Η μεγαλύτερη νύχτα του χρόνου

Ατε­λεί­ωτη θα φαντά­ζει η νύχτα της Πέμπτης 22 Δεκεμ­βρίου, καθώς θα είναι η μεγα­λύ­τερη του έτους, γνωστή ως Χει­με­ρινό Ηλιο­στά­σιο. Οι απα­ντα­χού «νυχτό­βιοι» θα έχουν την ευκαι­ρία να απο­λαύ­σουν τον έναστρο ουρανό για 14 ώρες και 29 λεπτά.

Ημε­ρο­λο­γιακά, το χει­με­ρινό ηλιο­στά­σιο μπορεί να σημειω­θεί από τις 20 έως τις 23 Δεκεμ­βρίου. Τελευ­ταία φορά που κάτι τέτοιο πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στις 23 Δεκεμ­βρίου ήταν το 1903, ενώ η επόμενη θα είναι το 2303. «Ακόμη πιο σπάνια είναι η 20^η Δεκεμ­βρίου με την επόμενη να συμ­βαί­νει το 2080» μας εξηγεί ο διευ­θυ­ντής του Νέου Ψηφια­κού Πλα­νη­τα­ρίου, του Ιδρύ­μα­τος Ευγε­νί­δου, κύριος Διο­νύ­σης Σιμό­που­λος.

«Οι δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις αυτές οφεί­λο­νται στο Γρη­γο­ριανό Ημε­ρο­λό­γιο του οποίου το κάθε έτος έχει 365 ημέρες εκτός από τα δίσεκτα έτη με τις 366 ημέρες τους. Τα πράγ­ματα, όμως, δεν ήσαν πάντα έτσι. Ας τα πάρουμε, λοιπόν, από την αρχή: από την αρχαιό­τητα ακόμη ο υπο­λο­γι­σμός του έτους πραγ­μα­το­ποιού­νταν με την παρα­τή­ρηση της επί­δρα­σης που έχει πάνω στη Γη η περι­φορά της γύρω από τον Ήλιο, η επί­δραση δηλαδή του κύκλου των εποχών. Οι επο­χια­κές αυτές αλλαγές είχαν για τους αρχαί­ους τερά­στια σημασία, ιδιαί­τερα μάλιστα μετά την εμφά­νιση της γεωρ­γίας πριν από 10.000 περίπου χρόνια καθώς η σπορά, η συγκο­μιδή και οι άλλες γεωρ­γι­κές ασχο­λίες εξαρ­τιό­νταν από τις αλλαγές των εποχών – η διάρ­κεια ενός ηλιακού έτους έπρεπε να μετρη­θεί επα­κρι­βώς» προ­σθέ­τει ο ίδιος.

Η ταξίδι της Γης στις 4 εποχές

Η πλήρης περι­φορά της Γης γύρω από τον Ήλιο ολο­κλη­ρώ­νε­ται σε διά­στημα περίπου 365,25 ημερών. Ο κύκλος αυτός, κατά τον οποίο ο Ήλιος είναι εκείνος που μοιάζει να αλλάζει θέση κάθε φορά, ονο­μά­ζε­ται «εκλει­πτική».

«Αν παρα­τη­ρή­σουμε την εκλει­πτική και τη συγκρί­νουμε με τον ουράνιο ιση­με­ρινό (την προ­έ­κταση του γήινου ιση­με­ρι­νού πάνω στην ουράνια σφαίρα), θα δούμε ότι οι δύο αυτοί κύκλοι δε συμπί­πτουν, αλλά αντί­θετα τέμνο­νται, σχη­μα­τί­ζο­ντας γωνία σχεδόν 23,5 μοιρών, λόγω της κλίσης που έχει ο άξονας της Γης σε σχέση με το επίπεδο που σχη­μα­τί­ζει η εκλει­πτική. Η γωνία αυτή ονο­μά­ζε­ται “λόξωση της εκλει­πτι­κής”, και τα δύο σημεία στα οποία τέμνο­νται οι δύο κύκλοι ονο­μά­ζο­νται “ιση­με­ρινά σημεία”. Στο πρώτο σημείο ο ουρά­νιος ιση­με­ρι­νός τέμνει την εκλει­πτική εκεί όπου ο Ήλιος βρί­σκε­ται στις 20-21 Μαρτίου. Το σημείο αυτό ονο­μά­ζε­ται “εαρινό ιση­με­ρινό σημείο”, από εκείνη την ημέρα αρχίζει η άνοιξη. Εκ δια­μέ­τρου αντί­θετα η τομή γίνεται όταν ο Ήλιος βρί­σκε­ται στις 22-23 Σεπτεμ­βρίου. Το σημείο αυτό ονο­μά­ζε­ται “φθι­νο­πω­ρινό ιση­με­ρινό σημείο”, και από την ημέρα αυτή αρχίζει το φθι­νό­πωρο» λέει ο κύριος Σιμό­που­λος.

