«Δεν ένιωσα πρωταγωνιστής της ιστορίας, αλλά κομπάρσος» – Ο υπεύθυνος του αυτοσχέδιου ιατρείου της κατάληψης του Πολυτεχνείου, μοιράζεται τη μαρτυρία του

Η Εξέ­γερ­ση του Πο­λυ­τε­χνεί­ου, από την οποία φέτος κλεί­νουν 51 χρό­νια υπήρ­ξε η μα­ζι­κό­τε­ρη πράξη αντί­στα­σης στη δι­κτα­το­ρία της 21ης Απρι­λί­ου 1967 – που δεν έπεσε από τον ου­ρα­νό. Χρό­νια πριν την επι­βο­λή της, το έδα­φος προ­ε­τοι­μα­ζό­ταν αφού, η ελ­λη­νι­κή κοι­νω­νία λει­τουρ­γού­σε με το με­τεμ­φυ­λια­κό, αντι­λαϊ­κό Σύ­νταγ­μα του 1952, οι κι­νη­το­ποι­ή­σεις πνί­γο­νταν στο αίμα, τη βία και την άγρια κα­τα­στο­λή, ενώ συ­νέ­βαι­ναν πο­λι­τι­κές δο­λο­φο­νί­ες- από το τρί­κυ­κλο των Κο­τζα­μά­νη και Εμ­μα­νου­η­λί­δη, που δο­λο­φό­νη­σαν τους βου­λευ­τές της ΕΔΑ Γρη­γό­ρη Λα­μπρά­κη και Γιώρ­γη Τσα­ρου­χά έως τη δο­λο­φο­νία του Σω­τή­ρη Πέ­τρου­λα κατά τα Ιου­λια­νά του 1965.

«Χρέος μας να ανα­δεί­ξου­με την ιστο­ρι­κή αλή­θεια»»

Φέτος, η Εξέ­γερ­ση του Πο­λυ­τε­χνεί­ου – της μα­ζι­κό­τε­ρης πρά­ξης αντί­στα­σης στη χού­ντα- κλεί­νει 51 χρό­νια. «Είναι χρέος μας να ανα­δεί­ξου­με την ιστο­ρι­κή αλή­θεια», λέει στο ethnos.gr ο Γιώρ­γος Παυ­λά­κης, που, στα 22 του χρό­νια, κατά τα γε­γο­νό­τα του Πο­λυ­τε­χνεί­ου, υπήρ­ξε υπεύ­θυ­νος του  «Γε­νι­κού Λαϊ­κού Ια­τρεί­ου»- του αυ­το­σχέ­διου σταθ­μού Πρώ­των Βοη­θειών, που έστη­σαν πε­ρί­που 30 φοι­τη­τές ια­τρι­κή­ςστον πρώτο όροφο της Αρ­χι­τε­κτο­νι­κής του ΕΜΠ, από την πρώτη κιό­λας μέρα της κα­τά­λη­ψης, στις 14 εκεί­νου του Νο­έμ­βρη του 1973.

