιών του SARS και τη μείωση του επι­πο­λα­σμού της μόλυν­σης και της νόσου από μελ­λο­ντι­κές παραλ­λα­γές SARS-CoV-2, ένα εμβόλιο για όλους τους κορω­νοϊ­ούς, που παρέχει τη μέγιστη δυνατή άμβλυνση της ανθρώ­πι­νης νόσου, θα πρέπει να προ­κα­λεί εξου­δε­τε­ρω­τικά αντι­σώ­ματα με το μέγιστο δυνατό εύρος.

Στην έρευνα επι­χεί­ρη­σαν να μελε­τή­σουν αν υπάρχει πιθα­νό­τητα να ανα­πτυ­χθούν εμβόλια «που να έχουν ευρεία γκάμα –ένα μέγιστο δυνατό εύρος– και να μη χρειά­ζε­ται να τα αλλά­ξεις όταν εμφα­νί­ζε­ται μια και­νούρ­για μετάλ­λαξη, αλλά και να είναι απο­τε­λε­σμα­τικά για μελ­λο­ντικά στελέχη συγ­γε­νι­κών κορω­νοϊών».

«Υπάρ­χουν προ­σπά­θειες από πολλά εργα­στή­ρια να ανα­πτύ­ξουν τα “pan-coronavirus” εμβόλια, που θα στο­χεύ­ουν σε πολλούς κορω­νοϊ­ούς. Υπάρχει ένα τερά­στιο δίκτυο εργα­στη­ρίων –ιδιω­τι­κών και πανε­πι­στη­μια­κών– που δου­λεύ­ουν πάνω σε αυτό. Ολοι έχουν θετικά απο­τε­λέ­σματα σε ποντί­κια. Μπορείς να κάνεις διά­φο­ρους συν­δυα­σμούς αντι­γό­νων και να προ­στα­τεύ­σεις ποντί­κια από έναν ιό», παρα­τη­ρεί.

Συμπλη­ρώ­νει, ωστόσο, ότι «αυτό που κανείς δεν έχει κοι­τά­ξει είναι, εάν τα αντι­σώ­ματα που ανα­πτύσ­σο­νται από έναν τέτοιο συν­δυα­σμό αντι­γό­νων, είναι πραγ­μα­τικά ευρείας γκάμας ή είναι πολλά αντι­σώ­ματα που το καθένα ανα­γνω­ρί­ζει κάτι δια­φο­ρε­τικό. Οταν βλέπεις τις αντι­δρά­σεις σε έναν ολό­κληρο οργα­νι­σμό, δεν βλέπεις μόνο την ενέρ­γεια ενός αντι­σώ­μα­τος, αλλά το σύνολο των αντι­σω­μά­των. Κι όταν αυτά τα αντι­σώ­ματα μπορούν να εξου­δε­τε­ρώ­σουν ιούς και δη δια­φο­ρε­τι­κούς, είτε σημαί­νει ότι αυτά τα αντι­σώ­ματα έχουν ευρεία αντί­δραση είτε έχεις πολλά αντι­σώ­ματα που το καθένα βλέπει κάτι δια­φο­ρε­τικό».

«Ο απλός συν­δυα­σμός αντι­γό­νων δεν απέδωσε»

«Επι­κε­ντρω­θή­καμε στο receptor binding domain (RBD) και πήραμε αντι­γόνα από SARS-CoV-2, από παραλ­λα­γές κι από SARS-CoV (το πρώτο). Τα εξε­τά­σαμε ένα ένα μόνο του ή σε συν­δυα­σμούς που παρου­σιά­ζουν δια­φο­ρε­τικά αντι­γόνα ταυ­τό­χρονα», λέει και προ­σθέ­τει: «Ενδια­φε­ρό­μα­στε να βρούμε τα εξου­δε­τε­ρω­τικά αντι­σώ­ματα και το μεγα­λύ­τερο ποσοστό αυτών ανα­πτύσ­σο­νται ενα­ντίον του RBD. Για αυτό επι­κε­ντρω­θή­καμε σε αυτό και όχι σε ολό­κληρο το spike, που είναι στα εμβόλια».

Η έρευνα απέ­δειξε ότι όταν έχεις δύο αντι­γόνα συν­δε­δε­μένα μεταξύ τους, η αντί­δραση είναι καλύ­τερη από όταν έχεις ένα.

«Αν τα πολ­λα­πλα­σιά­σεις, δεν έχεις επι­πλέον όφελος. Το άλλο που βρήκαμε είναι όταν δίνεις στα ποντί­κια ένα αντι­γόνο που συνδέει RBD από 2 δια­φο­ρε­τικά στελέχη (π.χ. το SARS CoV-2 με το ορί­τζι­ναλ SARS-CoV, κ.λπ.) οδηγείς στην παρα­γωγή αντι­σω­μά­των που μπορούν να εξου­δε­τε­ρώ­σουν και τα 2 στελέχη και άλλα πολύ συγ­γε­νικά στελέχη. Αλλά η ειδι­κό­τητα εξου­δε­τέ­ρω­σης είναι πολύ περιο­ρι­σμένη: δηλαδή τα πει­ρα­μα­τό­ζωα παρά­γουν αντι­σώ­ματα ειδικά ενάντια στο κάθε αντι­γόνο, όχι αντι­σώ­ματα που “βλέπουν” όλα τα δια­φο­ρε­τικά αντι­γόνα. Οπότε είναι πολύ περιο­ρι­σμένη η απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητά τους. Αν έρθει ένα νέο εντελώς δια­φο­ρε­τικό στέ­λε­χος ή ιός, που δεν θα έχει συμπε­ρι­λη­φθεί στο κοκτέιλ που θα χρη­σι­μο­ποι­ή­σεις, τότε οι πιθα­νό­τη­τες να εξου­δε­τε­ρω­θεί είναι ελά­χι­στες».

Η δρ Χατζη­ιω­άν­νου κατα­λή­γει, λέγο­ντας ότι για το συγκε­κρι­μένο εμβόλιο έχουμε ακόμα μέλλον «διότι πολλά εργα­στή­ρια κάνουν πολλές δια­φο­ρε­τι­κές προ­σπά­θειες. Δεν ξέρω τι θα εγκρι­θεί στο τέλος».

«Είμαστε αρκετά πίσω, αυτό προ­κύ­πτει από την έρευνα, πρέπει να βρούμε άλλες μεθό­δους για να ανα­πτύ­ξουμε αυτά τα ευρείας γκάμας αντι­σώ­ματα. Ο απλός συν­δυα­σμός αντι­γό­νων δεν κατα­φέρ­νει να απο­δώ­σει αυτό που θέλαμε. Τώρα αν αυτή η τακτική θα είναι κάτι, όπως ας πούμε να δώσεις μια δόση με ένα αντι­γόνο και μετά δεύτερη με ένα άλλο αντι­γόνο και μετά τρίτη, δεν ξέρουμε, το δοκι­μά­ζουμε αυτή τη στιγμή», κατα­λή­γει.

* Το κείμενο της έρευνας όπως δημο­σιεύ­θηκε στο PNAS

Πηγή kathimerini.gr

Λουκάς Βελι­δά­κης