Τζο Νέσμπο: Ο «άρχοντας της ζήλιας» ζει στην Κάλυμνο

O πιο διά­ση­μος συγ­γρα­φέας αστυ­νο­μι­κών ιστο­ριών στον κόσμο εμπνέ­ε­ται από το αγα­πη­μένο του νησί των Δωδε­κα­νή­σων και μετα­φέ­ρει τα δικά του βιώματα στον χαρα­κτήρα του ήρωά του στο νέο βιβλίο του

«Οταν κατεβήκαμε απ’ το αεροσκάφος, είδα τη γαλανόλευκη να σχηματίζει ορθή γωνία με τον στύλο της, πάνω στο μικρό κτίριο του αερο­δρομίου. Λίγο πριν, περνώντας από την πόρτα του πιλο­τηρίου, άκουσα τον έναν πιλότο να εξηγεί σε μια αερο­συ­νοδό ότι το αεροδρόμιο μόλις έβγαλε απα­γο­ρευ­τικό και ότι ήταν μάλλον απίθανο να επιστρέψουν στην Αθήνα».

Ετσι ξεκι­νάει η ιστορία του «Αρχοντα της ζήλιας», από το ομώνυμο βιβλίο του πιο διά­ση­μου συγ­γρα­φέα αστυ­νο­μι­κών ιστο­ριών στον κόσμο, το οποίο κυκλο­φο­ρεί από τις εκδό­σεις Μεταίχ­μιο και μιλάει για την αγα­πη­μένη του χώρα, την Ελλάδα, και το λατρε­μένο του νησί, την Κάλυμνο. Εκεί, σε αυτό το απο­μα­κρυ­σμένο μέρος της Δωδε­κα­νή­σου, επι­στρέ­φει ο Τζο Νέσμπο κάθε φορά που θέλει να γράψει, να στο­χα­στεί, αλλά και να αθληθεί, αφού επι­δί­δε­ται φανα­τικά και ανελ­λι­πώς στο σπορ της αναρ­ρί­χη­σης. Οπως μας εξο­μο­λο­γού­νταν ο ίδιος σε ταξίδι που είχαμε κάνει μαζί του, πριν από δυο χρόνια στο νησί, «η Κάλυ­μνος μου δίνει ηρεμία και έμπνευση και εδώ είναι που έχω συλ­λά­βει μερικές από τις καλύ­τε­ρες ιστο­ρίες μου».

Ο μυστη­ριώ­δης κύριος Νίκος

Αλλωστε στο νησί έχει ανα­πτύ­ξει ιδιαί­τε­ρες φιλίες, όπως με τον κύριο Νίκο που έχει το ξενο­δο­χείο όπου δια­μέ­νει και έχει γίνει μόνιμος συνοδός του στα δείπνα και στους καφέδες. Για χάρη του μάλιστα δεν μένει σε κάποια κλειστή έπαυλη, ούτε σε πολυ­τε­λές ξενο­δο­χείο, αλλά σε ένα ανθρώ­πινο μέρος, βγαλ­μένο από άλλες, ωραίες νοσταλ­γι­κές δεκα­ε­τίες, από αυτές που αγαπά. Προς τιμήν, επίσης, του κυρίου Νίκου, ο οποίος έχει μετα­τρα­πεί σε δεύτερο πατέρα του -κάτι μεταξύ «πατέρα» και «νονού», όπως μας λέει ο ίδιος ο Νέσμπο- θαρρώ ότι εμπνεύ­στηκε και τον πρω­τα­γω­νι­στή της ιστο­ρίας του, τον Νίκο Μπαλή, ο οποίος ανα­λαμ­βά­νει να δια­λευ­κά­νει την παρά­ξενη ιστορία της εξα­φά­νι­σης ενός Γερ­μα­νού του­ρί­στα από το νησί, δίνο­ντας σαφείς εξη­γή­σεις γιατί θεωρεί ότι πρό­κει­ται για απαγωγή ή δολο­φο­νία και όχι για αυτο­κτο­νία.