Πώς φτά­σα­με, όμως, στη 17η Νο­έμ­βρη; Από την επι­βο­λή της, έξι χρό­νια πριν την Εξέ­γερ­ση, η δι­κτα­το­ρία, με πρό­σχη­μα την προ­στα­σία από τον «κομ­μου­νι­στι­κό κίν­δυ­νο» επι­βάλ­λει λο­γο­κρι­σιά, κα­τα­στο­λή και διώ­ξεις. Προ­νο­μια­κό πεδίο ελέγ­χου της θε­ω­ρεί ότι είναι τα πα­νε­πι­στή­μια. Το κα­θε­στώς θε­ω­ρεί ότι μπο­ρεί να πα­ρεμ­βαί­νει στα όσα συ­ζη­τιού­νται στα αμ­φι­θέ­α­τρα, να διο­ρί­ζει πρυ­τά­νεις, να κα­τα­πνί­γει την ελευ­θε­ρία της έκ­φρα­σης και να απο­βάλ­λει τους φοι­τη­τές που αντι­στέ­κο­νταν, στέλ­νο­ντάς τους, συχνά, στον στρα­τό. Τα πρώτα χρό­νια, οι αντι­δρά­σεις είναι λι­γό­τε­ρες και πε­ρισ­σό­τε­ρο μου­δια­σμέ­νες. Η κα­τά­λη­ψη της Νο­μι­κής Σχο­λής της Αθή­νας, όμως, τον Φε­βρουά­ριο του 1973, απο­τε­λεί μία τομή. Είναι το πρώτο ψήγμα ενός αντι­δι­κτα­το­ρι­κού, φοι­τη­τι­κού κι­νή­μα­τος που αρ­χί­ζει να δια­μορ­φώ­νε­ται. Η κα­τά­λη­ψη της Νο­μι­κής κρά­τη­σε μία μόλις ημέρα, κα­τα­πνί­γη­κε στη βία από δυ­νά­μεις της αστυ­νο­μί­ας και πα­ρα­κρα­τι­κές ορ­γα­νώ­σεις ενώ ση­μειώ­θη­καν δε­κά­δες συλ­λή­ψεις φοι­τη­τών και φοι­τη­τριών που οδη­γή­θη­καν στο κο­λα­στή­ριο της ΕΑΤ – ΕΣΑ. Η Νο­μι­κή, όμως, ήταν μία πρώτη ρωγμή για αυτό που θα ακο­λου­θού­σε λί­γους μήνες αρ­γό­τε­ρα.

 «Λαέ της Ελ­λά­δας, η Χού­ντα θα πέσει!»

«Πολλά από εκεί­νη την πε­ρί­ο­δο απο­σιω­πή­θη­καν απλο­ποι­ή­θη­καν ή στρε­βλώ­θη­καν ανά­λο­γα με διά­φο­ρες οπτι­κές», λέει ο κ. Παυ­λά­κης που, σή­με­ρα, είναι ερευ­νη­τής στο Ιν­στι­τού­το Έρευ­νας του Καρ­κί­νου στις ΗΠΑ. Στις 14 Νο­εμ­βρί­ου του 1973, μαζί με τους υπό­λοι­πους φοι­τη­τές κλεί­στη­κε εντός του πα­νε­πι­στη­μια­κού ιδρύ­μα­τος, μετά την από κοι­νού από­φα­ση για κα­τά­λη­ψη, με αί­τη­μα την απο­κα­τά­στα­ση της Δη­μο­κρα­τί­ας. Τις πρώ­τες ώρες, οι «κα­τα­λη­ψί­ες» είναι με­ρι­κές μόλις εκα­το­ντά­δες άτομα. Ωστό­σο, στή­νουν τον αυ­το­σχέ­διο ρα­διο­φω­νι­κό σταθ­μό και το εμ­βλη­μα­τι­κό μή­νυ­μα «Εδώ Πο­λυ­τε­χνείο! Λαέ της Ελ­λά­δας, η Χού­ντα θα πέσει!», φτά­νει σε κάθε άκρη της Ατ­τι­κής. Τις επό­με­νες ώρες, χι­λιά­δες κό­σμου κα­τε­βαί­νουν στην Πα­τη­σί­ων να συ­μπα­ρα­στα­θούν στα παι­διά. Ο πε­τρο­πό­λε­μος με τους αστυ­νο­μι­κούς και τους ελεύ­θε­ρους σκο­πευ­τές από την άλλη άκρη του φρά­χτη, έχει ξε­κι­νή­σει.

