Υποστήριξη των νησιωτικών περιοχών ζητά η Επιτροπή των Περιφερειών

Tα 362 νησιά της ΕΕ αντι­με­τω­πί­ζουν διαρ­θρω­τι­κές και μόνιμες προ­κλή­σεις που δεν εμφα­νί­ζο­νται αλλού και που ενέχουν πρό­σθετο κόστος για τις επι­χει­ρή­σεις τους, κόστος που υπο­νο­μεύει τις ανα­πτυ­ξια­κές τους προ­ο­πτι­κές. Στην πλειο­νό­τητα των νησιω­τι­κών αυτών περιο­χών δεν σημειώ­θηκε οικο­νο­μική σύγκλιση τη δεκα­ε­τία του 2000 και η κατά­στασή τους έχει μάλιστα επι­δει­νω­θεί έκτοτε, λόγω, πρω­τί­στως, της χρη­μα­το­πι­στω­τι­κής κρίσης και της έλλει­ψης και­νο­το­μίας. Απέ­να­ντι σε αυτήν τη δια­πί­στωση, η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή των Περι­φε­ρειών, δια της κ. Marie-Antoinette Maupertuis, μέλους του εκτε­λε­στι­κού συμ­βου­λίου της Κορ­σι­κής, ζητεί οι νησιω­τι­κές περιο­χές, και ειδι­κό­τερα οι επι­χει­ρή­σεις τους, να απο­λαύ­ουν ειδικών μέτρων και καταλ­λη­λό­τε­ρων κρι­τη­ρίων επι­λε­ξι­μό­τη­τας για στήριξη από τα διαρ­θρω­τικά ταμεία στη μελ­λο­ντική ευρω­παϊκή πολι­τική συνοχής (2020-2027).

Κατόπιν αιτή­μα­τος της μαλ­τέ­ζι­κης Προ­ε­δρίας της ΕΕ, η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή των Περι­φε­ρειών υιο­θέ­τησε γνω­μο­δό­τηση με στόχο τον εντο­πι­σμό πιθανών λύσεων για την τόνωση του επι­χει­ρη­μα­τι­κού πνεύ­μα­τος και την προ­ώ­θηση της οικο­νο­μι­κής, κοι­νω­νι­κής και εδα­φι­κής ανά­πτυ­ξης των νησιών. Εκτός των δια­φο­ρε­τι­κών μορφών πρό­σθε­του κόστους που συν­δέ­ο­νται με τον νησιω­τικό τους χαρα­κτήρα, τα νησιά χαρα­κτη­ρί­ζο­νται επίσης από ελά­χι­στα δια­φο­ρο­ποι­η­μένο οικο­νο­μικό ιστό, μεγάλο ποσοστό μικρο­με­σαίων και πολύ μικρών επι­χει­ρή­σεων και σημα­ντικό αριθμό επι­χει­ρη­μα­τιών που ανα­πτύσ­σουν πολ­λα­πλές δρα­στη­ριό­τη­τες.

Η ΕτΠ υπο­γραμ­μί­ζει ότι η πολι­τική συνοχής της ΕΕ απο­τε­λεί την καταλ­λη­λό­τερη πολι­τική όσον αφορά την αντι­στάθ­μιση των δια­φο­ρών ανά­πτυ­ξης μεταξύ των νησιών και των υπό­λοι­πων ευρω­παϊ­κών περι­φε­ρειών. Ωστόσο οι νησιω­τι­κές περι­φέ­ρειες δεν έχουν ειδικό καθε­στώς στην ισχύ­ουσα πολι­τική συνοχής. Για αυτό το λόγο, η ΕτΠ ζητεί από τον ευρω­παίο νομο­θέτη να υπερβεί την απλή ανα­γνώ­ριση των δομικών μειο­νε­κτη­μά­των των νησιών, συμπε­ρι­λαμ­βά­νο­ντας μία «ρήτρα νησιω­τι­κού χαρα­κτήρα» στη μελ­λο­ντική πολι­τική συνοχής. Αυτό προ­ϋ­πο­θέ­τει συγκε­κρι­μένα την εφαρ­μογή νέων δεικτών μέτρη­σης της κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μι­κής κατά­στα­σης για τον καθο­ρι­σμό της κατα­νο­μής των πόρων των Διαρ­θρω­τι­κών Ταμείων με κρι­τή­ρια που πρέπει να λαμ­βά­νουν υπόψη την προ­σβα­σι­μό­τητα και την αντα­γω­νι­στι­κό­τητα των νησιών σε ορι­σμέ­νους κλάδους (γαλάζια οικο­νο­μία, πράσινη ενέρ­γεια, αει­φό­ρος του­ρι­σμός ειδι­κό­τερα).

