Εθνική Τράπεζα: H αύξηση των εισοδημάτων από εργασία στηρίζει την ιδιωτική κατανάλωση

Το ελλη­νικό ΑΕΠ αυξή­θηκε κατά 2,4% ετησίως το 3ο τρίμηνο του 2024 (+0,3% σε εποχικά προ­σαρ­μο­σμένη τρι­μη­νιαία βάση) με την ετήσια μετα­βολή να επι­βε­βαιώ­νει την αρχική μας εκτί­μηση βάσει του υπο­δείγ­μα­τος βρα­χυ­πρό­θε­σμης πρό­βλε­ψης της πορείας της οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας, με χρήση δεδο­μέ­νων υψηλής συχνό­τη­τας (nowcasting) της ΕΤΕ, που δημο­σιεύ­τηκε το Σεπτέμ­βριο του 2024. Η ισχυρή ιδιω­τική κατα­νά­λωση, η συνε­χι­ζό­μενη συσ­σώ­ρευση απο­θε­μά­των από τις επι­χει­ρή­σεις και η αύξηση των εξα­γω­γών υπη­ρε­σιών απο­τέ­λε­σαν τους βασι­κούς πυλώνες της ανά­πτυ­ξης. Η επίδοση του 3ου τρι­μή­νου ήταν οριακά ισχυ­ρό­τερη από το 1ο εξάμηνο (αύξηση ΑΕΠ 2,3% ετησίως) ενώ υπερέβη σημα­ντικά – για 13ο συνε­χό­μενο τρίμηνο – το μέσο όρο της Ευρω­ζώ­νης (αύξηση 0,9% ετησίως).Συγκε­κρι­μένα η ιδιω­τική κατα­νά­λωση αυξή­θηκε κατά 2,1% ετησίως το 3ο τρίμηνο (1,7% το 1ο εξάμηνο) υπο­στη­ρι­ζό­μενη από τους ακό­λου­θους παρά­γο­ντες:

ü Την ισχυρή αγορά εργα­σίας όπως απο­τυ­πώ­νε­ται στο μονο­ψή­φιο ποσοστό ανερ­γίας το 3ο τρίμηνο του 2024, για πρώτη φορά τα τελευ­ταία 15 χρόνια, σε συν­δυα­σμό με τη σταθερή αύξηση της απα­σχό­λη­σης, το υψη­λό­τερο ποσοστό συμ­με­το­χής στο εργα­τικό δυνα­μικό και, κυρίως, την ενί­σχυση των πραγ­μα­τι­κών μισθών τα τελευ­ταία τρίμηνα. Συγκε­κρι­μένα, οι συνο­λι­κές απο­δο­χές των εργα­ζο­μέ­νων κατέ­γρα­ψαν αξιο­ση­μεί­ωτη αύξηση κατά 9,1% σε ετήσια βάση το 3ο τρίμηνο του 2024, έπειτα από το, ανοδικά ανα­θε­ω­ρη­μένο, 8,5% ετησίως το 1ο εξάμηνο του 2024 (αρχική εκτί­μηση 5,8% ετησίως). Η εν λόγω αύξηση αντα­να­κλά κυρίως τις υψη­λό­τε­ρες μισθο­λο­γι­κές αμοιβές (κατά περίπου 7,0% ετησίως το 3ο τρίμηνο του 2024, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της εκτι­μώ­με­νης επί­δρα­σης από την μετα­βολή των ωρών εργα­σίας), καθώς και την αύξηση της απα­σχό­λη­σης (+1,7% σε ετήσια βάση το 3ο τρίμηνο του 2024). Οι ανωτέρω ευνοϊ­κές εξε­λί­ξεις προ­οιω­νί­ζουν ενί­σχυση του συνο­λι­κού πραγ­μα­τι­κού δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τος των νοι­κο­κυ­ριών (συμπε­ρι­λαμ­βά­νο­ντας και την αύξηση της απα­σχό­λη­σης) κατά σχεδόν 3,5% ετησίως το 2024, σύμφωνα με την εκτί­μηση μας (έναντι αύξησης 2,2% ετησίως το 2023) σε επίπεδο 10,2% υψη­λό­τερο συγκρι­τικά με το 2019, προ της πλη­θω­ρι­στι­κής κρίσης και της παν­δη­μίας.

ü Την ισχυ­ρό­τερη πιστω­τική ώθηση, με την κατα­να­λω­τική πίστη να αυξά­νε­ται κατά 6,1% ετησίως το Σεπτέμ­βριο από 5,5% τον Ιούνιο και 4,5% τον Μάρτιο του 2024. H καθαρή σωρευ­τική ροή κατα­να­λω­τι­κών δανείων το 9μηνο του 2024 ανήλθε σε υψηλό 15ετίας €0,4 δισ. ή 0,3% του ΑΕΠ στο 9μηνο του 2024.