«Η εν­θου­σιώ­δης συμ­με­το­χή του λαού της Αθή­νας στην εξέ­γερ­ση του Πο­λυ­τε­χνεί­ου ηταν άμεση και αυ­θόρ­μη­τη. Η όλη ορ­γά­νω­ση του εγκλει­σμού στο Πο­λυ­τε­χνείο είχε κά­ποιο γε­νι­κό σχε­δια­σμό, με κε­ντρι­κή ιδέα την κα­τά­λυ­ση της δι­κτα­το­ρί­ας. Ένα από τα συν­θή­μα­τα ήταν “‘Εξι χρό­νια αρ­κε­τά δεν θα γί­νου­νε εφτά” (Γί­να­νε, δυ­στυ­χώς με τε­ρά­στιες εθνι­κές απώ­λειες). Η σπον­δυ­λι­κή στήλη ήταν οι φοι­τη­τές και οι ορ­γα­νώ­σεις τους, σε επί­πε­δο σχο­λών και σε επί­πε­δο το­πι­κών συλ­λό­γων (πχ. Κρη­τών φοι­τη­τών, καθώς και σε επί­πε­δο πο­λί­τι­κων αντι­δι­κτα­το­ρι­κών κι­νή­σε­ων που δρού­σαν στα Πα­νε­πι­στή­μια και στην κοι­νω­νία. Δεν μπο­ρεί να κα­τα­λά­βει κα­νείς την έκρη­ξη της λαϊ­κής αντι­δι­κτα­το­ρι­κής οργής με έναυ­σμα και κέ­ντρο το Πο­λυ­τε­χνείο, αν δεν κα­τα­λά­βει την προ­πα­ρα­σκευή του με την ολο­έ­να και κα­λύ­τε­ρη ορ­γά­νω­ση των φοι­τη­τών κατά της δι­κτα­το­ρί­ας, μέσα σε συν­θή­κες στυ­γνής κα­τα­πί­ε­σης», λέει ο Γιώρ­γος Παυ­λά­κης στο ethnos.gr. Ο ίδιος, θυ­μά­ται πως, «Οι φοι­τη­τές εί­χα­με γνω­ρι­στεί με­τα­ξύ μας, ξέ­ρα­με ολο­έ­να και κα­λύ­τε­ρα και τους κοι­νούς μας στό­χους και τις δια­φο­ρές μας, που λύ­νο­νταν με άμεση δη­μο­κρα­τϊα σε γε­νι­κές συ­νε­λεύ­σεις των πρό­θυ­μων που συμ­με­τεί­χαν, και με απο­τέ­λε­σμα οι  μειο­ψη­φί­ες να πεί­θο­νται συ­νή­θως να ακο­λου­θή­σουν την πλειο­ψη­φία. Αυτή η άμεση δη­μο­κρα­τία και η εθε­λο­ντι­κή υπα­κοή συν­δυα­σμέ­νη με τον εν­θου­σια­σμό και την εφευ­ρε­τι­κό­τη­τα έκα­ναν το θαύμα, να αρ­χί­σει μια λαϊκή γε­νι­κευ­μέ­νη εξέ­γερ­ση στο κέ­ντρο της Αθή­νας που κα­τα­πνί­χθη­κε στο αίμα από δυ­νά­μεις του στρα­τού και της αστυ­νο­μί­ας και στοί­χη­σε πολλά θύ­μα­τα. Χωρίς αυτή την ορ­γά­νω­ση και τον απο­φα­σι­στι­κό αγώνα των φοι­τη­τών τα δύο προη­γού­με­να κυ­ρί­ως χρό­νια (αλλά όχι μόνο) δεν θα μπο­ρού­σε να εκ­δη­λω­θεί τέ­τοια εξέ­γερ­ση που πα­ρα­μέ­νει στη μνήμη του λαού για 51 χρό­νια, παρ΄ όλες τις προ­σπά­θειες να τη σβή­σουν και να τη συ­κο­φα­ντή­σουν. Ει­δι­κά για το Για­τρείο, δεν φτιά­χτη­κε για να αντι­με­τω­πί­σει εκα­το­ντά­δες τραυ­μα­τί­ες και πο­λε­μι­κά τραύ­μα­τα, αλλά ήταν η σκέψη μας για ένα σταθ­μό Πρώ­των Βοη­θειών για τους εκα­το­ντά­δες της Τε­τάρ­της, πρώ­της μέρας που κλει­στή­κα­με μέσα, και τους χι­λιά­δες της επό­με­νης μέρας, ώστε να αντι­με­τω­πί­ζο­νται μι­κρο­τραυ­μα­τι­σμοί και αδια­θε­σί­ες παι­διών που έμε­ναν όλη μέρα φω­νά­ζο­ντας στα κά­γκε­λα, πα­ρα­δείγ­μα­τος χάριν.

