Κι αν φτάσει το «τέρας» στο Αιγαίο; Τι λέει έρευνα του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Μετά την καθέλ­κυση του γιγά­ντιου «Harmony of the Seas» των 361 μέτρων και των 16 ορόφων, τα ερω­τή­ματα πολ­λα­πλα­σιά­ζο­νται: Γιατί μεγα­λώ­νουν τα κρουα­ζιε­ρό­πλοια; Και πώς θα τα δια­χει­ρί­ζο­νται τα μικρό­τερα λιμάνια της Ελλάδας και τα παρα­δο­σιακά κανάλια της Βενε­τίας;

Συμ­βαί­νει κάτι περί­εργο στον παγκό­σμιο του­ρι­στικό κλάδο. Το πιο εύκολο, φτηνό, γρήγορο –ολοένα και πιο γρήγορο- μέσο για να «δια­κτι­νι­στείς» σε μία παραλία της Ταϊ­λάν­δης ή σε μία από τις Βαλε­α­ρί­δες Νήσους για δια­κο­πές είναι το αερο­πλάνο. Κι όμως, η βιο­μη­χα­νία που καλ­πά­ζει είναι η κρουα­ζιέρα. Το 2015 ο παγκό­σμιος τζίρος άγγιξε τα 119,9 δισ. δολάρια. Και το 2016 προ­μη­νύ­ε­ται εξίσου κερ­δο­φόρο, καθώς ανα­μέ­νε­ται να ταξι­δέ­ψουν περίπου 24 εκατ. επι­βά­τες –ας σημειω­θεί ότι ο αντί­στοι­χος αριθμός το 2006 ήταν 15 εκατ., ενώ το το 1980 μόλις 1,4 εκατ. επι­βά­τες. Στην Κίνα που πρό­σφατα ανα­κά­λυψε την ευχα­ρί­στηση της κρουα­ζιέ­ρας οι επι­βά­τες αυξή­θη­καν κατά 79% μέσα σε δύο χρόνια (2012-2014).

Στην Ελλάδα τους θέλουμε αυτούς τους επι­βά­τες. Ασφαλώς προ­τι­μάμε τους του­ρί­στες που μένουν στη στεριά, τρώνε ψαράκι και πίνουν τσί­πουρο, αλλά και αυτοί που μένουν (και τρώνε) στα κρουα­ζιε­ρό­πλοια είναι ευπρόσ­δε­κτοι -όλο και κάτι θα αφήσουν στο νησί φεύ­γο­ντας. Κανένας δεν θέλει όμως τερά­στια πλοία στο λιμάνι του. Ούτε πλήθη του­ρι­στών που φτάνουν κατά εκα­το­ντά­δες ή, πλέον, κατά χιλιά­δες και συγκε­ντρώ­νο­νται στα ίδια σημεία, στις ίδιες παρα­λίες, στις ίδιες ταβέρ­νες, στις ίδιες θέες. Βέβαια, ούτε για τους επι­σκέ­πτες είναι ευχά­ρι­στο να περι­μέ­νουν μία ώρα στο λιμάνι για να ανεβούν για άλλες δύο ώρες στη χώρα ή να αισθά­νο­νται ότι κινού­νται μαζί με ένα κοπάδι. Και τέλος πάντων, πόσο κόσμο μπορεί να «σηκώσει» ένα ελλη­νικό νησί; Πόσους ρύπους μπορεί να αντέξει η θάλασσα -ας μη μιλή­σουμε για την ατμό­σφαιρα. Και γιατί μεγα­λώ­νουν τα κρουα­ζιε­ρό­πλοια και οι μηχανές τους;

Οι ιδιο­κτή­τες κρουα­ζιε­ρό­πλοιων έχουν μυρι­στεί εδώ και καιρό ότι ο αέρας κερ­δί­ζει το νερό σε χρόνο και χρήματα. Εχουν όμως την πολυ­τέ­λεια του χώρου -ναι, προ­φα­νώς και της θάλασ­σας. Πολ­λα­πλα­σιά­ζουν τις καμπί­νες για να ρίξουν τις τιμές. Τα καράβια απο­κτούν πολλές πισίνες, νερο­τσου­λή­θρες, δωμάτια με θέα και με μπαλ­κό­νια, ακόμα και με εικο­νικά παρά­θυρα! Γίνο­νται, οικο­νο­μικά προ­σι­τές, πλωτές πολι­τείες.

