Στον «αέρα» ο πολεοδομικός σχεδιασμός σε όλη τη χώρα

Στον «αέρα» βρί­σκο­νται τα χρο­νο­δια­γράμ­ματα ολο­κλή­ρω­σης των πολε­ο­δο­μι­κών σχεδίων σε όλη τη χώρα. Οι συνε­χείς νομο­θε­τι­κές αλλαγές, που γίνο­νται ενώ το πρό­γραμμα βρί­σκε­ται σε εξέλιξη, η προ­σθήκη νέων απαι­τή­σεων στο αντι­κεί­μενο των πολε­ο­δο­μι­κών σχεδίων και διάφορα άλλα –νομικά ή τεχνικά– εμπόδια οδηγούν σε σοβαρή καθυ­στέ­ρηση μεγάλο αριθμό μελετών. Ηδη περίπου 40% των μελετών απε­ντά­χθη­καν από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης, καθώς δεν θα έχουν ολο­κλη­ρω­θεί μέχρι τα μέσα του 2026. Το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος υπο­στη­ρί­ζει ότι τα πολε­ο­δο­μικά σχέδια θα ολο­κλη­ρω­θούν, έστω και με καθυ­στέ­ρηση.

Το πρό­γραμμα «Κων­στα­ντί­νος Δοξιά­δης» χωρί­στηκε σε τέσ­σε­ρις κύκλους και περιε­λάμ­βανε την εκπό­νηση πολε­ο­δο­μι­κών σχεδίων για 700 δημο­τι­κές ενό­τη­τες.

Στο ίδιο πρό­γραμμα εντά­χθηκε και η εκπό­νηση 13 μελετών Ειδικών Πολε­ο­δο­μι­κών Σχεδίων (ΕΠΣ), που αντι­στοι­χούν σε 75 δημο­τι­κές ενό­τη­τες. Ο συνο­λι­κός προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός του έργου είναι 342,4 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 212,4 εκατ. ευρώ προ­έρ­χο­νται από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης.

Εξαρχής απο­φα­σί­στηκε ένα κομμάτι του αντι­κει­μέ­νου των πολε­ο­δο­μι­κών σχεδίων να γίνει με χωρι­στές μελέτες, που επίσης εντά­χθη­καν στο Ταμείο Ανά­καμ­ψης:

• Η εκπό­νηση μελετών για τον χαρα­κτη­ρι­σμό δημο­τι­κών οδών.

Το έργο αφορά την κατα­γραφή του οδικού δικτύου, με σκοπό να απο­φα­σι­στεί ποιο τμήμα αυτού θα «ανα­γνω­ρι­στεί» επι­σή­μως – κάτι το οποίο επη­ρε­ά­ζει την εκτός σχεδίου δόμηση (καθώς για να χτίσει κάποιος, απαι­τεί­ται εκτός από την αρτιό­τητα και «πρόσωπο» σε ανα­γνω­ρι­σμένο δρόμο). Ηδη η πρώτη από τις μελέτες, που αφορά νησιω­τι­κές περιο­χές, έχει ολο­κλη­ρω­θεί. Αντι­θέ­τως, το πακέτο των μελετών που αφορούν την υπό­λοιπη Ελλάδα δεν έχει καν ανα­τε­θεί. Το πρό­γραμμα έχει τον πολύ υψηλό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό των 196,9 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 152,8 εκατ. ευρώ προ­έρ­χο­νται από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης.

• Η εκπό­νηση μελετών για την οριο­θέ­τηση οικι­σμών προ του 1923 ή κάτω των 2.000 κατοί­κων.

Αφορά περίπου 50 δημο­τι­κές ενό­τη­τες, που επε­λέ­γη­σαν λόγω της ύπαρξης νομικών προ­βλη­μά­των ή άλλων ειδικών λόγων – οι οριο­θε­τή­σεις που είχαν γίνει με απόφαση νομάρχη έχουν κριθεί αντι­συ­νταγ­μα­τι­κές από το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας. Το έργο έχει προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό 7,6 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων το Ταμείο Ανά­καμ­ψης θα καλύψει τα 5 εκατ. ευρώ.

• Η εκπό­νηση μελετών για τον καθο­ρι­σμό ζωνών υπο­δο­χής συντε­λε­στή.