Από το πρώτο από­γευ­μα της Τε­τάρ­της που κλει­στή­κα­με στο Πο­λυ­τε­χνείο άρ­χι­σε πε­τρο­πό­λε­μος και νε­ραν­τζο­πό­λε­μος με τους τρα­μπού­κους και τους ασφα­λί­τες που είχε μα­ζέ­ψει η χού­ντα από έξω. Μου έφε­ραν ένα γυ­μνα­σιό­παι­δο τότε τον Αρε­τά­κη, (που τον ήξερα από το σχο­λείο του) που είχε φάει ένα νε­ράν­τζι στο μάτι και σκέ­φτη­κα ότι, σύμ­φω­να με την εμπει­ρία μας εκεί­νο τον καιρό, ανα­μέ­νου­με ξυ­λο­δαρ­μούς και εμπλο­κές με την Αστυ­νο­μία, και χρεια­ζό­ταν να στή­σου­με ένα σταθ­μό πρώ­των βοη­θειών για τα παι­διά που ήταν κλει­σμέ­να μέσα. Έτσι προ­σπά­θη­σα να βρω υλικά μέσα στο Πο­λυ­τε­χνείο, που είχε με­ρι­κά, και βρήκα επί­σης με­ρι­κά ια­τρι­κά ερ­γα­λεία.  Μαζί με τον Κα­πε­ρώ­νη, τον Χα­ντάντ και αρ­γό­τε­ρα την Αντω­νία Χα­ρί­του και με­ρι­κούς άλ­λους φοι­τη­τές πή­ρα­με μετά από σύ­ντο­μη συ­ζή­τη­ση στην πρώτη συ­ντο­νι­στι­κή επι­τρο­πή, μια αί­θου­σα της Αρ­χι­τε­κτο­νι­κής, που είναι το ψηλό όμορ­φο κτί­ριο του Πο­λυ­τε­χνεί­ου, και ετοι­μά­σα­με με­ρι­κά θρα­νία για πά­γκους ή κρε­βά­τια. Ή μάλ­λον, πή­ρα­με ετσι­θε­λι­κά την αί­θου­σα δι­δα­σκα­λί­ας για Για­τρείο, και το ανέ­φε­ρα στη συ­νε­δρί­α­ση της Συ­ντο­νι­στι­κής Επι­τρο­πής σε ένα μικρό διά­λειμ­μα που δεν ασχο­λού­μα­σταν με ατέ­λειω­τους καυ­γά­δες.

