Χρυσό η Ελλάδα… στα αντιβιοτικά

Το χρυσό με­τάλ­λιο στην υπερ­κα­τα­νά­λω­ση αντι­βιο­τι­κών κα­τέ­κτη­σε ακόμα μία χρο­νιά η Ελ­λά­δα (31,6 DDD), με τις Ρου­μα­νία (33,3 DDD) και Κύπρο (31,1 DDD) να κα­τα­κτούν το δεύ­τε­ρο και τρίτο σκαλί του βά­θρου, αντί­στοι­χα. Αυτό δεί­χνουν τα απο­τε­λέ­σμα­τα της τε­λευ­ταί­ας έκ­θε­σης του Ευ­ρω­παϊ­κού Κέ­ντρου Πρό­λη­ψης Νο­ση­μά­των (ECDC) σχε­τι­κά με την αν­θε­κτι­κό­τη­τα των μι­κρο­βί­ων στα αντι­βιο­τι­κά που πα­ρου­σιά­στη­κε την Πα­ρα­σκευή 18 Νο­εμ­βρί­ου στις Βρυ­ξέλ­λες, με αφορ­μή την Ευ­ρω­παϊ­κή Ημέρα κατά των Αντι­βιο­τι­κών.

Το 2015, η κα­τα­νά­λω­ση αντι­βιο­τι­κών στην κοι­νό­τη­τα (εκτός νο­σο­κο­μεί­ων) κυ­μάν­θη­κε από 10,7% DDD (defined daily dose) στην Ολ­λαν­δία ως 36,1% DDD στην Ελ­λά­δα, πο­σο­στό τρι­πλά­σιο και με­γα­λύ­τε­ρο συ­γκρι­τι­κά με τα προη­γού­με­να χρό­νια. Την ίδια ώρα, ο μέσος ευ­ρω­παϊ­κός όρος βρί­σκε­ται κάπου στη μέση (22,4% DDD). Κατά τη διάρ­κεια της τε­τρα­ε­τί­ας 2011-2015, η κα­τα­νά­λω­ση αντι­βιο­τι­κών εκτός νο­σο­κο­μεί­ων δεν πα­ρου­σί­α­σε ση­μα­ντι­κές αυ­ξη­τι­κές ή πτω­τι­κές τά­σεις στην πλειο­νό­τη­τα των κρα­τών-μελών της Ευ­ρω­παϊ­κής Ενω­σης, όμως έξι χώρες πα­ρου­σί­α­σαν ση­μα­ντι­κή πτώση ενώ οι με­γά­λες δια­κυ­μάν­σεις με­τα­ξύ των χωρών πα­ρέ­μει­ναν. Το ίδιο διά­στη­μα, η κα­τα­νά­λω­ση αντι­βιο­τι­κών στα νο­σο­κο­μεία δεν έδει­ξε κά­ποια αξιο­ση­μεί­ω­τη δια­φο­ρά στο σύ­νο­λο της ΕΕ. Ωστό­σο, ση­μα­ντι­κές δια­κυ­μάν­σεις πα­ρα­τη­ρή­θη­καν σε αρ­κε­τές χώρες. Για πα­ρά­δειγ­μα, η Δανία και η Μάλτα πα­ρου­σί­α­σαν αυ­ξη­τι­κή τάση ενώ η Φιν­λαν­δία και το Λου­ξεμ­βούρ­γο πτω­τι­κή.

Μπο­ρεί η μεί­ω­ση της κα­τα­νά­λω­σης αντι­βιο­τι­κών σε έξι χώρες να είναι  ένα θε­τι­κό ση­μά­δι που δεί­χνει με­γα­λύ­τε­ρη σύ­νε­ση στη χρήση τους, όμως η αυ­ξη­μέ­νη αν­θε­κτι­κό­τη­τα των υπερ­βα­κτη­ρί­ων στα νο­σο­κο­μεία είναι αυτό που ανη­συ­χεί πε­ρισ­σό­τε­ρο την Acting Director του ECDC δρ Αντρεα Αμον. Οπως εξη­γεί μι­λώ­ντας προς «Το Βήμα»: «Είναι ένα ση­μα­ντι­κό πρό­βλη­μα στα νο­σο­κο­μεία καθώς πε­ριο­ρί­ζο­νται ση­μα­ντι­κά οι επι­λο­γές θε­ρα­πεί­ας ασθε­νών που έχουν προ­σβλη­θεί από αυτά. Τέ­τοια βα­κτή­ρια μπο­ρεί τε­λι­κά να γί­νουν αν­θε­κτι­κά σε όλα τα υπάρ­χο­ντα αντι­βιο­τι­κά. Χωρίς αυτά θα επι­στρέ­ψου­με στην προ αντι­βιο­τι­κών εποχή, όπου οι με­τα­μο­σχεύ­σεις, η χη­μειο­θε­ρα­πεία, η νο­ση­λεία σε μο­νά­δες εντα­τι­κής θε­ρα­πεί­ας και άλλες ια­τρι­κές δια­δι­κα­σί­ες δεν θα είναι πλέον δυ­να­τόν να γί­νουν καθώς οι βα­κτη­ρια­κές λοι­μώ­ξεις θα εξα­πλώ­νο­νται και δεν θα μπο­ρούν να αντι­με­τω­πί­ζο­νται, προ­κα­λώ­ντας τον θά­να­το των ασθε­νών».