Γράφει χαρα­κτη­ρι­στικά ο Νέσμπο στον «Αρχοντα της ζήλιας» (μτφ. Κρυ­στάλλη Γλυ­νια­δάκη) διά στό­μα­τος του Ελληνα πρω­τα­γω­νι­στή του, τον οποίο φαί­νε­ται να έχει μελε­τή­σει από πρώτο χέρι: «Η Ελλάδα είναι μια χώρα με χαμηλό ποσοστό αυτο­κτο­νιών. Τόσο χαμηλό που πολλοί ανα­ρω­τιού­νται πώς είναι δυνατόν να συμ­βαί­νει κάτι τέτοιο σε μια χώρα που βρί­σκε­ται σε κρίση, με τόσο υψηλά ποσοστά ανερ­γίας, δια­φθορά και κοι­νω­νι­κές ανα­τα­ρα­χές. Μια ευφυής απά­ντηση είναι ότι εμείς οι Ελληνες, αντί να δολο­φο­νούμε, προ­τι­μάμε να αφή­νουμε τα θύματά μας να εξα­κο­λου­θούν να ζουν στην Ελλάδα, μια άλλη είναι ότι δεν έχουμε οργα­νω­μένο έγκλημα γιατί δεν μπο­ρούμε να οργα­νω­θούμε σε τίποτα. Ομως το αίμα μας βράζει. Εχουμε εγκλή­ματα πάθους. Και ποιον καλούν όταν υπάρ­χουν υποψίες ότι υφί­στα­ται κίνητρο ζήλιας πίσω από κάποια δολο­φο­νία; Εμένα. Λένε ότι μυρί­ζο­μαι τη ζήλια. Αλλά κάνουν λάθος. Η ζήλια δεν έχει μυρωδιά, ούτε χρώμα, ούτε ήχο. Εχει όμως μια ιστορία. Και ακού­γο­ντας αυτή την ιστορία -ό,τι λέγεται κι ό,τι δεν λέγεται- εγώ μπορώ να προσ­διο­ρίσω αν βρί­σκο­μαι αντι­μέ­τω­πος μ’ ένα απελ­πι­σμένο, πλη­γω­μένο ζώο. Ακούω και ξέρω. Ξέρω, γιατί ακούω εμένα, τον ίδιο τον Νίκο Μπαλή. Ξέρω, γιατί κι εγώ ένα τέτοιο πλη­γω­μένο ζώο είμαι».

Διο­ρα­τι­κός, ευφυής, αντι­συμ­βα­τι­κός, ο Νίκος Μπαλής έχει πολλά ελλη­νικά χαρα­κτη­ρι­στικά, αλλά και πολλές από τις κρυφές ιδιό­τη­τες του Νέσμπο, ο οποίος πόρρω απέχει από τα πρότυπα του ψυχρού, απο­στα­σιο­ποι­η­μέ­νου Νορ­βη­γού. Σαφέ­στατα ευφυ­έ­στα­τος, δείχνει ταυ­τό­χρονα να έχει την άνεση και την αμε­σό­τητα ενός Μεσο­γεια­κού και όταν του το είχα επι­ση­μά­νει, μου είχε απα­ντή­σει ότι έχει αρχίσει να αποκτά τα χαρα­κτη­ρι­στικά μας ύστερα από τόσα χρόνια στην Ελλάδα. Του αρέσει να παρα­τη­ρεί τις αντι­δρά­σεις των κατοί­κων, να χάνεται μαζί τους σε μέρη που δεν ξέρει, να μαθαί­νει τις συνή­θειες. Αυτά μας έλεγε τότε νωρίς το πρωί, λίγο προτού ξεκι­νή­σουμε την αναρ­ρί­χηση μαζί του στο στέκι του στο Μασούρι με θέα την Τέλενδο, το αγα­πη­μένο του νησάκι, όπου, εκτός από τον «Αρχοντα της ζήλιας» έχει γράψει πολλές σελίδες από διά­φο­ρες περι­πέ­τειες του Χάρι Χόλε: «Ερχομαι οκτώ χρόνια τώρα στην Κάλυμνο, την οποία υπε­ρα­γαπώ», μας έλεγε απο­κα­λύ­πτο­ντας, μεταξύ άλλων, το γεγονός ότι η επόμενη ιστορία του θα είχε ως φόντο την Κάλυμνο. «Ημουν για καιρό σκε­πτι­κός στο να γράψω κάτι για το νησί, εκτός από μια ιστορία που είχα σκαρ­φι­στεί για τον οδηγό αναρ­ρί­χη­σης Αρη Θεο­δω­ρό­πουλο, μια ιστορία που μου έδωσε την ιδέα για κάτι μεγα­λύ­τερο, που επε­ξερ­γά­ζο­μαι τώρα σε άλλη φόρμα.