Αυτό που μας έκανε λίγο πιο έτοι­μους να αντι­με­τω­πί­σου­με τις μάχες της Πα­ρα­σκευ­ής, ηταν ο εφο­δια­σμός μας με κάθε εί­δους φάρ­μα­κο και ια­τρι­κό ερ­γα­λείο που υπήρ­χε στην Αθήνα, καθώς και με­ρι­κοί έμπει­ροι για­τροί που ήρθαν. Το πιο ση­μα­ντι­κό ερ­γα­λείο της εξέ­γερ­σης ήταν ο ρα­διο­σταθ­μός «Εδώ Πο­λυ­τε­χνείο» που μας έφερε σε επι­κοι­νω­νία με όλο τον λαό της Αθή­νας και, την Πα­ρα­σκευή, σε ανα­με­τά­δο­ση, με όλο τον κόσμο, όπου υπάρ­χουν Έλ­λη­νες. Το πα­ρο­μοιά­ζω με ένα πρω­τό­γο­νο internet που μας συ­νέ­δε­σε ασύρ­μα­τα με τους έξω. Αυτό βο­ή­θη­σε και στην μα­ζι­κο­ποί­η­ση και στην ενη­μέ­ρω­ση όλων. Αυτό που έγινε λοι­πόν, αρ­χί­ζο­ντας από την Πέμ­πτη, ήταν ότι ζη­τά­γα­με βο­ή­θεια και ορι­σμέ­να φάρ­μα­κα και μας έρ­χο­νταν τε­ρά­στιες πο­σό­τη­τες σε τσά­ντες και σα­κού­λες, και πολλά με­τρη­τά σε δραχ­μές. Αυτό που μου έχει εντυ­πω­θεί χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά σαν ει­κό­να είναι οι τε­ρά­στιοι με­ταλ­λι­κοί κύ­λιν­δροι με οξυ­γό­νο που μας κου­βά­λη­σαν στο Ια­τρείο την Πα­ρα­σκευή, όταν η ατμό­σφαι­ρα είχε γίνει απο­πνι­κτι­κή με τις τε­ρά­στιες πο­σό­τη­τες δα­κρυ­γό­νων που χρη­σι­μο­ποιού­σε η αστυ­νο­μία κατά των δια­δη­λω­τών».

«Οι δι­κτά­το­ρες απο­δει­χτη­καν αδι­στα­κτοι εγκλη­μα­τιες αλλά αυτό ηταν και η αρχή του τε­λους τους»

Ο ίδιος το­νί­ζει ότι η έκτα­ση της βίας που ασκή­θη­κε ήταν ακραία και έχει κα­τα­γρα­φεί τα τε­λευ­ταία χρό­νια σε βι­βλία και με­λέ­τες. Σύμ­φω­να με σύγ­χρο­νες με­λέ­τες του Εθνι­κού Ιδρύ­μα­τος Ερευ­νών, από την 14η έως την 17η Νο­έμ­βρη του 1973, στο Πο­λυ­τε­χνείο 40 άν­θρω­ποι έχα­σαν τη ζωή τους (έχουν ταυ­το­ποι­η­θεί οι 26) ενώ του­λά­χι­στον 2.000 τραυ­μα­τί­στη­καν. «Ναι η βία κλι­μα­κώ­θη­κε σε απί­στευ­το βαθμό και κα­τέ­λη­ξε σε αι­μα­τη­ρή σφαγή σε όλη την Αθήνα, με χει­ρό­τε­ρη μέρα το Σάβ­βα­το, όταν πια το τανκ είχε γκρε­μί­σει την πόρτα», λέει ο κύ­ριος Παυ­λά­κης. Για τον ίδιο, είναι ση­μα­ντι­κό να υπο­γραμ­μί­σει ότι, «Όταν λέμε λοι­πόν Πο­λυ­τε­χνείο, εν­νο­ού­με την άοπλη εξέ­γερ­ση του λαού της Αθή­νας με πρω­το­πο­ρία τους νέους, όχι μόνο φοι­τη­τές, αλλά και μα­θη­τές και ερ­γα­ζό­με­νους, ενα­ντί­ον των δι­κτα­τό­ρων, και την πρω­το­φα­νή, βίαιη κα­τα­στο­λή της. Η Ευ­ρώ­πη δεν είχε δει τέ­τοια βία με τανκ και πο­λε­μι­κά όπλα μέσα σε πόλη για πολλά – πολλά χρό­νια. Οι φοι­τη­τές ήμα­στε η φυ­σι­κή ηγε­σία γιατί ήμα­στε οι μόνοι ορ­γα­νω­μέ­νοι και απο­φα­σι­σμέ­νοι εκεί­νες τις μέρες να συ­γκρου­στού­με με τη χού­ντα. Οι δι­κτά­το­ρες απο­δεί­χτη­καν αδί­στα­κτοι εγκλη­μα­τί­ες αλλά αυτό ήταν και η αρχή του τέ­λους τους.Αν και πολ­λοί τα ξέ­ρα­με αυτά, δεν νο­μί­ζω ότι πε­ρι­μέ­να­με την έκτα­ση της βίας και της σφα­γής ενα­ντί­ον τε­λεί­ως έο­πλων δια­δη­λω­τών».