Κατά την παρου­σί­αση της γνω­μο­δό­τη­σής της στη σύνοδο ολο­μέ­λειας της ΕτΠ, η κ. Marie-Antoinette Maupertuis (FR/Ευρω­παϊκή Συμ­μα­χία) υπο­γράμ­μισε: «Οι επι­χει­ρη­μα­τίες των νησιω­τι­κών περιο­χών και οι πολίτες των νησιών εν γένει καλού­νται να αντι­με­τω­πί­σουν δομι­κούς περιο­ρι­σμούς που συν­δέ­ο­νται με τη γεω­γρα­φική τους κατά­σταση και μετα­φρά­ζο­νται σε πρό­σθετο κόστος, το οποίο υπο­νο­μεύει τις ανα­πτυ­ξια­κές τους προ­ο­πτι­κές.  Ζητούμε τα νησιά να απο­τε­λούν αντι­κεί­μενο ειδικής μέρι­μνας στην πολι­τική συνοχής της ΕΕ μετά το 2020 προ­κει­μέ­νου να αντι­σταθ­μι­στούν οι οικο­νο­μι­κές επι­πτώ­σεις των φυσικών και γεω­γρα­φι­κών τους περιο­ρι­σμών. Πρέπει να επι­τρα­πεί στα νησιά να συμ­με­τέ­χουν ισότιμα στην ενιαία αγορά και να μετα­τρα­πούν τα μειο­νε­κτή­ματά τους σε προ­τε­ρή­ματα.» Η ειση­γή­τρια ζητεί την «πραγ­μα­τική εφαρ­μογή» του άρθρου 174 της Συν­θή­κης για τη λει­τουρ­γία της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης (ΣΛΕΕ), που ορίζει ότι οι νησιω­τι­κές ζώνες, μεταξύ άλλων περιο­χών, χρήζουν ειδικής μέρι­μνας από την ΕΕ λόγω των γεω­γρα­φι­κών, δημο­γρα­φι­κών και κοι­νω­νι­κών περιο­ρι­σμών τους.

Ο κ. Tonino Picula (HR/PES), μέλος του Ευρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λίου και αντι­πρό­ε­δρος τις δια­κομ­μα­τι­κής ομάδας του ΕΚ «Θάλασ­σες, ποταμοί, νήσοι και παρά­κτιες περιο­χές», χαι­ρέ­τισε τη γνω­μο­δό­τηση της Επι­τρο­πής των Περι­φε­ρειών, συμ­με­ρι­ζό­με­νος τις δια­πι­στώ­σεις και τις συστά­σεις της: «Η ισχύ­ουσα πολι­τική συνοχής αδυ­να­τεί να παρά­σχει την ανα­γκαία υπο­στή­ριξη στις νησιω­τι­κές περιο­χές. Απαι­τού­νται μεί­ζο­νες μεταρ­ρυθ­μί­σεις στην μελ­λο­ντική πολι­τική συνοχής μετά το 2020. Το Ευρω­παϊκό Κοι­νο­βού­λιο δεν επι­θυ­μεί απλά να εμφα­νί­ζε­ται συχνό­τερα στα έγγραφα η λέξη “νησιά”. Επι­θυ­μεί μια προ­σαρ­μο­σμένη και ειδική πολι­τική που θα οδηγεί σε απτά απο­τε­λέ­σματα για τα νησιά.»

