Ενας χρόνος μετά τη φωτιά, πληγές και μνήμες παραμένουν ανοιχτές

Ενας χρόνος συμπλη­ρώ­νε­ται από την κατα­στρο­φική πυρ­κα­γιά που ξεκί­νησε στις 18/07/2023 και μετά από σχεδόν 11 μέρες δια­δρο­μής στην κεντρική, δυτική και νοτιο­α­να­το­λική Ρόδο, κατέ­στρεψε έκταση που προ­σεγ­γί­ζει τα 177.735 km2 σύμφωνα με τα στοι­χεία από το Copernicus.

Η φωτιά ξέσπασε μέσα σε πυκνό δάσος δυτικά των ορεινών οικι­σμών Σαλάκου και Απολ­λώ­νων, μεταξύ των χωριών Απολ­λώ­νων και Λάρδου. Έως το πρωί της 29ης Ιουλίου 2023 που έσβησε η πυρ­κα­γιά, είχε καλύψει συνο­λικά 177.73,5 εκτάρια. Τα χαρα­κτη­ρι­στικά των πυρό­πλη­κτων εκτά­σεων ήταν πυκνός δασικός ιστός, θάμνοι, δεντρο­φυ­τείες και ξερή βλά­στηση. Ευτυχώς δεν υπέ­στη­σαν άμεσες ζημιές του­ρι­στικά αξιο­θέ­ατα, όμως επλή­γη­σαν οι περι­με­τρι­κές ζώνες στην Μονή Πανα­γίας Υψενής στη Λάρδο και στο Μεσαιω­νικό Κάστρο Ασκλη­πειού, ενώ σημα­ντι­κές ζημιές υπέ­στη­σαν τρία μεγάλα ξενο­δο­χεία της περιο­χής Κιοτάρι που απο­φά­σι­σαν το κλεί­σιμο για το υπό­λοιπο της σεζόν. Η μεγάλη, όμως, κατα­στροφή βαραί­νει το περι­βάλ­λον, καθώς παρθένα δάση αφα­νί­στη­καν και το άλλοτε πράσινο νησί μετα­βάλ­λε­ται σε έδαφος με μεικτές ζώνες.

Η επι­τυ­χη­μένη δια­δι­κα­σία εκκέ­νω­σης

Το μεγάλο κύμα εκκέ­νω­σης, σημειώ­θηκε το Σάββατο 22 Ιουλίου 2023, όταν η φωτιά απει­λούσε τους οικι­σμούς Πυλώνα, Λάρδο, Ασκλη­πιείο και Κιοτάρι. Τότε ξεκί­νησε η επι­χεί­ρηση μαζικής μετα­κί­νη­σης του­ρι­στών από τις παρα­λίες Κιο­τα­ρίου και μετα­κί­νηση προς Γεννάδι με λεω­φο­ρεία που κατά­φε­ραν να φτάσουν στην περιοχή. Στο Κιοτάρι, τα 3 μεγάλα ξενο­δο­χεία με χιλιά­δες ενοί­κους απο­φά­σι­σαν να μην εκκε­νώ­σουν. Το έπραξαν αιφ­νι­δια­στικά 2μιση ώρες μετά το μήνυμα του 112, χωρίς προη­γού­μενη ενη­μέ­ρωση των αρχών για συν­δρομή βοή­θειας και όταν το απο­φά­σι­σαν η πρό­σβαση δια ξηράς από την ανα­το­λική πλευρά του νησιού (επαρ­χιακή οδός) είχε δια­κο­πεί για λόγους ασφα­λείας. Η μετα­κί­νηση όλων των του­ρι­στών από παραλία Κιο­τα­ρίου και Γεν­να­δίου στα κέντρα υπο­δο­χής και φιλο­ξε­νίας έγινε από την δημο­τική Συγκοι­νω­νία ΡΟΔΑ, ΚΤΕΥΛ, ΤΑΧΙ, ΙΧ (απροσ­διό­ρι­στος αριθμός), Λεω­φο­ρεία Τ.Ο. Στρατού, Uber και πλωτά μέσα. Η δια­δι­κα­σία εκκέ­νω­σης ολο­κλη­ρώ­θηκε την αυγή της Κυρια­κής 23.07.2023 όταν κατέ­πλευ­σαν και τα τελευ­ταία πλωτά μέσα στο λιμάνι της Ρόδου. (Λιμε­νικά σκάφη, 3 ΠΛΣ- Περι­πο­λικό, ΙΝΓ-ναυαγοσωστικό), 20 ιδιω­τικά σκάφη, 1 σκάφος Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού για ασφά­λεια).