Μετά το χάος που προ­κά­λε­σε η ει­σβο­λή του τανκ στο πα­νε­πι­στη­μια­κό ίδρυ­μα, ακο­λού­θη­σε η βίαιη εκ­κέ­νω­ση του Πο­λυ­τε­χνεί­ου. Οι για­τροί του «Γε­νι­κού Λαϊ­κου Ια­τρεί­ου» έφυ­γαν από τους τε­λευ­ταί­ους. Ο Γιώρ­γος Παυ­λά­κης συ­νε­λή­φθη. «Μόλις έγινε το πρώτο κύμα εκ­κέ­νω­σης του Πο­λυ­τε­χνεί­ου μπή­καν οι πε­ζο­ναύ­τες με εντο­λή να βγά­λουν τους υπό­λοι­πους. Εμείς εί­χα­με τραυ­μα­τί­ες ακόμα στο Για­τρείο, και ζή­τη­σα, ως υπεύ­θυ­νος, από τον επι­κε­φα­λής αξιω­μα­τι­κό να μας αφή­σει να μεί­νου­με μέχρι να εκ­κε­νώ­σου­με τους τραυ­μα­τί­ες. Αυτός δε δέ­χτη­κε, αλλά του δεί­ξα­με τη βαριά τραυ­μα­τι­σμέ­νη κο­πέ­λα που εί­χα­με στο Για­τρείο και σιω­πη­λά συ­νε­χί­σα­με την εκ­κέ­νω­ση. Έφε­ραν ένα στρα­τιω­τι­κό φο­ρείο και βά­λα­με το κο­ρί­τσι, και το πήραν έξω. Εγώ έφυγα από τους τε­λευ­ταί­ους. Δύ­σκο­λο σκο­τά­δι από την Αρ­χι­τε­κτο­νι­κή μέχρι την πύλη, μπρο­στά στα εκτυ­φλω­τι­κά φώτα,  νοιώ­θο­ντας πε­ρισ­σό­τε­ρο, παρά βλέ­πο­ντας στρα­τιώ­τες και κα­νό­νια στραμ­μέ­να απάνω μου. Με συ­νέ­λα­βε πάνω στην πόρτα του Πο­λυ­τε­χνεί­ου και δίπλα στο τανκ που μού­γκρι­ζε ο γνω­στός μου αρ­χια­σφα­λί­της Κα­λύ­βας. Με πα­ρέ­δω­σε στους πα­ρα­τε­ταγ­μέ­νους αστυ­νο­μι­κούς με κράνη, θω­ρά­κι­ση και τε­ρά­στια στυ­λιά­ρια, με τα οποία άρ­χι­σαν να με χτυ­πούν μέχρι που έχασα τις αι­σθή­σεις μου και έπεσα κάτω.