«Από το εαρινό ιση­με­ρινό σημείο και μετά, ο Ήλιος φαί­νε­ται καθη­με­ρινά να σκαρ­φα­λώ­νει όλο και πιο πάνω στο βόρειο ημι­σφαί­ριο του ουρανού» συνε­χί­ζει. «Οι μέρες μεγα­λώ­νουν, οι νύχτες μικραί­νουν και ο καιρός γίνεται όλο και πιο θερμός. Περίπου τρεις μήνες αργό­τερα, στις 20-21 Ιουνίου, ο Ήλιος φτάνει στο βορειό­τερο σημείο της εκλει­πτι­κής από το οποίο θα αρχίσει πλέον να κατέρ­χε­ται και πάλι προς τον ιση­με­ρινό. Το σημείο αυτό, στις 20-21 Ιουνίου, ονο­μά­ζε­ται θερινό τροπικό σημείο ή απλά θερινή τροπή, επειδή ο Ήλιος τρέ­πε­ται και πάλι προς τον ιση­με­ρινό, και από τότε ξεκινά το καλο­καίρι. Επειδή μάλιστα για μερικές ημέρες πριν και μετά τη θερινή τροπή ο Ήλιος μοιάζει στά­σι­μος πάνω στην εκλει­πτική σαν να “φρε­νά­ρει” την πορεία του, το θερινό τροπικό σημείο ονο­μά­ζε­ται επίσης και θερινό ηλιο­στά­σιο».

Μετά τη θερινή τροπή, ο Ήλιος συνε­χί­ζει να κατε­βαί­νει προς το Νότο, και στις 22-23 Σεπτεμ­βρίου φτάνει στο φθι­νο­πω­ρινό ιση­με­ρινό σημείο, οπότε – όπως συμ­βαί­νει και στην περί­πτωση του εαρινού ιση­με­ρι­νού σημείου – έχουμε ίση μέρα και νύχτα: ιση­με­ρία.

Ο θεός Ήλιος και το χει­με­ρινό ηλιο­στά­σιο

Η κάθοδος συνε­χί­ζε­ται, μέχρις ότου ο Ήλιος αγγίξει το νοτιό­τερο σημείο της τροχιάς του – το λεγό­μενο χει­με­ρινό τροπικό σημείο, ή απλά χει­με­ρινή τροπή ή χει­με­ρινό ηλιο­στά­σιο – στις 21-22 Δεκεμ­βρίου. Από την ημέρα αυτή ξεκι­νάει επίσημα ο χει­μώ­νας.

«Από κει κι έπειτα ο Ήλιος στα­μα­τάει να κατε­βαί­νει και αρχίζει πάλι να σκαρ­φα­λώ­νει, κάθε μέρα όλο και πιο ψηλά» ανα­φέ­ρει ο κύριος Σιμό­που­λος.

«Δεν είναι λοιπόν καθόλου παρά­ξενο που ο Ήλιος λατρεύ­τηκε από τους αρχαί­ους σαν θεότητα, καθώς για εκεί­νους ήταν ο δημιουρ­γός των εποχών του έτους και του κύκλου των φαι­νο­μέ­νων και των εναλ­λα­γών που σχε­τί­ζο­νται με αυτές, από τη σπορά ως τη βλά­στηση και από την ανθο­φο­ρία ως τη συγκο­μιδή. Οι Αιγύ­πτιοι τον ονό­μα­σαν Ρα, Ατόν, ή και Όσιρη ακόμη. Οι Βαβυ­λώ­νιοι τον απο­κα­λού­σαν Σαμάχ, Βαάλ, Μαρδούκ και Νεργκάλ. Οι Ινδοί Βράχμα και Βισνού. Και οι Πέρσες Μίθρα. Για τους αρχαί­ους Έλληνες, κατά περι­στά­σεις, ήταν ο Δίας ή ο Πλού­τω­νας, ο Βάκχος, ο Διό­νυ­σος, ή και ο Φοίβος Απόλ­λω­νας. Ανε­ξάρ­τητα όμως από την ονο­μα­σία, όλοι οι λαοί είχαν καθιε­ρώ­σει προς τιμήν του Ήλιου εντυ­πω­σια­κούς εορ­τα­σμούς ιδιαί­τερα στις περιό­δους των εναλ­λα­γών από τη μια εποχή στην άλλη» κατα­λή­γει.

https://www.youtube.com/watch?v=O9hawBb3wbk