Περίπου 25 χιλιά­δες του­ρί­στες, κάτοι­κοι χωριών και εργα­ζό­με­νοι μετα­φέρ­θη­καν με ασφά­λεια σε δομές υπο­δο­χής και φιλο­ξε­νίας (Γυμνα­στή­ρια, Σχολεία, Ξενο­δο­χεία, Κοι­νο­τι­κές Αίθου­σες, οικίες κλπ) με πρω­το­βου­λία του Δήμου Ρόδου σε συνερ­γα­σία με την Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου και το Υπουρ­γείο Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας & Κλι­μα­τι­κής Αλλαγής. Η μετα­φορά των του­ρι­στών έγινε από δημο­σί­ους φορείς συγκοι­νω­νιών ΡΟΔΑ, ΚΤΕΥΛ, Τάγματα Εθνο­φυ­λα­κής κλπ μετά την επίταξή τους. Ο μεγάλος όγκος των του­ρι­στών διο­χε­τεύ­τηκε με ευθύνη του συντο­νι­στή του δήμου Ρόδου στα κλειστά γυμνα­στή­ρια Καλ­λι­θέας, Βενε­το­κλείου, Ιαλυσού σε σχολεία σε συνερ­γα­σία με την δευ­τε­ρο­βάθ­μια και πρω­το­βάθ­μια εκπαί­δευση σε χώρους που ανήκουν στον Δήμο Ρόδου.

Σημα­ντικό μέρος της φιλο­ξε­νίας ανέ­λα­βαν και οι ξενο­δο­χεια­κές μονάδες που διέ­θε­σαν χώρους υπο­δο­χής μέχρι είτε την ανα­χώ­ρηση, είτε την εξεύ­ρεση δια­θέ­σι­μων δωμα­τίων τις μέρες που ομα­λο­ποιείτο η έκτακτη κατά­σταση. Συγκλο­νι­στική υπήρξε και η αντα­πό­κρισή επι­χει­ρή­σεων, είτε κατοί­κων του νησιού, που φιλο­ξέ­νη­σαν τους ξένους επι­σκέ­πτες ακόμη και στα σπίτια τους!

Εκα­το­ντά­δες εθε­λο­ντές που έσπευ­σαν στους χώρους υπο­δο­χής φρό­ντι­σαν παρά τις δύσκο­λες συν­θή­κες να μην λείψει τίποτα στους εκκε­νω­μέ­νους του­ρί­στες. Η άριστη δια­δι­κα­σία εκκέ­νω­σης και το γεγονός ότι δεν σημειώ­θηκε ούτε καν μικρο­τραυ­μα­τι­σμός, στην πύρινη λαίλαπα που έκαιγε σχεδόν για 11 μέρες το νησί, επέφερε μικρό κύμα ακυ­ρώ­σεων και αλλαγή ημε­ρο­μη­νίας δια­κο­πών. Σε συνερ­γα­σία με τους Τ.Ο. ανε­στά­λη­σαν οι αφίξεις πτήσεων των μεγάλων ταξι­διω­τι­κών οργα­νι­σμών για περίπου 10 μέρες.

Η άριστη δια­χεί­ριση του σκέλους εκκέ­νω­σης και το εξαι­ρε­τικό εθε­λο­ντικό κίνημα των πολιτών που αγκά­λια­ζαν κάθε ξένο επι­σκέ­πτη κυριάρ­χησε στον παγκό­σμιο Τύπο, κατα­φέρ­νο­ντας να προ­κα­λέ­σει το ενδια­φέ­ρον (όσων βιαίως διέ­κο­ψαν τις δια­κο­πές τους καθώς ήταν στην αιχμή του καλο­και­ριού και δεν υπήρχαν δια­θέ­σιμα δωμάτια) και να κλείσει θετικά τη μεγάλη εικόνα.