ü Τη βελ­τιω­μένη χρη­μα­το­οι­κο­νο­μική κατά­σταση των νοι­κο­κυ­ριών όπως απο­τυ­πώ­νε­ται:

o  Στο αυξη­μένο απόθεμα χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κών απο­τα­μιεύ­σεων τους σε κατα­θέ­σεις και αμοι­βαία κεφά­λαια κατά περίπου 2,0% του ΑΕΠ στο 9μηνο του 2024, παρά τη σημα­ντική αύξηση της κατα­νά­λω­σης. Συγκε­κρι­μένα, οι τρα­πε­ζι­κές κατα­θέ­σεις των νοι­κο­κυ­ριών παρέ­μει­ναν κοντά σε υψηλό 17 ετών, στα €147 δισ. το Σεπτέμ­βριο του 2024 (+€0,6 δισ. το 9μηνο του 2024), με παράλ­ληλη αξιο­ση­μεί­ωτη αύξηση των καθαρών ροών επεν­δυ­μέ­νων κεφα­λαίων σε αμοι­βαία κεφά­λαια κατά σχεδόν €4,0 δισ. την ίδια περίοδο.

o  Στο λιγό­τερο αρνη­τικό ποσοστό απο­τα­μί­ευ­σης των νοι­κο­κυ­ριών βάσει των νέων ανα­θε­ω­ρη­μέ­νων στοι­χείων των ετήσιων μη χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κών λογα­ρια­σμών θεσμι­κών τομέων της ΕΛΣΤΑΤ για το 2023 – το οποίο απο­τυ­πώ­νει τη ροή απο­τα­μιεύ­σεων ανά περίοδο όπως προ­κύ­πτει από τα εισο­δή­ματα και τις τελικές δαπάνες που υλο­ποιού­νται σε εθνι­κο­λο­γι­στική βάση. Συγκε­κρι­μένα, το ποσοστό απο­τα­μί­ευ­σης των νοι­κο­κυ­ριών, βάσει αυτού του ορισμού, για το 2023 ανα­θε­ω­ρή­θηκε στο -1,9% του δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τος έναντι αρχικής εκτί­μη­σης -3,3%, ενώ ανα­μέ­νε­ται να βελ­τιω­θεί περαι­τέρω, καθώς η αύξηση του συνο­λι­κού πραγ­μα­τι­κού δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τος των νοι­κο­κυ­ριών υπερ­βαί­νει την αύξηση της κατα­νά­λω­σης σε στα­θε­ρές τιμές στο 9μηνο του 2024. Αυτό σημαί­νει ότι ένα αξιό­λογο ποσοστό των νοι­κο­κυ­ριών κατα­γρά­φει θετική ροή απο­τα­μί­ευ­σης και σε εθνι­κο­λο­γι­στι­κούς όρους, ενώ, παράλ­ληλα, εμφα­νί­ζει ανθε­κτική κατα­να­λω­τική δαπάνη.

Ο Ακα­θά­ρι­στος Σχη­μα­τι­σμός Παγίου Κεφα­λαίου (ΑΣΠΚ) αυξή­θηκε οριακά κατά 0,3% ετησίως το 3ο τρίμηνο κυρίως εξαι­τίας της υψη­λό­τε­ρης βάσης σύγκρι­σης που δημιούρ­γησε αρνη­τι­κές επι­δρά­σεις (base effects) λόγω ανο­δι­κών ανα­θε­ω­ρή­σεων των στοι­χείων ΑΣΠΚ για την περίοδο 2022-23. Είναι ενδει­κτικό ότι το επίπεδο του ΑΣΠΚ σε στα­θε­ρές τιμές το 1ο εξάμηνο του 2024 ήταν 8,5% υψη­λό­τερο από ό,τι είχε αρχικά εκτι­μη­θεί, με το λόγο ΑΣΠΚ προς ΑΕΠ να αυξά­νε­ται σε υψηλό 13 ετών, στο 15,8% τόσο στο 9μηνο του 2024 όσο και συνο­λικά το 2023. Είναι ενθαρ­ρυ­ντικό ότι η οικι­στική κατα­σκευα­στική δρα­στη­ριό­τητα ανά­καμψε το 3ο τρίμηνο του 2024 – κατά 7,2% σε ετήσια βάση, μετά από απότομη συρ­ρί­κνωση για 3 συνε­χό­μενα τρίμηνα – ενώ οι μη οικι­στι­κές κατα­σκευές ενι­σχύ­θη­καν με σταθερό ρυθμό (+3,3% ετησίως).