Και ο λόγος που δίσταζα να γράψω κάτι για το νησί είναι απλός: σκε­φτό­μουν ότι αν κάνω διάσημη την Κάλυμνο θα χάσω αυτό που έχω βρει εδώ, ίδιο και αμε­τάλ­λα­κτο όσα χρόνια επι­σκέ­πτο­μαι το μέρος. Αν έχεις δει την “Παραλία” με τον Λεο­νάρ­ντο Ντι Κάπριο, ο οποίος νομίζει ότι βρίσκει τον παρά­δεισο που δεν αργεί να μετα­τρα­πεί σε κόλαση όταν τον ανα­κα­λύ­πτουν όλοι, κατα­λα­βαί­νεις ακριβώς τι εννοώ. Κάπως έτσι». Τον Τζο στην Κάλυμνο τον ξέρουν, άλλωστε, με το μικρό του όνομα ακόμα και άνθρω­ποι που δεν γνω­ρί­ζουν ότι είναι διά­ση­μος συγ­γρα­φέας, αφού ο ίδιος προτιμά να αυτο­συ­στή­νε­ται με την ιδιό­τητα του τουρίστα-αναρριχητή. Ιστο­ρίες από την Κάλυμνο προτιμά και ο ίδιος να αφη­γεί­ται, καθώς πίνει τον καφέ του στον «Γλάρο» ή απο­λαμ­βά­νει το αγα­πη­μένο του φιλέτο φρέσκου τόνου -προσέχει πάντα τη δίαιτά του- στο «Αιγαιο­πε­λα­γί­τικο».

Φορώ­ντας τα αερο­δυ­να­μικά γυαλιά του, μια κορδέλα για τον ιδρώτα -ένας νευ­ρώ­δης Ινδιά­νος του αλπινισμού- και με έναν τερά­στιο σάκο στην πλάτη, είχε κατα­φέ­ρει να μας πείσει να τον ακο­λου­θή­σουμε στην αναρ­ρί­χηση οδη­γώ­ντας μας στο διάσημο μονο­πάτι «Οδύσ­σεια», σε εντυ­πω­σιακά από­κρη­μνα βουνά στα οποία σκαρ­φά­λωσε μαζί με την ομάδα του, τα μέλη της οποίας τον μύησαν στα μυστικά του αθλή­μα­τος και του νησιού – έχοντας εμάς να προ­σπα­θούμε να νική­σουμε την υψο­φο­βία μας (ακόμα λέω ότι ο Νέσμπο με βοήθησε να νικήσω τις φοβίες με τα ύψη): «Το καλύ­τερο μέρος αναρ­ρί­χη­σης στον κόσμο ή με άλλα λόγια ο παρά­δει­σος για τους οπαδούς του αθλή­μα­τος είναι εδώ, αφού στα βουνά αυτά μπορούν να δοκι­μά­σουν την τύχη τους από τους πιο ερα­σι­τέ­χνες μέχρι τους πιο επαγ­γελ­μα­τίες. Μπορεί να δεις κορυ­φαί­ους στον κόσμο, όπως ο Αλεξ Μέγγος, αλλά και παιδιά τα οποία κάνουν τα πρώτα τους βήματα σε αυτούς τους κορυ­φαίας ποιό­τη­τας ασβε­στο­λι­θι­κούς βράχους», μας λέει ξενα­γώ­ντας μας κατά κάποιον τρόπο σε πράγ­ματα που αγνο­ούμε. Και χάρη στον Νέσμπο, που σου εμπνέει σιγου­ριά και εμπι­στο­σύνη, κατα­φέ­ραμε να σκαρ­φα­λώ­σουμε -ως ένα σημείο βέβαια-προκειμένου να μπο­ρέ­σουμε να τον απο­λαύ­σουμε ενόσω κατα­κτούσε τα ανώμαλα βράχια της Καλύ­μνου.

