Παναγιώτης Κουτσονικόλας: «Από παλιά το έχουμε, εμείς οι Πολλωνιάτες… στις καμουζέλες ήμαστον πάντοτε πρωτοστάτες!»

Κύριε Κου­τσο­νι­κόλα, τελευ­ταία Κυριακή της Απο­κριάς σήμερα και δεν θα μπο­ρού­σαν να λείπουν οι «Καμου­ζέ­λες» και δη, οι «Απολ­λω­νιά­τι­κες Καμου­ζέ­λες». Μιλήστε μας γι΄αυτό το έθιμο το οποίο μάλιστα ήταν το πρώτο στοι­χείο από τη Ρόδο που ενε­γράφη το 2019 στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελλάδας.

Οι Απολ­λω­νιά­τι­κες Καμου­ζέ­λες είναι ένα εθιμικό λαϊκό δρώμενο με πολι­τι­στικό και κοι­νω­νικό υπό­βα­θρο. Σε αυτό συμ­με­τέ­χει το σύνολο, σχεδόν, των κατοί­κων του χωριού. Βασί­ζο­νται στην καρ­να­βα­λική σάτιρα και είναι στην ουσία μία σύνθεση εικα­στι­κών, θεα­τρι­κών, μου­σι­κών και ποι­η­τι­κών στοι­χείων. Η σάτιρα που χρη­σι­μο­ποιούμε καυ­τη­ριά­ζει, επι­κρί­νει και δια­κω­μω­δεί την επι­και­ρό­τητα. Σκοπός μας είναι βέβαια η ψυχα­γω­γία και το γέλιο αλλά ταυ­τό­χρονα ασκούμε έντονη κριτική για τα κακώς κείμενα, σε τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο.

Τι περι­λαμ­βά­νουν οι «Καμου­ζέ­λες»;

Περι­λαμ­βά­νουν την κατα­σκευή των αυτο­σχέ­διων αρμάτων και την συγ­γραφή των κει­μέ­νων της, κατά κάποιο τρόπο, θεα­τρι­κής παρά­στα­σης. Αυτή πραγ­μα­το­ποιεί­ται με την απαγ­γε­λία των σατι­ρι­κών διστί­χων, που γράφει η αντί­στοιχη συγ­γρα­φική ομάδα και με τα οποία ανα­λύ­ε­ται η κοι­νω­νική πραγ­μα­τι­κό­τητα, τόσο σε στενό τοπικό επίπεδο, όσο και στο ευρύ­τερο εθνικό και διεθνές επίπεδο.

Οι Καμου­ζέ­λες στ’ Απόλ­λωνα, έχουν τις ρίζες τους στην περίοδο της Ιτα­λο­κρα­τίας. Η πορεία τους στον χρόνο συνο­δεύ­τηκε από σημα­ντι­κές αλλαγές, με χρο­νο­λο­γία σταθμό αυτήν του 1980, αμέσως μετά την ίδρυση του Πολι­τι­στι­κού Ομίλου Απολ­λώ­νων Ρόδου «Νέοι Ορί­ζο­ντες» (1979). Τότε εξε­λίσ­σο­νται κι εμπλου­τί­ζο­νται με τα περί­φημα «στι­χά­κια». Από τότε απο­τε­λεί μια από τις σημα­ντι­κό­τε­ρες εκδη­λώ­σεις που προ­γραμ­μα­τί­ζει και υλο­ποιεί, ανελ­λι­πώς, ο Όμιλος.

Τι το ιδιαί­τερο έχουν αυτά τα σατι­ρικά στι­χά­κια;

Τα «στι­χά­κια» είναι τα σατι­ρικά δίστιχα, που είναι γραμ­μένα σε ιαμβικό δεκα­πε­ντα­σύλ­λαβο και στο γλωσ­σικό ιδίωμα των Απολ­λώ­νων και απο­τε­λούν ίσως το πλέον ιδιαί­τερο χαρα­κτη­ρι­στικό της ιδιο­μορ­φίας των «Απολ­λω­νιά­τι­κων Καμου­ζε­λών».