Όσον αφορά τις βρα­χυ­πρό­θε­σμες προ­ο­πτι­κές για τις επεν­δύ­σεις, η ανά­καμψη στην έκδοση οικο­δο­μι­κών αδειών (αύξηση κατά 41,2% ετησίως το 8μηνο του 2024 από 22,2% ετησίως το 2023, όσον αφορά τον αριθμό των αδειών), σε συν­δυα­σμό με ένα μεγάλο αριθμό σημα­ντι­κών ιδιω­τι­κών επεν­δυ­τι­κών έργων και την επι­τά­χυνση των δαπανών που αφορούν τις δημό­σιες επεν­δύ­σεις (μέσω των ΠΔΕ & ΤΑΑ) προ­οιω­νί­ζουν ενί­σχυση της κατα­σκευα­στι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας τα επόμενα τρίμηνα. Τα χαμη­λό­τερα επι­τό­κια – με την ΕΚΤ να έχει ήδη προβεί σε 4 μειώ­σεις επι­το­κίων − και ο υψηλός βαθμός χρη­σι­μο­ποί­η­σης του παρα­γω­γι­κού δυνα­μι­κού στη βιο­μη­χα­νία (περίπου 80%) προ­οιω­νί­ζουν αυξη­μέ­νες επεν­δύ­σεις και στο βιο­μη­χα­νικό τομέα.

Οι συνο­λι­κές εξα­γω­γές αυξή­θη­καν κατά 3,3% ετησίως το 3ο τρίμηνο (έναντι μείωσης 1,9% το 1ο εξάμηνο του 2024), λόγω των ισχυρών εξα­γω­γών υπη­ρε­σιών (+5,1% ετησίως σε στα­θε­ρές τιμές από +2,2% ετησίως το 1ο εξάμηνο) και των ανθε­κτι­κών εξα­γω­γών αγαθών (+1,2 % ετησίως το 3ο τρίμηνο, όπως και το 2ο τρίμηνο παρά τη συρ­ρί­κνωση στον όγκο των εξα­γω­γών καυ­σί­μων κατά σχεδόν 8,0% το 3ο τρίμηνο) εν μέσω δυσμε­νών εξω­τε­ρι­κών συν­θη­κών. Η ενι­σχυ­μένη δρα­στη­ριό­τητα στον τομέα των μετα­φο­ρών (ναυ­τι­λία) καθώς και στις εξα­γω­γές «λοιπών υπη­ρε­σιών» (+3,8% και +14,9% ετησίως, αντί­στοιχα, το 3ο τρίμηνο σε τρέ­χου­σες τιμές) ήταν ο βασικός παρά­γο­ντας των εξα­γω­γι­κών επι­δό­σεων, αντι­σταθ­μί­ζο­ντας την κόπωση στον του­ρι­σμό, όπως προ­σεγ­γί­ζε­ται από τα επίσημα απο­πλη­θω­ρι­σμένα στοι­χεία των του­ρι­στι­κών εσόδων από το εξω­τε­ρικό. Το τελευ­ταίο στοι­χείο δεν ήταν ανα­με­νό­μενο, με βάση την πορεία των περισ­σό­τε­ρων δια­θέ­σι­μων δεικτών συγκυ­ρίας για το συγκε­κρι­μένο κλάδο και πιθανώς υπο­δη­λώ­νει υπο­ε­κτί­μηση της συνει­σφο­ράς του του­ρι­σμού στην κατάρ­τιση του ΑΕΠ από την πλευρά των συστα­τι­κών της τελικής δαπάνης.

Η συσ­σώ­ρευση απο­θε­μά­των δια­δρα­μά­τισε, εκ νέου, κυρί­αρχο ρόλο στις επι­δό­σεις και του 3ου τρι­μή­νου συνει­σφέ­ρο­ντας 1,9 ποσο­στιαίες μονάδες στην αύξηση του ΑΕΠ – αν και ήταν συγκρι­τικά μικρό­τερη σε σχέση με το 6μηνο (4,9 ποσο­στιαίες μονάδες) – και παρά την ανα­με­νό­μενη υπο­χώ­ρησή της το 4ο τρίμηνο, προ­βλέ­πε­ται να συνει­σφέ­ρει 2,8 ποσο­στιαίες μονάδες στην ετήσια αύξηση του ΑΕΠ το 2024 (άνω του 100% της συνο­λι­κής ανά­πτυ­ξης). Η ανωτέρω επί­δραση μπορεί εν μέρει να απο­δο­θεί στις ανθε­κτι­κές προ­ο­πτι­κές της ζήτησης και τον αυξη­μένο ρόλο της βιο­μη­χα­νίας και του εμπο­ρίου στην αύξηση της εγχω­ρίως παρα­γό­με­νης ακα­θά­ρι­στης προ­στι­θέ­με­νης αξίας – κλάδοι οι οποίοι έχουν μεγα­λύ­τερη εξάρ­τηση από τον κύκλο των απο­θε­μά­των. Επίσης, ορι­σμένα έργα υπό κατα­σκευή συμπε­ρι­λαμ­βά­νο­νται στα απο­θέ­ματα κατά τη διάρ­κεια υλο­ποί­η­σής τους με ετε­ρο­χρο­νι­σμένη συνήθως επα­να­τα­ξι­νό­μηση σε μελ­λο­ντι­κές ανα­θε­ω­ρή­σεις των εθνικών λογα­ρια­σμών. Οι εν λόγω ανα­θε­ω­ρή­σεις ανα­μέ­νε­ται να οδη­γή­σουν σε ανα­τα­ξι­νό­μηση τμή­μα­τος των απο­θε­μά­των σε άλλες κατη­γο­ρίες δαπάνης και κυρίως στις επεν­δύ­σεις παγίου κεφα­λαίου.