Επί­μο­νος και μεθο­δι­κός, όπως ακριβώς όταν γράφει τις ιστο­ρίες του, ο Νέσμπο ξέρει τι σημαί­νει τερά­στια προ­σπά­θεια, υπομονή και μεθο­δι­κό­τητα. Με αντί­στοιχο τρόπο μάς παρα­σέρ­νει μαζί του πάνω στους γκρε­μούς γελώ­ντας που είμαστε πολύ χει­ρό­τε­ροι ερα­σι­τέ­χνες απ’ ό,τι φαντα­ζό­ταν. Ενώ μου έχουν κοπεί τα πόδια καθώς αντι­κρίζω από κάτω το κενό και προ­σπα­θώ­ντας να νικήσω τη δική μου υψο­φο­βία, εκείνος επι­μέ­νει ότι μου έχει βρει το φάρμακο. «Κι εγώ έτσι ξεκί­νησα να κάνω αναρ­ρί­χηση: για να νικήσω τη φοβία μου για τα ύψη, όπως ξεκί­νησα να γράφω αστυ­νο­μικά επειδή φοβό­μουν όσο τίποτα το σκοτάδι», ομο­λο­γούσε με κάθε ειλι­κρί­νεια γνω­ρί­ζο­ντας τι σημαί­νει φοβία και τραύμα από πρώτο χέρι. Εξάλλου ξέρει πολύ καλά να αναζητά τις βαθιές αιτίες πίσω από τις πιο αδια­νό­η­τες φοβίες και, όπως απο­δει­κνύει στο τελευ­ταίο του βιβλίο, να μελετά ακόμα και τους μύθους, όπως αυτούς της αρχαίας Ελλάδας, τους οποίους χρη­σι­μο­ποιεί για να εξη­γή­σει τα βαθιά ανθρώ­πινα τραύ­ματα. Η αναφορά του στον μύθο του Ικαρου στο νέο του βιβλίο, με τον οποίο συνδέει το ασυ­νεί­δητο του ήρωά του, είναι άκρως εντυ­πω­σιακή:

«Ο πατέρας μου ήταν αντιπρόεδρος στην επιχείρηση που διηύθυνε ο μεγάλος του αδερφός, ο θείος Εκτορας. Εμείς τα παιδιά αγαπούσαμε πολύ τον Εκτορα, γιατί πάντα μας έφερνε δώρα και μας πήγαινε βόλτες με το αμάξι του, μια καμπριολέ Rolls Royce, σε όλη την Αθήνα. Ο μπαμπάς συνήθως επέστρεφε σπίτι απ’ το γραφείο αφού είχα πάει για ύπνο, αλλά ένα βράδυ γύρισε νωρίς. Εμοιαζε κου­ρα­σμένος και μετά το δείπνο μπήκε στο γραφείο του και μίλησε πολλή ώρα με τον παππού στο τηλέφωνο, και κατάλαβα ότι ήταν θυμωμένος. Μόλις πήγα για ύπνο, ήρθε και κάθισε στο κρεβάτι μου και όταν του ζήτησα να μου πει μια ιστορία, το σκέφτηκε για λίγο κι ύστερα μου διηγήθηκε αυτήν του Δαίδαλου και του Ικαρου.

Ζούσαν στην Αθήνα, αλλά βρίσκονταν στην Κρήτη όταν ο Δαίδαλος, πατέρας του Ικαρου, διάσημος και πλούσιος τεχνίτης, κατα­σκεύασε ένα ζευγάρι κέρινα φτερά, τα φόρεσε και πέταξε στον ουρανό. Οι άνθρωποι θαύμασαν το επίτευγμά του και ο Δαίδαλος με την οικογένειά του άρχισαν ν՚ απο­λαμβάνουν τον σεβασμό όλων. Οταν ο πατέρας έδωσε τα φτερά στον γιο του Ικαρο, τον παρότρυνε να ακο­λουθήσει την ίδια πορεία μ’ εκείνον, για να πάνε όλα καλά. Μόνο που ο Ικαρος ήθελε να πετάξει αλλού, πιο ψηλά από τον πατέρα του. Κι όταν απέκτησε αέρα στα φτερά του και μέθυσε με το ύψος που είχε πάρει από τη Γη και τους ανθρώπους, ξέχασε ότι δεν βρισκόταν στα ουράνια λόγω κάποιας υπεράνθρωπης ικανότητάς του αλλά χάρη στα φτερά που του ’χε δώσει ο πατέρας του. Γεμάτος αυτο­πε­ποίθηση, πέταξε πιο ψηλά απ’ τον Δαίδαλο και πλησίασε τον Ηλιο, που έλιωσε το κερί των φτερών του. Κι έτσι ο Ικαρος έπεσε στη θάλασσα. Και πνίγηκε.