Σύμφωνα με την απόφαση ένταξης στο Ταμείο Ανά­καμ­ψης (που χρη­μα­το­δο­τεί τα 5 εκατ. ευρώ από τα 8 εκατ. ευρώ του έργου), ο λόγος που ο καθο­ρι­σμός των περιο­χών δεν γίνεται μέσα από τα πολε­ο­δο­μικά σχέδια είναι «σε περι­πτώ­σεις που συντρέ­χουν ειδικοί λόγοι ή δια­πι­στώ­νο­νται προ­βλή­ματα που πρέπει να αντι­με­τω­πι­στούν με ταχείες δια­δι­κα­σίες, όπως η ύπαρξη μεγάλου αριθμού ακι­νή­των προ­σφο­ράς συντε­λε­στή δόμησης σε προ­στα­τευό­με­νες περιο­χές».

Τα βήματα του έργου – Εως τα τέλη Μαΐου του 2026 θα έχει ολο­κλη­ρω­θεί το 65% των πολε­ο­δο­μι­κών σχεδίων. Δεν θα στα­μα­τή­σουν, όμως, τα υπό­λοιπα πολε­ο­δο­μικά σχέδια. Απλά θα πλη­ρω­θούν από άλλα χρη­μα­το­δο­τικά εργα­λεία, λέει ο πρό­ε­δρος του ΤΕΕ Γιώργος Στα­σι­νός.

• Τέλος, στο Ταμείο Ανά­καμ­ψης εντά­χθη­καν ως αυτο­τελή έργα η κατα­βολή 300.000 ευρώ στο ΥΠΕΝ για «υπο­στη­ρι­κτι­κές δράσεις» και 3,9 εκατ. ευρώ (συν 1 εκατ. ευρώ ακόμη από το ΥΠΕΝ) για τα δια­χει­ρι­στικά έξοδα του Τεχνι­κού Επι­με­λη­τη­ρίου Ελλάδας, το οποίο ανέλαβε αντί του υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος να προ­κη­ρύ­ξει τους δια­γω­νι­σμούς και να ανα­θέ­σει τις μελέτες.

Τερά­στιες εκπτώ­σεις

Τα προ­βλή­ματα φάνηκαν πολύ γρήγορα. Στο πρώτο «πακέτο» μελετών που προ­κη­ρύ­χθη­καν το καλο­καίρι του 2021 οι προ­σφο­ρές είχαν τερά­στιες εκπτώ­σεις (από 55% έως 70%), με απο­τέ­λε­σμα ο δια­γω­νι­σμός να ακυ­ρω­θεί και να επα­να­προ­κη­ρυ­χθεί. Στην πορεία προ­στέ­θη­καν και άλλα προ­βλή­ματα, λόγω κακού σχε­δια­σμού από πλευράς της Γενικής Γραμ­μα­τείας Χωρικού Σχε­δια­σμού: Για παρά­δειγμα, ο τρόπος οριο­θέ­τη­σης οικι­σμών κάτω των 2.000 κατοί­κων «ανα­κα­λύ­φθηκε» μόλις το 2024 (ενώ το πρό­γραμμα ήδη «έτρεχε» από το 2021).

Στη συνέ­χεια υπήρξε η γνωστή εμπλοκή με το ΣτΕ, το προ­ε­δρικό διά­ταγμα ολο­κλη­ρώ­θηκε την άνοιξη του 2025, ενώ προ μηνός το ΥΠΕΝ νομο­θέ­τησε… για να παρα­κάμ­ψει το προ­ε­δρικό διά­ταγμα. Ετερο παρά­δειγμα είναι η προ­σθήκη, από το 2023, της υπο­χρέ­ω­σης εκπό­νη­σης «έκθεσης φέρου­σας ικα­νό­τη­τας» στο πλαίσιο του πολε­ο­δο­μι­κού σχεδίου. Πρό­κει­ται για κάτι που δεν περι­λαμ­βα­νό­ταν στο αρχικό συμ­βα­τικό αντι­κεί­μενο.

Περαι­τέρω, τα προ­βλή­ματα στην πράξη απο­δει­κνύ­ο­νται πολύ πιο σημα­ντικά από ό,τι αρχικά –και μάλλον επι­πό­λαια– εκτι­μή­θηκε. Το πιο χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα είναι τα πολε­ο­δο­μικά σχέδια της Μυκόνου και της Σαντο­ρί­νης, τα οποία απο­φα­σί­στηκε να γίνουν μέσω της (πιο σύντο­μης χρονικά) δια­δι­κα­σίας του ΕΠΣ. Οι συμ­βά­σεις ανα­τέ­θη­καν το καλο­καίρι το 2022 και έπρεπε να τελειώ­σουν στο τέλος του 2023, ενάμιση έτος αργό­τερα. Δύο χρόνια μετά, η υπόθεση παρα­μέ­νει σε εκκρε­μό­τητα.