Με αυτά προ­βάλ­λουμε γεγο­νότα της πρό­σφα­της επι­και­ρό­τη­τας. Με καυ­στικά σχόλια ανα­φε­ρό­μα­στε στις πολι­τι­κές, οικο­νο­μι­κές και κοι­νω­νι­κές συν­θή­κες αλλά και σε πρόσωπα και κατα­στά­σεις που προ­κά­λε­σαν αίσθηση την συγκε­κρι­μένη -κάθε φορά- χρο­νο­λο­γία. Απο­τε­λούν μια πρώτης τάξεως ευκαι­ρία για τους κατοί­κους των Απολ­λώ­νων να δηλώ­σουν τη στάση τους απέ­να­ντι στην καθη­με­ρι­νό­τητα και να εκφρά­σουν τον προ­βλη­μα­τι­σμό, την αντί­θεσή ή συμπά­θειά τους, την κριτική τους για ό,τι τους απα­σχο­λεί.

Η δια­κω­μώ­δησή τους, το καρά­ζεμα όπως λέμε, γίνεται πάντα καλο­προ­αί­ρετα και με τρόπο που να προ­κα­λεί το γέλιο. Στα «στι­χά­κια» των παρελ­θό­ντων ετών μπο­ρούμε να ανα­ζη­τή­σουμε ιστο­ρικά στοι­χεία των τελευ­ταίων σαράντα και πλέον ετών, καθώς περιέ­χουν λεπτο­με­ρείς ανα­φο­ρές σε γεγο­νότα και πρόσωπα που στιγ­μά­τι­σαν την πολι­τική και κοι­νω­νική ζωή, τόσο σε τοπικό όσο και σε διεθνές επίπεδο.

Κυρίως όμως απο­τε­λούν έναν απο­τε­λε­σμα­τικό τρόπο δια­τή­ρη­σης και διά­δο­σης στις νεό­τε­ρες γενιές του χαρα­κτη­ρι­στι­κού γλωσ­σι­κού ιδιώ­μα­τος των Απολ­λώ­νων. Και αυτός είναι ίσως ο σημα­ντι­κό­τε­ρος στόχος της επι­τέ­λε­σης των Καμου­ζε­λών μας.

Η δια­τή­ρηση της γλώσσας μας, ως φορέα της Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς του τόπου μας και κύριο στοι­χείο της πολι­τι­στι­κής μας ταυ­τό­τη­τας.

Τι εννο­ούμε με τον όρο Άυλη Πολι­τι­στική Κλη­ρο­νο­μιά;

Με τον όρο Άυλη Πολι­τι­στική Κλη­ρο­νο­μιά εννο­ούμε, με απλά λόγια, τα άυλα αγαθά που απο­τε­λούν εκφάν­σεις του παρα­δο­σια­κού και λαϊκού μας πολι­τι­σμού. Όπως η γλώσσα, οι χοροί, οι μύθοι, οι παρα­δο­σια­κές τέχνες, η τοπική γνώση, τα έθιμα, τα ήθη κ.ά

Είναι αυτή που μετα­βι­βά­ζε­ται από γενιά σε γενιά, ανα­δη­μιουρ­γεί­ται συνεχώς από τις κοι­νό­τη­τες και προ­σαρ­μό­ζε­ται στις εκά­στοτε συν­θή­κες. Που παρέχει μία αίσθηση ταυ­τό­τη­τας και συνέ­χειας και που τα άτομα της κοι­νό­τη­τας ανα­γνω­ρί­ζουν ότι απο­τε­λεί μέρος της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς τους. Ακριβώς αυτό που συμ­βαί­νει και στην δική μας περί­πτωση.

Εκδη­λώ­νε­ται ουσια­στικά σε πέντε τομείς.

-Τις προ­φο­ρι­κές παρα­δό­σεις και εκφρά­σεις, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της γλώσσας.

-Τις τέχνες του θεά­μα­τος.

-Τις κοι­νω­νι­κές πρα­κτι­κές (π.χ. εορ­τα­στι­κές εκδη­λώ­σεις)

-Τις γνώσεις και πρα­κτι­κές που αφορούν στη φύση και το σύμπαν

-Την τεχνο­γνω­σία που συν­δέ­ε­ται με την παρα­δο­σιακή χει­ρο­τε­χνία.