«Ενα κρουα­ζιε­ρό­πλοιο εκπέ­μπει όσους ρύπους εκπέ­μπουν πέντε εκα­τομ­μύ­ρια αυτο­κί­νητα που δια­νύ­ουν την ίδια από­σταση»

Τέτοιο είναι και το «θηρίο» που απέ­πλευσε πρό­σφατα από το λιμάνι του Σαου­θάμ­πτον. Το «Harmony of the Seas» είναι το μεγα­λύ­τερο κρουα­ζιε­ρό­πλοιο στον κόσμο. Ζυγίζει 226.963 τόνους, μετρά  361 μέτρα σε μήκος, έχει δεκαέξι ορόφους, 23 πισίνες και φέρει 2.100 εργα­ζό­με­νους και 6.780 επι­βά­τες. Οχι δεν σκο­πεύει να δια­σχί­σει ελλη­νικά νερά, έβαλε πλώρη για Ισπανία (Βίγκο, Μάλαγα και Βαρ­κε­λώνη). Ωστόσο, περισ­σό­τερο από τους επι­βά­τες που είχαν ενθου­σια­στεί με τον υπερ­σύγ­χρονο «Τιτα­νικό» και το ταξίδι, αυτοί που χάρηκαν την ώρα του απόπλου ήταν οι κάτοι­κοι του αγγλι­κού λιμα­νιού. Κανένας δεν θέλει έναν γίγαντα στο λιμάνι του.

«Μπο­ρούμε να το μυρί­σουμε, να το δούμε, να το γευ­τούμε. Ο αέρας φυσά τη ρύπανση μέσα στην πόλη και απ’ όσο γνω­ρί­ζουμε δεν γίνεται κανένας έλεγχος στους ρύπους», λέει στον Guardian ένας κάτοι­κος που ζει 400 μέτρα από το λιμάνι του Σαου­θάμ­πτον. Πώς να μην το γευτούν; Το πλοίο που ανήκει στη Royal Caribbean κινεί­ται με δύο μηχανές -Wärtsilä 16 κυλίν­δρων και ύψους όσο ένα τετρα­ώ­ροφο κτίριο- οι οποίες στις καλύ­τε­ρες στιγμές τους μπορούν να κατα­να­λώ­σουν ακόμα και πέντε τόνους καυ­σί­μων ντίζελ την ώρα. Κάπως έτσι βρο­μί­ζει η αστρα­φτερή και καθαρή εικόνα που προ­βάλ­λουν οι εται­ρείες κρουα­ζιε­ρό­πλοιων.

«Ενα κρουα­ζιε­ρό­πλοιο εκπέ­μπει όσους ρύπους εκπέ­μπουν πέντε εκα­τομ­μύ­ρια αυτο­κί­νητα που δια­νύ­ουν την ίδια από­σταση», δήλωσε πρό­σφατα στον Guardian ο Ντάνιελ Ρίγκερ, μέλος της γερ­μα­νι­κής περι­βαλ­λο­ντο­λο­γι­κής οργά­νω­σης Nabu. Γιατί αυτά τα πλοία κατα­να­λώ­νουν βαριά καύσιμα τα οποία στη στεριά θα απο­βάλ­λο­νταν ως επι­κίν­δυνα.