Τα απο­τε­λέ­σμα­τα επί­σης δεί­χνουν ότι η αντί­στα­ση των μι­κρο­βί­ων στα αντι­βιο­τι­κά συ­νε­χί­ζει να αυ­ξά­νε­ται για τα πε­ρισ­σό­τε­ρα βα­κτή­ρια, παρά τις συ­νε­χό­με­νες κα­μπά­νιες ευαι­σθη­το­ποί­η­σης και ενη­μέ­ρω­σης προς το κοινό για τις επι­πτώ­σεις της αλό­γι­στης χρή­σης τους. Την πε­ρα­σμέ­νη χρο­νιά το μέσο πο­σο­στό αντί­στα­σης των καρ­βα­πε­νέ­μων στην Klebsiella pneumoniae αυ­ξή­θη­κε από 6,2% το 2012 σε 8,1% το 2015. Μαζί με την κο­λι­στί­νη, οι καρ­βα­πε­νέ­μες θε­ω­ρού­νται αντι­βιο­τι­κά τε­λευ­ταί­ας γραμ­μής, δε­δο­μέ­νου ότι συ­νή­θως είναι οι τε­λευ­ταί­ες επι­λο­γές θε­ρα­πεί­ας για τους ασθε­νείς που έχουν μο­λυν­θεί με βα­κτή­ρια αν­θε­κτι­κά στα αντι­βιο­τι­κά. Για αυτό οι ει­δι­κοί ανα­φέρ­θη­καν ακόμα μία φορά στην επι­τα­κτι­κή ανά­γκη σω­στής εκ­παί­δευ­σης αλλά και άμε­σης συμ­μόρ­φω­σης ασθε­νών και ια­τρών καθώς, όπως όλα δεί­χνουν, σε βάθος χρό­νου ο αριθ­μός των ασθε­νών που θα πε­θαί­νουν λόγω λοι­μώ­ξε­ων με βα­κτή­ρια αν­θε­κτι­κά στα αντι­βιο­τι­κά θα αυ­ξη­θεί δρα­μα­τι­κά, 10 εκα­τομ­μύ­ρια θά­να­τοι ετη­σί­ως ως το 2050.

Μά­λι­στα όπως ανα­κοί­νω­σε ο ευ­ρω­παί­ος επί­τρο­πος για την Υγεία και την Ασφά­λεια των Τρο­φί­μων, κ. Βί­τε­νις Αντριου­κα­ΐ­τις: «Η Ευ­ρω­παϊ­κή Επι­τρο­πή θα ξε­κι­νή­σει ένα νέο σχέ­διο δρά­σης το επό­με­νο έτος, ώστε να μπο­ρέ­σου­με μαζί με τους εταί­ρους μας στα κράτη-μέλη της ΕΕ αλλά και σε διε­θνές επί­πε­δο να συ­νε­χί­σου­με να δια­σφα­λί­σου­με ότι η πρό­λη­ψη και ο έλεγ­χος της αντο­χής στα αντι­βιο­τι­κά ενι­σχύ­ε­ται μέσα σε μια προ­σέγ­γι­ση “one health“».

Τα στοι­χεία του ECDC δεί­χνουν υψη­λό­τε­ρη κα­τα­νά­λω­ση και αντί­στα­ση στα αντι­βιο­τι­κά στις χώρες της Νό­τιας και Νο­τιο­α­να­το­λι­κής Ευ­ρώ­πης. «Υπάρ­χουν πολ­λοί λόγοι για τα δια­φο­ρε­τι­κά πο­σο­στά αντί­στα­σης, όμως δεν είναι πά­ντο­τε δυ­να­τό να προσ­διο­ρι­στεί ο βαθ­μός που ο κάθε πα­ρά­γο­ντας επη­ρε­ά­ζει το πο­σο­στό αντί­στα­σης των βα­κτη­ρια­κών λοι­μώ­ξε­ων που πα­ρα­τη­ρού­νται σε μια χώρα» εξη­γεί η κυρία Αμον. Και συ­μπλη­ρώ­νει: «Αρ­κε­τές με­λέ­τες έχουν δεί­ξει ότι υπάρ­χει ένας συ­σχε­τι­σμός με­τα­ξύ της συ­χνό­τη­τας της χρή­σης αντι­βιο­τι­κών στον πλη­θυ­σμό και του επι­πέ­δου αντο­χής σε αυτόν τον πλη­θυ­σμό. Αυτό ισχύ­ει και για τις ευ­ρω­παϊ­κές χώρες: όσο πε­ρισ­σό­τε­ρο χρη­σι­μο­ποιεί κα­νείς τα αντι­βιο­τι­κά τόσο με­γα­λύ­τε­ρη και η αντί­στα­ση των λοι­μώ­ξε­ων σε αυτά. Ενας άλλος πα­ρά­γο­ντας είναι οι δια­φο­ρε­τι­κές πρα­κτι­κές ελέγ­χου των λοι­μώ­ξε­ων οι οποί­ες σε συν­δυα­σμό με την υψηλή συ­χνό­τη­τα χρή­σης αντι­βιο­τι­κών είναι υπεύ­θυ­νες για τα υψηλά επί­πε­δα αντί­στα­σης στα νο­σο­κο­μεία».