Όταν συ­νήλ­θα, είχε επέμ­βει ένας αξιω­μα­τι­κός του στρά­του και τους στα­μά­τη­σε. Έτσι με πήραν οι ασφα­λί­τες σέρ­νο­ντάς με από τα μαλ­λιά και με κου­βά­λη­σαν στην κλού­βα. Ήταν μάλ­λον η τε­λευ­ταία κλού­βα που πήγε στη Γε­νι­κή Ασφά­λεια στη Με­σο­γεί­ων. Με ανα­γνώ­ρι­σε για κακή μου τύχη ο Χρη­στά­κης, ένας ασφα­λί­της της Ια­τρι­κής (κάθε σχολή είχε τη φρου­ρά της από ασφα­λί­τες, εγκά­θε­τους και τρα­μπού­κους, καθώς και βοη­θούς φοι­τη­τές). Ο Χρη­στά­κης μου έδωσε μια μπου­νιά καθώς το μπου­λού­κι των φοι­τη­τών ανέ­βαι­νε τις σκά­λες, μου έσπα­σε τα γυα­λιά και, ευ­τυ­χώς, το πλή­θος με συ­γκρά­τη­σε. Τα κελιά που μας έβα­λαν ήταν πα­τη­κω­μέ­να και δεν είχε χώρο ούτε να κα­θή­σεις. Ο Χρη­στά­κης ήρθε και με πήρε από το κελί για ανά­κρι­ση με ξύλο και μα­στί­γω­μα με κα­λώ­διο, που έκανε μαύρο ό, τι υπό­λοι­πο του σώ­μα­τός μου είχε γλι­τώ­σει μέχρι τότε. Ήθε­λαν να τους γράψω τα ονό­μα­τα της Συ­ντο­νι­στι­κής, εγώ δεν ήξερα κα­νέ­να και δεν έγρα­ψα τί­πο­τα. Επει­δή έπε­φτα κάτω και έκανα εμετό, με ξα­να­πή­γαν στο κελί. Με έδιω­ξαν από την Ασφά­λεια κατά λάθος το από­γευ­μα του Σαβ­βά­του, με την κή­ρυ­ξη του στρα­τιω­τι­κού νόμου από τον δι­κτά­το­ρα Πα­πα­δό­που­λο, ενώ με είχαν βάλει στην άκρη για την ΕΣΑ ή για εκτό­πι­ση. Με γλύ­τω­σε η ανα­τα­ρα­χή που τους είχε απο­διωρ­γα­νώ­σει. Μέχρι την κα­τα­στρο­φή της Κύ­πρου, έζησα στην πα­ρα­νο­μία στην Αθήνα».

«Για μια στιγ­μή όλοι μας αρ­χί­σα­με να πι­στεύ­ου­με ότι θα νι­κή­σου­με, γιατί το δίκιο ήταν με το μέρος μας»

Η πο­λύ­τι­μη μαρ­τυ­ρία του, ανα­πό­φευ­κτα, μου δη­μιουρ­γεί την απο­ρία. Ο ίδιος και οι υπό­λοι­ποι πι­τσι­ρι­κά­δες φίλοι/ συμ­φοι­τη­τές/ συ­να­γω­νι­στές του, εκεί­νο το τρι­ή­με­ρο,  υπήρ­χε η αί­σθη­ση της ιστο­ρι­κό­τη­τας των στιγ­μών; Είχαν αντι­λη­φθεί, οι μι­κροί «κα­τα­λη­ψί­ες» ότι γί­νο­νταν πρω­τα­γω­νι­στές της ιστο­ρί­ας; «Για μια στιγ­μή όλοι μας αρ­χί­σα­με να πι­στεύ­ου­με ότι θα νι­κή­σου­με, γιατί το δίκιο ήταν με το μέρος μας. Οι δι­κτά­το­ρες ήταν οι κακοί και πα­ρά­λο­γοι, η λο­γι­κή έλεγε ότι έπρε­πε να νι­κή­σου­με, είναι τόσο απλό». Ωστό­σο, όπως κα­τα­λή­γει ο ίδιος, «Εγώ πά­ντως δεν ένιω­σα πρω­τα­γω­νι­στής της ιστο­ρί­ας αλλά κο­μπάρ­σος, παρ΄ όλο που νιώ­θα­με ότι ζού­σα­με πρω­τό­γνω­ρες, ιστο­ρι­κές στιγ­μές».

Πηγή : ethnos.gr