Και αν στο δεύτερο μεγα­λύ­τερο εμπο­ρικό λιμάνι της Ευρώπης και το πιο πολυ­σύ­χνα­στο σε επι­σκέ­ψεις κρουα­ζιε­ρό­πλοιων το πρό­βλημα της ρύπαν­σης της ατμό­σφαι­ρας τρυπάει τα ρου­θού­νια των κατοί­κων, στο λιμάνι της Σαντο­ρί­νης, όπου, ανα­γκα­στικά, δεν μπορούν να προσ­δέ­σουν περισ­σό­τερα από πέντε κρουα­ζιε­ρό­πλοια -γι’ αυτό και συχνά ρίχνουν άγκυρα στα ανοιχτά και κρατούν τις ρυπο­γό­νες μηχανές αναμμένες- αυτοί που δυσα­να­σχε­τούν με τις πυκνές αφίξεις των θηρίων δεν είναι μόνο οι κάτοι­κοι ή οι φιλο­πε­ρι­βαλ­λο­ντο­λο­γι­κές οργα­νώ­σεις αλλά και οι ίδιοι οι του­ρί­στες.

Το 2015 η Σαντο­ρίνη υπο­δέ­χθηκε 636 κρουα­ζιε­ρό­πλοια από τα οποία απο­βι­βά­στη­καν 791.927 επι­σκέ­πτες. Και αν από αυτούς οι 10.000 με 20.000 φτάνουν μέσα σε μία μέρα; Γιατί αυτό συμ­βαί­νει στο νησί όπου κάποιες μέρες δεν δένει κανένα κρουα­ζιε­ρό­πλοιο, ενώ άλλες φτάνουν ακόμα και πέντε ταυ­τό­χρονα. Και τα λιμάνια της Σαντο­ρί­νης δεν μπορούν να «σηκώ­σουν» 20.000 επι­σκέ­πτες μέσα σε μία μέρα.

Πόσα πούλμαν «χωράνε» στο λιμάνι και πόσα μπορούν να μετα­φέ­ρουν τους του­ρί­στες στην Οία, στα Φηρά ή στην Κόκκινη παραλία; Πόση ώρα πρέπει να περι­μέ­νουν οι του­ρί­στες για το τελε­φε­ρίκ που μετα­φέ­ρει 660 επι­βά­τες ανά ώρα; Πόσοι από αυτούς θα επι­λέ­ξουν να ανέβουν με γαϊ­δου­ράκι για μία 15λεπτη βόλτα και πόσα άτομα μπορούν να εξυ­πη­ρε­τή­σουν οι χώροι υπο­δο­χής; Ακόμα και η πολε­ο­δο­μία του νησιού θέτει περιο­ρι­σμούς. Οι πεζό­δρο­μοι της Οίας μπορούν να «αντέ­ξουν» μέχρι 2.000 επι­σκέ­πτες, όταν ο αριθμός των του­ρι­στών που φτάνουν καθη­με­ρινά για το δημο­φι­λές ηλιο­βα­σί­λεμα ξεπερνά τις 3.000, σύμφωνα με κυκλο­φο­ριακή μελέτη που διε­ξή­γαγε πριν από κάποια χρόνια το γραφείο Σταύρος Κων­στα­ντι­νί­δης και Συνερ­γά­τες.

Αυτά μελέ­τησε το εργα­στή­ριο Διοί­κη­σης Ναυ­τι­λια­κών και Λιμε­νι­κών Επι­χει­ρή­σεων του τμή­μα­τος Ναυ­τι­λίας στο Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου τα τελευ­ταία τρία χρόνια για να προ­τεί­νει ένα σύστημα διορ­γά­νω­σης που απου­σιά­ζει από τον κλάδο στην Ελλάδα. «Κάτι σαν μία ρεσε­ψιόν στο λιμάνι της Σαντο­ρί­νης», εξηγεί στο Protagon η επι­κε­φα­λής της έρευνας και καθη­γή­τρια στο πανε­πι­στή­μιο, Μαρία Λεκάκου. «Εξε­τά­σαμε τι φέρνει οικο­νο­μικά η κρουα­ζιέρα στον τόπο, τι προ­κα­λεί δυσφο­ρία και πώς μπορεί να είναι ευχα­ρι­στη­μέ­νος τόσο ο επι­βά­της όσο και ο κάτοι­κος».