Oπως είναι επόμενο, η πορεία ολο­κλή­ρω­σης των πολε­ο­δο­μι­κών σχεδίων εκτρο­χιά­στηκε. Το αρχικό χρο­νο­διά­γραμμα του Ταμείου Ανά­καμ­ψης ήταν η ανάθεση του 30% των συμ­βά­σεων (για όλες τις παρεμ­βά­σεις) να γίνει έως το τέλος του 2022 («ορόσημο 27»), η ανάθεση του συνόλου των συμ­βά­σεων έως το τέλος του 2023 («ορόσημο 28»). Η τελική προ­θε­σμία («ορόσημο 29») αφορά την έκδοση πιστο­ποι­η­τι­κού από το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος έως το τέλος του 2025 ότι το πρό­γραμμα ολο­κλη­ρώ­θηκε.

Πριν από μερικές ημέρες, το ΠΑΣΟΚ δημο­σιο­ποί­ησε την απέ­νταξη ή τρο­πο­ποί­ηση 108 έργων από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης. Ανάμεσα σε αυτά, και ένα μέρος του προ­γράμ­μα­τος πολε­ο­δο­μι­κών σχεδίων. Η «Κ» απευ­θύν­θηκε στο υπουρ­γείο Εθνικής Οικο­νο­μίας ζητώ­ντας περισ­σό­τε­ρες πλη­ρο­φο­ρίες. Σύμφωνα με την απά­ντηση της Ειδικής Υπη­ρε­σίας Συντο­νι­σμού του Ταμείου Ανά­καμ­ψης (η οποία έχει και την έγκριση του ΥΠΕΝ), «η τρέ­χουσα ανα­θε­ώ­ρηση αφορά την τρο­πο­ποί­ηση του ορο­σή­μου 29 λόγω της ανάγκης πρό­σθε­των μελετών που απορ­ρέ­ουν από τις πρό­σφα­τες απο­φά­σεις του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας τα οποία συνι­στούν και τα απρό­βλε­πτα νομικά ζητή­ματα που ετέ­θη­σαν στην Επι­τροπή».

Λάθος μήνυμα – Υπάρχει ο κίν­δυ­νος οι μελέτες να μην ολο­κλη­ρω­θούν σωστά και να προ­κα­λέ­σουν αντι­δρά­σεις στις τοπικές κοι­νω­νίες, περ­νώ­ντας λάθος μήνυμα για την ανα­γκαιό­τητα πολε­ο­δο­μι­κού σχε­δια­σμού, εκτιμά ο πρό­ε­δρος του Συλ­λό­γου

Πολε­ο­δό­μων Χωρο­τα­κτών, Λουκάς Τριά­ντης.

Οπως εξηγεί η υπη­ρε­σία, το 42% των μελετών απε­ντά­χθηκε από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης, καθώς δεν μπορεί να ολο­κλη­ρω­θεί εμπρό­θε­σμα. «Η αύξηση του φυσικού αντι­κει­μέ­νου των συμ­βά­σεων λόγω των ανωτέρω πρό­σθε­των μελετών έχει ως απο­τέ­λε­σμα η ολο­κλή­ρωση των σχεδίων, σε κάποιες δημο­τι­κές ενό­τη­τες (295 από τις αρχικά 700), να απαιτεί μεγα­λύ­τερο χρόνο υλο­ποί­η­σης, ο οποίος υπερ­βαί­νει τα χρονικά όρια του Ταμείου Ανά­καμ­ψης και Ανθε­κτι­κό­τη­τας (ΤΑΑ) και επο­μέ­νως η χρη­μα­το­δό­τησή τους μετα­φέ­ρε­ται σε άλλο χρη­μα­το­δο­τικό εργα­λείο. Ωστόσο, επι­ση­μαί­νε­ται ότι οι πόροι του Ταμείου για τη δράση δεν μειώ­θη­καν, καθώς εγκρί­θηκε αύξηση των Ειδικών Πολε­ο­δο­μι­κών Σχεδίων από 5 σε 11 και αύξηση των δημο­τι­κών ενο­τή­των από 120 σε 149 για τις μελέτες χαρα­κτη­ρι­σμού δημο­τι­κών οδών (που απο­τε­λούν έργο στο πλαίσιο της ίδιας δράσης). Επο­μέ­νως, οι πόροι της δράσης από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης και Ανθε­κτι­κό­τη­τας παρα­μέ­νουν οι ίδιοι και το έργο στο πλαίσιο του Ταμείου Ανά­καμ­ψης συνε­χί­ζε­ται με στόχο όσα προ­βλέ­πο­νται στο ορόσημο», ανα­φέ­ρει. «Ολα τα σχετικά στοι­χεία, στο τελικό κείμενο του ανα­θε­ω­ρη­μέ­νου σχεδίου μόλις εγκρι­θεί από το ECOFIN θα δημο­σιευ­τούν στην ιστο­σε­λίδα του Ελλάδα 2.0».