Εκεί υπεύ­θυ­νο είναι το νο­ση­λευ­τι­κό και ια­τρι­κό προ­σω­πι­κό, το οποίο σε ένα νο­σο­κο­μείο δια­δρα­μα­τί­ζει ση­μα­ντι­κό ρόλο στην ευαι­σθη­το­ποί­η­ση του κοι­νού και στην πρό­λη­ψη της υπερ­συ­ντα­γο­γρά­φη­σης αντι­βιο­τι­κών. «Ο ρόλος του προ­σω­πι­κού είναι διτ­τός. Αφε­νός είναι υπεύ­θυ­νο για τη δια­σφά­λι­ση της συ­νε­τής χρή­σης των αντι­βιο­τι­κών και της εφαρ­μο­γής καλών πρα­κτι­κών ελέγ­χου των λοι­μώ­ξε­ων, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της υγιει­νής των χε­ριών, και αφε­τέ­ρου για τον έλεγ­χο και την απο­μό­νω­ση των ασθε­νών με πο­λυαν­θε­κτι­κά βα­κτή­ρια, προ­κει­μέ­νου να προ­λη­φθεί η εξά­πλω­σή τους σε άλ­λους ασθε­νείς» το­νί­ζει η κυρία Αμον.

Το ECDC ανα­νε­ώ­νει τα ερ­γα­λεία του για τα νο­σο­κο­μεία που θα έχουν ως στόχο όχι μόνο όσους συ­ντα­γο­γρα­φούν αντι­βιο­τι­κά αλλά και όλους τους ερ­γα­ζο­μέ­νους υγειο­νο­μι­κής πε­ρί­θαλ­ψης που ασχο­λού­νται με αυτά ώστε να δια­σφα­λί­ζουν ότι χρη­σι­μο­ποιού­νται σωστά, με το υλικό να ανα­μέ­νε­ται να κυ­κλο­φο­ρή­σει το επό­με­νο έτος.

Πά­ντως τη δε­δο­μέ­νη στιγ­μή η συ­νε­τή χρήση των αντι­βιο­τι­κών είναι «ο ακρο­γω­νιαί­ος λίθος της πρό­λη­ψης της εμ­φά­νι­σης και εξά­πλω­σης της αν­θε­κτι­κό­τη­τας, δε­δο­μέ­νου ότι η αντί­στα­ση στα αντι­βιο­τι­κά (όπως ανα­φέ­ρε­ται σε όλη την Ευ­ρώ­πη) συν­δέ­ε­ται άμεσα με τη χρήση αντι­βιο­τι­κών. Αυτό ση­μαί­νει ότι θα πρέ­πει να γί­νε­ται χρήση τους μόνο όταν πραγ­μα­τι­κά χρειά­ζε­ται και οι ασθε­νείς θα πρέ­πει να ακο­λου­θούν τις συ­στά­σεις του για­τρού όσον αφορά τη δο­σο­λο­γία, τον τρόπο και τον χρόνο χρή­σης» ση­μειώ­νει η κυρία Αμον.

Ταυ­τό­χρο­να όμως η εφαρ­μο­γή σω­στών πρα­κτι­κών ελέγ­χου των λοι­μώ­ξε­ων, πε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της υγιει­νής των χε­ριών και της απο­μό­νω­σης των ασθε­νών που έχουν μο­λυν­θεί στα νο­σο­κο­μεία, είναι ση­μα­ντι­κό για να απο­φευ­χθεί η εξά­πλω­ση αυτών των αν­θε­κτι­κών βα­κτη­ρί­ων. Ενώ η ανά­πτυ­ξη νέων αντι­βιο­τι­κών με νέους μη­χα­νι­σμούς δρά­σης είναι ζω­τι­κής ση­μα­σί­ας καθώς η αντί­στα­ση των βα­κτη­ρί­ων στα αντι­βιο­τι­κά ανα­πό­φευ­κτα κερ­δί­ζει χρόνο. «Την ίδια ώρα θα πρέ­πει η κάθε χώρα να εφαρ­μό­σει ολο­κλη­ρω­μέ­να συ­στή­μα­τα ανα­φο­ράς (τόσο επι­δη­μιο­λο­γι­κά όσο και μι­κρο­βιο­λο­γι­κά) που θα μπο­ρέ­σουν να πα­ρέ­χουν δε­δο­μέ­να για άμε­σες ενέρ­γειες αλλά και για αξιο­λό­γη­σή τους σε εθνι­κό επί­πε­δο που θα επι­τρέ­ψουν διε­θνείς συ­γκρί­σεις» κα­τα­λή­γει η κυρία Αμον.

Το ΒΗΜΑ