Δεν χάθηκε  ούτε βαλίτσα!

Ο Δήμος Ρόδου συγκρό­τησε μια Έκτακτη Ανά­πτυξη Μηχα­νι­σμού πάνω από την οργα­νική στην οποία συμ­με­τεί­χαν αιρετοί και υπη­ρε­σια­κοί υπάλ­λη­λοι σε συνερ­γα­σία με την ΓΓ. Πολι­τι­κής Προστασίας- Περιφερειάρχη- Δήμαρχο στην έδρα της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου.

Όλοι οι εμπλε­κό­με­νοι φορείς επι­κοι­νω­νού­σαν μέσω αυτού του μηχα­νι­σμού με κάθε ενδια­φε­ρό­μενο, ενώ το Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών είχε στήσει Help Desk στο αερο­δρό­μιο της Ρόδου για τη διευ­κό­λυνση των επι­σκε­πτών που ήθελαν να επι­στρέ­ψουν στις πατρί­δες τους αλλά είχαν χάσει ταξι­διω­τικά έγγραφα (δια­βα­τή­ρια, ταυ­τό­τη­τες κλπ), είτε είχαν εγκα­τα­λεί­ψει τις βαλί­τσες στις παρα­λίες.

Σημειώ­νε­ται ότι ο δήμος Ρόδου έστησε και μηχα­νι­σμό για την επι­στροφή των προ­σω­πι­κών αντι­κει­μέ­νων των εκκε­νω­μέ­νων του­ρι­στών που παρέ­λα­βαν οι κάτοχοί τους χωρίς να χαθεί ούτε μια από τις εκα­το­ντά­δες απο­σκευές που εγκα­τέ­λει­ψαν λόγω αδυ­να­μίας μετα­φο­ράς από τα ξενο­δο­χεία την ώρα της εκκέ­νω­σης.

Η επι­τυ­χη­μένη δια­δι­κα­σία της εκκέ­νω­σης απο­τέ­λεσε σημείο πολι­τι­κής τριβής, καθώς οι κάτοι­κοι στο Μάτι υπο­στή­ρι­ξαν ότι στη δική τους περί­πτωση, η πολι­τεία δεν επέ­δειξε αντί­στοιχα αντα­να­κλα­στικά, ανα­φέ­ρο­ντας ως ενδει­κτικό παρά­δειγμα την τραγική αντί­στοιχα δια­χεί­ριση ανά­λο­γου φυσικού φαι­νο­μέ­νου στη Χαβάη (ΗΠΑ), όπου οι πυρ­κα­γιές άφησαν πίσω τους 388 νεκρούς και αγνο­ού­με­νους τον Αύγου­στο 2023.

Με σχετική δια­φη­μι­στική καμπά­νια που έτρεξε με πρω­το­βου­λία της ΠΝΑι με το Υπουρ­γείο Του­ρι­σμού, η κανο­νι­κό­τητα επα­νήλθε σε σύντομο χρονικό διά­στημα στο νησί.

Απο­ζη­μιώ­σεις στους πλη­γέ­ντες

Αμέσως μετά την πυρ­κα­γιά μεικτά κυβερ­νη­τικά κλι­μά­κια βρέ­θη­καν στο νησί για να κατα­γρά­ψουν τις ζημιές που προ­κά­λεσε η φωτιά σε οικι­σμούς, επι­χει­ρή­σεις κυρίως στην αγρο­τική και κτη­νο­τρο­φική παρα­γωγή. Στις περιο­χές που υπο­δεί­χθη­καν και επε­τράπη η πρό­σβαση στα κλι­μά­κια της Γενικής Γραμ­μα­τείας Απο­κα­τά­στα­σης Φυσικών Κατα­στρο­φών και Κρα­τι­κής Αρωγής του Υπουρ­γείου Κλι­μα­τι­κής Κρίσης και Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας.

Πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν συνο­λικά 45 αυτο­ψίες και κατα­γρα­φές των πλη­γει­σών κτι­ρια­κών εγκα­τα­στά­σεων από τα κλι­μά­κια, εντο­πί­ζο­ντας ανά Δημο­τική Κοι­νό­τητα τα παρα­κάτω: Στις κοι­νό­τη­τες Λαέρμων και Λάρδου, 7 συνο­λι­κές κατα­γρα­φές ζημιών σε κατοι­κίες, επαγ­γελ­μα­τι­κούς χώρους, απο­θή­κες, στά­βλους, κλπ, εκ των οποίων 4 κτήρια χαρα­κτη­ρί­στη­καν ως προ­σω­ρινά – μέχρι να επι­σκευα­στούν – ακα­τάλ­ληλα για χρήση και 3 χαρα­κτη­ρί­στη­καν ως κατάλ­ληλα για χρήση με ανάγκη μικρών επι­σκευών.

Στις κοι­νό­τη­τες Γεν­να­δίου και Ασκλη­πιείου, 38 συνο­λι­κές κατα­γρα­φές ζημιών σε κατοι­κίες, επαγ­γελ­μα­τι­κούς χώρους, απο­θή­κες, στά­βλους, κλπ, εκ των οποίων 6 κτήρια χαρα­κτη­ρί­στη­καν ως επι­κίν­δυνα για χρήση («κόκκινα»), 18 χαρα­κτη­ρί­ζο­νται ως προ­σω­ρινά – μέχρι να επι­σκευα­στούν – ακα­τάλ­ληλα για χρήση και 14 χαρα­κτη­ρί­στη­καν ως κατάλ­ληλα για χρήση με ανάγκη μικρών επι­σκευών.

Σημειώ­νε­ται ότι για το 2023, σύμφωνα με το σχετικό έγγραφο που υπε­βλήθη στην Πυρο­σβε­στική Υπη­ρε­σία από τον Δήμο Ρόδου στο πλαίσιο της ανα­ζή­τη­σης ευθυνών και ανα­φέ­ρε­ται στο χρονικό και στις ενέρ­γειες της Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας του Δήμου Ρόδου (Αρ.Πρ.:57289 Ημ. Πρ. :12/09/2023), οι προ­λη­πτι­κές δαπάνες της πολι­τι­κής προ­στα­σίας έφτασαν το 1.157.363,36 σε έργα βατό­τη­τας αγρο­τι­κών δρόμων και έργα απο­κα­τά­στα­σης χώρων για τον προ­λη­πτικό καθα­ρι­σμό σε όλες τις ενό­τη­τες του Δήμου Ρόδου.

Ο Δήμος Ρόδου είχε προ­σλά­βει προ­σω­πικό 74 ατόμων με συμ­βά­σεις ιδιω­τι­κού δικαίου ορι­σμέ­νου χρόνου πέντε (5) μηνών για την αντι­με­τώ­πιση επο­χι­κών αναγκών στον τομέα της πυρα­σφά­λειας (άρθρο 43 Ν. 5043/2023). Η χρη­μα­το­δό­τηση το έτος 2023 από το υπ. Εσω­τε­ρι­κών ανήλθε σε 280.000 ευρώ.

Ένα χρόνο μετά η προ­α­να­κρι­τική δια­δι­κα­σία δεν έχει κλείσει, ο εισαγ­γε­λέας έχει παρέμ­βει ανα­ζη­τώ­ντας την αλήθεια με εντολή ΕΔΕ για την «οσμή» συγκά­λυ­ψης ευθυνών αρμο­δίων ανώ­τε­ρων αξιω­μα­τι­κών της Πυρο­σβε­στι­κής, η ανα­δά­σωση «τρέχει», απο­ζη­μιώ­σεις εκκρε­μούν και η γη παρα­μέ­νει «μαύρη» από κει που πέρασε η πυρ­κα­γιά.