Με την Σύμβαση της UNESCO για τη Δια­φύ­λαξη της Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς, στο Παρίσι το 2003, τα κράτη-μέλη του Οργα­νι­σμού συμ­φώ­νη­σαν να ανα­λά­βουν πρω­το­βου­λίες για τον σκοπό αυτό. Η Ελλάδα κύρωσε την υπο­χρέ­ωσή της αυτή, με νόμο, το 2006. Από τότε, το Τμήμα Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς και Δια­πο­λι­τι­σμι­κών Θεμάτων, που υπά­γε­ται στη Διεύ­θυνση Νεό­τε­ρης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς του υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού, σχε­διά­ζει και εφαρ­μό­ζει τις δράσεις δια­φύ­λα­ξης των άυλων πολι­τι­στι­κών αγαθών της χώρας. Στοι­χείων Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς όπως ονο­μά­ζο­νται. Αυτά που πληρούν τα αυστηρά κρι­τή­ρια και τις προ­δια­γρα­φές που θέτει η UNESCO, εγγρά­φο­νται στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς και στους Κατα­λό­γους της.

Ποια στοι­χεία είναι αυτά που καθι­στούν ξεχω­ρι­στές τις «Απολ­λω­νιά­τι­κες Καμου­ζέ­λες»;

Ο τρόπος επι­τέ­λε­σης των «Απολ­λω­νιά­τι­κων Καμου­ζε­λών» είναι μονα­δι­κός και η ιδιαι­τε­ρό­τητα αυτή είναι που προ­κά­λεσε το ενδια­φέ­ρον της κυρίας Μαρίας Ανδρου­λάκη, διευ­θύ­ντριας Ερευνών του Κέντρου Ερεύνης της Ελλη­νι­κής Λαο­γρα­φίας της Ακα­δη­μίας Αθηνών. Τα τελευ­ταία 20 και πλέον χρόνια έχει ασχο­λη­θεί ιδιαί­τερα με την περί­πτωσή μας και έχει προ­χω­ρή­σει στην παρου­σί­αση μιας πρώτης επε­ξερ­γα­σίας των δεδο­μέ­νων της έρευνας που διε­νερ­γεί στ’ Απόλ­λωνα (η οποία και συνε­χί­ζε­ται) στον ΚΖ΄ Τόμο των Δωδε­κα­νη­σια­κών Χρο­νι­κών. Απο­τε­λεί αδιαμ­φι­σβή­τητα μία σημα­ντική και αγα­πη­μένη συνερ­γά­τιδα του Ομίλου μας.

Για τον λόγο αυτό πρόθυμα προ­σέ­φερε τις γνώσεις και την πολύ­τιμη βοήθειά της στον Όμιλο όταν, σχεδόν πριν από έξι χρόνια, της πρό­τεινα, ως απλό μέλος του Π.Ο.Α.Ρ. τότε, να συντά­ξουμε μαζί το Δελτίο Στοι­χείου Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς, την αίτηση ουσια­στικά, για την ένταξη των Απολ­λω­νιά­τι­κων Καμου­ζε­λών στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελλάδος.

Πότε ξεκί­νησε αυτή η προ­σπά­θεια;