Μεγαλώνοντας, πίστευα ότι αυτή η μικρή παραλ­λαγή του μύθου του Ικαρου που μου είχε πει ο πατέρας ήταν μια προει­δο­ποίηση προς τον μεγάλο του γιο. Ο θείος Εκτορας ήταν άτεκνος και όταν θα ερχόταν η ώρα εγώ θα αναλάμβανα τα ηνία της εταιρείας. Μόνο αφού μεγάλωσα έμαθα ότι εκείνη την εποχή η εταιρεία είχε σχεδόν χρε­ο­κοπήσει εξαιτίας του αλόγιστου τζογαρίσματος του Εκτορα στην αγορά χρυσού και ότι ο παππούς τον είχε απολύσει, αφήνοντάς τον όμως να κρατήσει τον τίτλο του και το γραφείο του, για τα μάτια του κόσμου. Στην πραγ­μα­τικότητα, επι­κε­φαλής της εταιρείας είχε γίνει ο πατέρας μου. Ποτέ δεν έμαθα τελικά αν η ιστορία που επινόησε εκείνο το βράδυ στην άκρη του κρε­βα­τιού μου είχε ως αποδέκτη εμένα ή τον θείο Εκτορα, ξέρω όμως ότι άφησε το αποτύπωμά της μέσα μου, γιατί έκτοτε έχω παρόμοιους εφιάλτες, ότι πέφτω και πνίγομαι. Μερικές νύχτες, μάλιστα, τα όνειρα αυτά αναδίδουν ζέστη και άνεση, ένας ύπνος στον οποίο παύει να υφίσταται οτιδήποτε οδυνηρό. Ποιος είπε ότι δεν μπορείς να ονει­ρευ­τείς ότι πεθαίνεις;».

40 εκα­τομ­μύ­ρια αντί­τυπα

Αλλά αυτός είναι ο Νέσμπο: κατά­φερε από την Ελλάδα να απο­σπά­σει όλα εκείνα τα σημεία που χρειά­στη­καν ώστε να στήσει μία από τις καλύ­τε­ρες ιστο­ρίες που έχει γράψει μέχρι σήμερα, καθώς κάθε του βιβλίο απο­δει­κνύει ότι δεν είναι τυχαία αυτή τη στιγμή ο Νο 1 σε πωλή­σεις σε ολό­κληρο τον κόσμο, με τα αντί­τυπα των βιβλίων του -στην Ελλάδα κυκλο­φο­ρούν από τις εκδό­σεις Μεταίχμιο- να ξεπερ­νούν τα 40 εκα­τομ­μύ­ρια παγκο­σμίως.

Ταυ­τό­χρονα έχει κατα­φέ­ρει να έχει διάφορα κλειστά γκρουπ που ασχο­λού­νται απο­κλει­στικά με εκείνον, όπως τους περί­φη­μους «Nesbomaniacs», δηλαδή την ελλη­νική ομάδα των πιστών ανα­γνω­στών, η οποία είναι από τα πιο πιστές και φανα­τι­κές παγκο­σμίως. Τέλος, έχουν ήδη μετα­φερ­θεί στον κινη­μα­το­γράφο δύο βιβλία του -οι «Κυνηγοί Κεφαλών» και ο «Χιο­νάν­θρω­πος» με πρω­τα­γω­νι­στή τον Μάικλ Φασμπέντερ- και έπεται συνέ­χεια. Ποιος ξέρει, μπορεί η επόμενη μετα­φορά να έχει ως φόντο τα ωραία υψίπεδα και τις θάλασ­σες της Καλύ­μνου…

Πηγή protothema.gr