Οι λόγοι της καθυ­στέ­ρη­σης

«Η πορεία του έργου εξε­λίσ­σε­ται ικα­νο­ποι­η­τικά», σχο­λιά­ζει στην «Κ» ο πρό­ε­δρος του ΤΕΕ, Γιώργος Στα­σι­νός. «Υπάρ­χουν αλλαγές, γιατί προ­κύ­πτουν ζητή­ματα όπως η αλλαγή των κανόνων για την οριο­θέ­τηση των οικι­σμών, η ανάγκη οριο­θέ­τη­σης ρεμάτων και άλλα έκτακτα ζητή­ματα όπως η ανάγκη για επι­πρό­σθε­τες γεω­λο­γι­κές μελέτες σε κάποιες περιο­χές π.χ. στη Σαντο­ρίνη. Αυτό φέρνει κάποια καθυ­στέ­ρηση. Η εκτί­μησή μας είναι ότι έως τα τέλη Μαΐου του 2026 θα έχει ολο­κλη­ρω­θεί το 65% των πολε­ο­δο­μι­κών σχεδίων. Δεν θα στα­μα­τή­σουν, όμως, τα υπό­λοιπα πολε­ο­δο­μικά σχέδια· θα συνε­χι­στούν και θα ολο­κλη­ρω­θούν. Απλά θα πλη­ρω­θούν από άλλα χρη­μα­το­δο­τικά εργα­λεία». Ερω­τώ­με­νος ποια είναι τα πολε­ο­δο­μικά σχέδια που απε­ντάσ­σο­νται από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης, ο κ. Στα­σι­νός υπο­στη­ρί­ζει ότι δεν υπάρχει εύκολη απά­ντηση. «Κανείς δεν μπορεί να απα­ντή­σει καθώς τα χρο­νο­δια­γράμ­ματα αλλά­ζουν συνέ­χεια».

«Ηταν επόμενο να συμβεί αυτό. Υπήρξε εξαρχής κακός σχε­δια­σμός και προ­χει­ρό­τητα. Σαν να σχε­διά­στηκε το πρό­γραμμα από κάποιους που δεν κατα­νο­ούν πόσο σύνθετο είναι το αντι­κεί­μενο», εκτιμά ο Λουκάς Τριά­ντης, επίκ. καθη­γη­τής στη Σχολή Αρχι­τε­κτο­νι­κής του ΑΠΘ και πρό­ε­δρος του Συλ­λό­γου Πολεοδόμων-Χωροτακτών (ΣΕΠΟΧ).

«Το πρό­γραμμα έχει υπερ­φορ­τω­θεί, καθώς στα­διακά το αντι­κεί­μενο των μελε­τη­τών διευ­ρύν­θηκε με πολλά αντι­κεί­μενα, κάποια από τα οποία γίνο­νταν για πρώτη φορά, όπως λ.χ. η εκτί­μηση της φέρου­σας ικα­νό­τη­τας. Επίσης είναι χαρα­κτη­ρι­στικό ότι δεν έχει ακόμη ολο­κλη­ρω­θεί ούτε μία από τις Ειδικές Περι­βαλ­λο­ντι­κές Μελέτες, που υπο­τί­θε­ται ότι προ­κη­ρύ­χθη­καν νωρί­τερα για να εντα­χθούν όπως είναι στα πολε­ο­δο­μικά σχέδια. Πλέον, υπάρχει ο κίν­δυ­νος οι μελέτες να μην ολο­κλη­ρω­θούν σωστά και να προ­κα­λέ­σουν αντι­δρά­σεις στις τοπικές κοι­νω­νίες, περ­νώ­ντας λάθος μήνυμα για την ανα­γκαιό­τητα πολε­ο­δο­μι­κού σχε­δια­σμού».

Να σημειω­θεί ότι η «Κ» ζήτησε περαι­τέρω πλη­ρο­φό­ρηση από το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος για την πορεία των πολε­ο­δο­μι­κών σχεδίων, ωστόσο το υπουρ­γείο δεν είχε αντα­πο­κρι­θεί.

Πηγή: kathimerini.gr