Η δική μας προ­σπά­θεια ξεκί­νησε στα τέλη του 2017, με την συγκέ­ντρωση υλικού και στοι­χείων για την τεκ­μη­ρί­ωση της αίτησής μας. Μετά την υποβολή του σχε­τι­κού φακέλου στη Διεύ­θυνση Νεό­τε­ρης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς, με την κ. Μαρία Ανδρου­λάκη και εμένα ως συντά­κτες, το αίτημά μας έγινε δεκτό, με ομόφωνη θετική γνω­μο­δό­τηση της Εθνικής Επι­στη­μο­νι­κής Επι­τρο­πής για την Άυλη Πολι­τι­στική Κλη­ρο­νο­μιά. Έτσι οι «Απολ­λω­νιά­τι­κες Καμου­ζέ­λες» εγγρά­φο­νται στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελλάδας στις 18 Οκτω­βρίου του 2019. Αξίζει να επι­ση­μά­νουμε ότι είναι το πρώτο Στοι­χείο Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς του νησιού της Ρόδου που εγγρά­φηκε στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο, κάτι που μπορεί να κατα­γρα­φεί ως ένα σημα­ντικό επί­τευγμα για έναν Πολι­τι­στικό Σύλλογο του μεγέ­θους μας, η ιστορία και οι δράσεις του οποίου όμως δικαιο­λο­γούν τον τίτλο του ΝEOΙ ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ. Αυτό απο­τε­λεί φόρο τιμής για τις προη­γού­με­νες γενιές που φρό­ντι­σαν να μας κλη­ρο­δο­τή­σουν το έθιμο αυτό, αλλά ταυ­τό­χρονα μεγάλη και ιδιαί­τερη ευθύνη για τις Απολ­λω­νιά­τισ­σες και τους Απολ­λω­νιά­τες που δια­χρο­νικά το υπη­ρε­τούν και οφεί­λουν πλέον να το δια­τη­ρή­σουν και να το ανα­δεί­ξουν.

Τι ώρα είναι σήμερα το ραντε­βού με τις «Απολ­λω­νιά­τι­κες Καμου­ζέ­λες»;

Οι φετινές Απολ­λω­νιά­τι­κες Καμου­ζέ­λες θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν σήμερα Κυριακή της Απο­κριάς, 17 Μαρτίου 2024, στις 3.30 μ.μ. Τα αυτο­σχέ­δια άρματα θα κατα­λή­ξουν στο αμφι­θέ­α­τρο του Δημο­τι­κού Σχο­λείου Απολ­λώ­νων, όπου και θα επι­τε­λε­στεί το κύριο μέρος του δρώ­με­νου. Θα ήθελα να αναφέρω ότι με μεγάλη χαρά και συγκί­νηση το Δ.Σ. του Ομίλου θα τιμήσει εκεί, για την τερά­στια προ­σφορά τους, δύο εκ των πρωτεργατών-συγγραφέων των σατι­ρι­κών διστί­χων, τους κυρίους Δια­κα­ντω­νίου Γεώργιο και Συρίμη Κυριάκο. Θα χαρούμε να σας δούμε σήμερα στ΄Απόλλωνα!

Ευτός ο πολι­τι­στι­κός, που ούλους μας ενώνει,

σέβεται την κλη­ρο­νο­μιά που ’φήκαν οι προ­γό­νοι.

Βαστού­μεν την παρά­δοση πάνω που ογδόντα έτη

και θα την συνε­χί­σουμε μαθένος μου και εφέτη.

Από παλιά το έχουμε, εμείς οι Πολ­λω­νιά­τες

στις καμου­ζέ­λες ήμαστον πάντοτε πρω­το­στά­τες!

Τες φρέζες καλου­πώ­νουμε με τάβλες και μαδέρια

και κάμνου­μεν αγνώ­ρι­στες καρό­τσες και τρα­κτέ­ρια.

Μεγάλοι, γέροι και παιδιά, αγόρια και κοπέλες,

μαζί θα τες γιορ­τά­σουμε και ’φτές τες καμου­ζέ­λες.

Θα πιούμε σούμα κάμποση και ως κάμουμε κεφάλι

μαζί θα καρα­ζέ­ψουμε το μαύρο μας το χάλι.

Την Κυρια­κήν της Απο­κριάς, το ’χουμε κάμει τάμα

και πάλαι ’βα στ’ Απόλ­λωνα ε να βρε­θούμε ντάμα.

Εμείς θα προ­σπα­θή­σουμε, για κείνα που θα δείτε,

στο γέλιο να πλα­ντά­ξετε και να ’φκαριστηθείτε!

Είναι χρονάτο έθιμο, βαστά που το σαράντα

και μείς σας υπο­σχό­μα­στε πως ΘΑ ΒΑΣΤΑ ΓΙΑ ΠΑΝΤΑ!