Τον Δεκέμ­βριο συζή­τη­σαν τα συμπε­ρά­σματά τους με όλους τους τοπι­κούς φορείς στο νησί. Πρό­τει­ναν έναν δια­μοι­ρα­σμό των αφίξεων ανά μέρα και ανά ώρες της ημέρας. «Δημιουρ­γή­σαμε ένα σύστημα που χρη­σι­μο­ποιεί ένα λογι­σμικό ανά­λυ­σης δεδο­μέ­νων για τη δια­χεί­ριση στο λιμάνι και το νησί», εξήγησε η ίδια. Κατέ­λη­ξαν σε ένα κατώ­φλιο ανάμεσα στις έξι και δέκα χιλιά­δες αφίξεις την ημέρα. Το «πλαφόν» όπως έχει χαρα­κτη­ρι­στεί από πολλούς δεν τίθεται άμεσα σε εφαρ­μογή, καθώς οι κρουα­ζιέ­ρες προ­γραμ­μα­τί­ζουν δρο­μο­λό­για ακόμα και δύο χρόνια πριν.

Η «ρεσε­ψιόν» βρί­σκε­ται σε δοκι­μα­στικό στάδιο ακόμα, με την προ­ο­πτική εφαρ­μο­γής στα επόμενα δύο χρόνια. Οι ερευ­νη­τές ευελ­πι­στούν ότι θα πετύχει και ότι θα δελε­ά­σει κι άλλους δήμους ώστε να καθιε­ρω­θεί στα υπό­λοιπα λιμάνια που πλήτ­το­νται από καλο­και­ρινή συμ­φό­ρηση: τον Πειραιά, τη Μύκονο, τη Ρόδο και την Κέρκυρα. Και βέβαια το πρό­βλημα είναι μεσο­γειακό, αν όχι παγκό­σμιο. Γι’ αυτό και συνο­μι­λούν με ακα­δη­μαϊ­κούς και οικο­νο­μο­λό­γους της Ιταλίας. Με λίγα λόγια, ούτε στην Αδρια­τική είναι ευπρόσ­δε­κτα από όλους τα «τέρατα» της θάλασ­σας.

Για να προ­σεγ­γί­σουν τη μαγευ­τική πόλη της Βενε­τίας τα κρουα­ζιε­ρό­πλοια έχουν στη διάθεσή τους μόνο έναν θαλάσ­σιο διά­δρομο, το κανάλι Giudecca. Δεν είναι μόνο άκομψο να βλέπεις ένα πλοίο να ξεπρο­βάλ­λει πίσω από τα βενε­τσιά­νικα σπίτια και τα στενά κανάλια. Είναι και επι­κίν­δυνο. Προ­κα­λούν κύματα που φτάνουν μέχρι και το ένα μέτρο και απει­λούν να ανα­τρέ­ψουν τις παρα­δο­σια­κές γόν­δο­λες. Και φέρουν μαζί κύματα του­ρι­στών που για πολλούς μολύ­νουν τον χαρα­κτήρα της πόλης. «Η Βενετία έχει το ένα τρίτο των κατοί­κων που είχε τον 18ο αιώνα -μόλις 50.000 μόνι­μους σήμερα. Αλλά δέχεται 3 εκατ. του­ρί­στες τον χρόνο», είπε πρό­σφατα στην Telegraph η Αντρεα Καρα­ντίνι, διευ­θύ­ντρια του Ιτα­λι­κού Περι­βαλ­λο­ντο­λο­γι­κού Ταμείου.

Τον Νοέμ­βριο του 2014 η Βενετία επέβαλε απα­γο­ρευ­τικό στα μεγάλα πλοία. Αλλά ύστερα από έναν χρόνο, τον Ιανουά­ριο του 2015, οι Αρχές απο­φά­σι­σαν να το απο­σύ­ρουν. «Δεν είναι βιώσιμο. Αν συνε­χι­στούν αυτοί οι ρυθμοί η πόλη θα ξεψυ­χή­σει».

Μαρίσσα Δημοπούλου-protagon.gr