Οι διεθνείς συνθήκες και οι αμερικανικές βάσεις στα νησιά του Αιγαίου

Η ουδε­τε­ρο­ποί­ηση των νησιών του Βορειο­α­να­το­λι­κού Αιγαίου από κάθε είδους στρα­τιω­τι­κές ή επι­χει­ρη­σια­κές ανάγκες της Βορειο­α­τλα­ντι­κής Συμ­μα­χίας συνέ­χε­ται με την αξίωση ισχύος της Τουρ­κίας να παρε­μπο­δί­σει την άσκηση των κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των της Ελλάδας.

*του Διονύση Τσι­ρι­γώτη

Η πρόταση της αμε­ρι­κα­νί­δας βου­λευ­τού Grace Meng στη Βουλή των Αντι­προ­σώ­πων, για τη συμπε­ρί­ληψη άρθρου στο σχέδιο του αμυ­ντι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού του 2024 «για τη σύνταξη ερευ­νη­τι­κής έκθεσης για τη δημιουρ­γία νέων αμε­ρι­κα­νι­κών βάσεων στην Ελλάδα, ιδίως στα νησιά του Αιγαίου», προ­κά­λεσε ανα­τα­ρά­ξεις στον τουρ­κικό Τύπο, με πλήθος δημο­σιευ­μά­των να επι­κα­λού­νται την ενδε­χό­μενη αλλαγή της ισορ­ρο­πίας ισχύος στο Αιγαίο που εγκα­θι­δρύ­θηκε με τη Συνθήκη της Λωζάν­νης.

Χωρίς να δύναται να προ­δι­κά­σουμε το τι μέλλει γενέ­σθαι, η όποια απόφαση των ΗΠΑ θα εξαρ­τη­θεί από τις ακό­λου­θες παρα­μέ­τρους.

Από τον ρόλο τους ως εξι­σορ­ρο­πητή ύστατης προ­σφυ­γής και εγγυητή της στα­θε­ρό­τη­τας και συνοχής της νοτιο­α­να­το­λι­κής πτέ­ρυ­γας του ΝΑΤΟ.

Από την εξαρ­τη­σιακή λογική της ελλη­νι­κής εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής και από τη γεω­πο­λι­τική βαρύ­τητα της Τουρ­κίας ως γεω­στρα­τη­γι­κού δρώντος και του πλέον αξιό­πι­στου εταίρου της Βορειο­α­τλα­ντι­κής Συμ­μα­χίας.

Στο περι­βάλ­λον αυτό η προβολή της ενδε­χό­με­νης δημιουρ­γίας νέων αμε­ρι­κα­νι­κών βάσεων από τα τουρ­κικά ΜΜΕ σχε­τί­ζε­ται με το ζήτημα της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των αιγαια­κών νησιών.

Η τουρ­κική διαμ­φι­σβή­τηση των ανα­γνω­ρι­σμέ­νων κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των της Ελλάδας μέσα από διε­θνείς συν­θή­κες εκκινεί από τη δεκα­ε­τία του ’50, όταν η Αγκυρα έθεσε, εντός της Βορειο­α­τλα­ντι­κής Συμ­μα­χίας, ζήτημα απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των ελλη­νι­κών νησιών του Αιγαίου με αφορμή την εγκα­τά­σταση νατοϊ­κών υπο­δο­μών στη Λέρο.

Η αποδοχή του τουρ­κι­κού αιτή­μα­τος από το συμ­βού­λιο της Βορειο­α­τλα­ντι­κής Συμ­μα­χίας θα οδη­γή­σει στην υιο­θέ­τηση ανά­λο­γης πολι­τι­κής στάσης ως προς την εγκα­τά­σταση νατοϊ­κών υπο­δο­μών στη Λήμνο το 1965, το 1968 και το 1980.

Το 1968 η Τουρκία ήγειρε ζήτημα για τη στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση της Λήμνου και της Σαμο­θρά­κης, ενώ το 1973 δια­μαρ­τυ­ρή­θηκε για την παρου­σία ελλη­νι­κών στρα­τευ­μά­των σε Λήμνο, Σαμο­θράκη, Χίο, Λέσβο, Σάμο και Δωδε­κά­νησα.

Ωστόσο από το 1974 και εντεύ­θεν, μετά την έξοδο της Ελλάδας από το στρα­τιω­τικό σκέλος της Συμ­μα­χίας, οι τουρ­κι­κές αιτιά­σεις διευ­ρύ­νο­νται με τη συμπε­ρί­ληψη του ζητή­μα­τος του επι­χει­ρη­σια­κού ελέγχου στο Αιγαίο στα πλαίσια του σχε­δια­σμού των νατοϊ­κών ασκή­σεων.

Για παρά­δειγμα, στις 15 Αυγού­στου του 2006 ο ανώ­τα­τος διοι­κη­τής των συμ­μα­χι­κών δυνά­μεων στην Ευρώπη (SACEUR), στρα­τη­γός Τζέιμς Τζόουνς, εξέδωσε την «οδηγία πολι­τι­κής του [Ανώ­τα­του Στρα­τη­γείου Συμ­μα­χι­κών Δυνά­μεων Ευρώπης] SHAPE για τα νησιά του Αιγαίου» με κύριους απο­δέ­κτες τους νατοϊ­κούς διοι­κη­τές στη Νάπολι, στην Αθήνα και στην Αγκυρα.

Με την εν λόγω οδηγία αφενός απο­κλεί­ο­νται από στρα­τιω­τι­κές ασκή­σεις ή άλλες δρα­στη­ριό­τη­τες του ΝΑΤΟ εν καιρώ ειρήνης «εκείνα τα νησιά του Αιγαίου των οποίων το καθε­στώς στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης περιο­ρί­ζε­ται από Συν­θή­κες, και αφε­τέ­ρου επι­βε­βαιώ­νε­ται η «μονα­δική περί­πτωση» της Λήμνου».

Ομοίως το 2017 μία ακόμη προ­σπά­θεια της Αθήνας για ένταξη της Λήμνου σε νατοϊ­κές ασκή­σεις απορ­ρί­πτε­ται έπειτα από ένσταση της Αγκυρας.

Εν ολίγοις, η ουδε­τε­ρο­ποί­ηση των νησιών του Βορειο­α­να­το­λι­κού Αιγαίου από κάθε είδους στρα­τιω­τι­κές ή επι­χει­ρη­σια­κές ανάγκες της Βορειο­α­τλα­ντι­κής Συμ­μα­χίας συνέ­χε­ται με την αξίωση ισχύος της Τουρ­κίας να παρε­μπο­δί­σει την άσκηση των κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των της Ελλάδας μέσα από την εφαρ­μογή μιας στρα­τη­γι­κής εξα­να­γκα­στι­κής διπλω­μα­τίας για την ολο­κλη­ρω­τική αλλαγή του status quo στο Αιγαίο.

*Ο Διο­νύ­σης Τσι­ρι­γώ­της είναι επί­κου­ρος καθη­γη­τής Σύγ­χρο­νης Ελλη­νι­κής Ιστο­ρίας, Διεθνών Σχέσεων και Διπλω­μα­τίας στο Τμήμα Διεθνών και Ευρω­παϊ­κών Σπουδών του Πανε­πι­στη­μίου Πει­ραιώς

Πηγή in.gr