Η ΕτΠ ζητεί επίσης τη δημιουρ­γία συστή­μα­τος λει­τουρ­γι­κών ενι­σχύ­σεων για τις νησιω­τι­κές επι­χει­ρή­σεις προ­κει­μέ­νου να αντι­σταθ­μί­ζε­ται το πρό­σθετο κόστος του νησιω­τι­κού τους χαρα­κτήρα. Οι ενι­σχύ­σεις αυτές πρέπει να διέ­πο­νται από τις ίδιες ρυθ­μί­σεις έγκρι­σης και εξαί­ρε­σης με ό,τι ισχύει για τις εξόχως από­κε­ντρες περι­φέ­ρειες και τις λιγό­τερο κατοι­κη­μέ­νες περιο­χές. Στο ίδιο πνεύμα, η ΕτΠ προ­τεί­νει μεγα­λύ­τερη ευε­λι­ξία του κανόνα περί ενι­σχύ­σεων ήσσονος σημα­σίας (που απαλ­λάσ­σει το κράτος μέλος από την υπο­χρέ­ωση να κοι­νο­ποιεί στην Ευρω­παϊκή Επι­τροπή τις ενι­σχύ­σεις που κατα­βάλ­λο­νται στις επι­χει­ρή­σεις εφόσον δεν υπερ­βαί­νουν ένα συγκε­κρι­μένο ύψος) για τα νησιά, καθώς και των απαι­τή­σεων όσον αφορά τις δημό­σιες συμ­βά­σεις.

Η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή ενθαρ­ρύ­νε­ται εξάλλου να καταρ­τί­σει ειδικό πρό­γραμμα και­νο­το­μίας προς όφελος των νησιω­τι­κών οικο­νο­μιών. Η θέσπιση αυτού του προ­γράμ­μα­τος θα επι­τρέ­ψει την αντι­στάθ­μιση του αντα­γω­νι­στι­κού μειο­νε­κτή­μα­τος των επι­χει­ρή­σεων των νησιω­τι­κών περιο­χών έναντι των ηπει­ρω­τι­κών όσον αφορά τις προ­κη­ρύ­ξεις έργων λόγω των σαφώς μεγα­λύ­τε­ρων δαπανών και περιο­ρι­σμών που υφί­στα­νται.

Στην ΕΕ υπάρ­χουν 362 νησιά με περισ­σό­τε­ρους από 50 κατοί­κους, ήτοι συνο­λικά 17,7 εκα­τομ­μύ­ρια άτομα (εκ των οποίων 3,7 εκα­τομ­μύ­ρια στις εξόχως από­κε­ντρες περι­φέ­ρειες). Το κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ στις περιο­χές αυτές ανέρ­χε­ται (για το 2010) στο 79,2 % του μέσου όρου της Ένωσης περίπου, ενώ μεγάλο μέρος από αυτές εξα­κο­λου­θούν να υπά­γο­νται στην κατη­γο­ρία των λιγό­τερο ανε­πτυγ­μέ­νων περιο­χών.

Οι νησιω­τι­κές περιο­χές παρου­σιά­ζουν ιδιαί­τερα γεω­γρα­φικά, οικο­νο­μικά, δημο­γρα­φικά και κοι­νω­νικά χαρα­κτη­ρι­στικά, τα οποία συνε­πά­γο­νται ιδιαί­τε­ρες προ­κλή­σεις κατά την εφαρ­μογή των ευρω­παϊ­κών πολι­τι­κών: μικρό μέγεθος (έκταση, πλη­θυ­σμός, οικο­νο­μία), περιο­ρι­σμένη τοπική αγορά και δυσκο­λία επί­τευ­ξης οικο­νο­μιών κλί­μα­κας, υψηλό κόστος μετα­φο­ρών, ανε­παρ­κώς ανε­πτυγ­μέ­νες σχέσεις ορι­ζό­ντιας ή κάθετης ενο­ποί­η­σης της παρα­γω­γής, έλλειψη επι­χει­ρη­μα­τι­κής τεχνο­γνω­σίας, υπο­δο­μών και προ­σφο­ράς υπη­ρε­σιών για τις επι­χει­ρή­σεις (σε σύγκριση με τις ηπει­ρω­τι­κές περιο­χές).

Στο άρθρο 174 της ΣΛΕΕ οι νησιω­τι­κές περιο­χές ορί­ζο­νται ως περιο­χές που έχουν ανάγκη ιδιαί­τε­ρης προ­σο­χής από την Ένωση, η οποία οφείλει να μεριμνά για τη μείωση των δια­φο­ρών μεταξύ των επι­πέ­δων ανά­πτυ­ξης των δια­φό­ρων περιο­χών εντός των κρατών μελών και μεταξύ αυτών.

ert.gr