Η πορεία των δια­θέ­σι­μων δεικτών για το 4ο τρίμηνο δείχνει σταθερή τροχιά ανά­πτυ­ξης

Είναι ενθαρ­ρυ­ντικό ότι πρό­σφατα στοι­χεία από έναν περιο­ρι­σμένο αριθμό πρό­δρο­μων δεικτών δρα­στη­ριό­τη­τας και δεικτών οικο­νο­μι­κής συγκυ­ρίας, που έχουν δημο­σιευ­θεί για το 4ο τρίμηνο του 2024 , παρα­πέ­μπουν – μέσω του υπο­δείγ­μα­τος της ΕΤΕ για πρό­βλεψη του ΑΕΠ, με χρήση δεδο­μέ­νων υψηλής συχνό­τη­τας − σε περίπου σταθερή τρι­μη­νιαία αύξηση του ΑΕΠ κατά 0,4% το 4ο τρίμηνο.

Συν­δυά­ζο­ντας την ανωτέρω εκτί­μηση με την επί­δραση και άλλων παρα­γό­ντων που λει­τουρ­γούν υπο­στη­ρι­κτικά το 4ο τρίμηνο δια­τη­ρούμε αμε­τά­βλητη την προη­γού­μενη πρό­βλεψή μας για την αύξηση του ΑΕΠ το 2024 κατά 2,4% ετησίως. Οι πιο σημα­ντι­κοί από τους υπο­στη­ρι­κτι­κούς παρά­γο­ντες που επε­νερ­γούν στο 4ο τρίμηνο είναι: i) η ισχυ­ρό­τερη χρη­μα­το­οι­κο­νο­μική κατά­σταση για ένα του­λά­χι­στο τμήμα των νοι­κο­κυ­ριών όπως προ­κύ­πτει από τα ανοδικά ανα­θε­ω­ρη­μένα στοι­χεία για τις αμοιβές εργα­σίας και το ποσοστό απο­τα­μί­ευ­σης, ii) η επι­βρά­δυνση του πλη­θω­ρι­σμού (εκτί­μηση για 2,4% ετησίως το 4ο τρίμηνο από 2,9% το 3ο τρίμηνο) που συνο­δεύ­ε­ται από ήδη σημα­ντι­κές μειώ­σεις επι­το­κίων από την ΕΚΤ που αρχί­ζουν και μετα­κυ­λί­ο­νται στα επι­τό­κια δανει­σμού και iii) η ισχυ­ρό­τερη από τη συνήθη θετική επο­χι­κό­τητα των πρω­το­γε­νών δαπανών του Κρα­τι­κού Προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού καθώς και του ΠΔΕ (συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου του ΤΑΑ), που αντι­στοι­χούν σε καθαρή δημο­σιο­νο­μική ώθηση μεγα­λύ­τερη του 1% του ΑΕΠ το 4ο τρίμηνο του 2024.

Οι ανωτέρω τάσεις δημιουρ­γούν θετική δυνα­μική για την αύξηση του ΑΕΠ κατά το 2025, με την τρέ­χουσα εκτί­μησή μας να δια­μορ­φώ­νε­ται στο 2,3%, καθώς η επί­δραση από την ανα­πτυ­ξιακή τάση (carryover effect) του 2024 εκτι­μά­ται στις 1,1 ποσο­στιαίες μονάδες και ανα­μέ­νε­ται να συν­δυα­στεί με θετική δημο­σιο­νο­μική ώθηση της τάξης του 0,4% του ΑΕΠ και πιστω­τική ώθηση 0,3% του ΑΕΠ.