Από τη γενιά των 700 στη γενιά των 380 ευρώ

Είναι ρατσι­στικό. Είναι αντι­συ­νταγ­μα­τικό και παρα­βιά­ζει μια σειρά από ευρω­παϊ­κές και διε­θνείς συβά­σεις. Είναι αβίωτο. Είναι πραγ­μα­τι­κό­τητα εδώ και 8 χρόνια.

Ο υπο­κα­τώ­τα­τος μισθός για νέους κάτω των 25 ετών, που εισήχθη το 2010 και παγιώ­θηκε το 2012, είναι 410 ευρώ καθαρά.

Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα το ποσό είναι αρκετά μικρό­τερο, καθώς ο μέσος όρος αμοιβών, σύμφωνα με στοι­χεία του ΕΦΚΑ, είναι 381 ευρώ.

Οι εργα­ζό­με­νοι κάτω των 25 ετών, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, είναι μόλις 141.000, κάτι λιγό­τερο από το 4% των απα­σχο­λού­με­νων.

Κι αυτοί θα πρέπει να θεω­ρού­νται… τυχεροί, αφού η Ελλάδα ανα­κη­ρύ­χθηκε και πάλι θλιβερή πρω­τα­θλή­τρια στην Ευρώπη: 40,8% των νέων κάτω των 25 ήταν άνεργοι τον Οκτώ­βριο του 2017 (Eurostat).

Στην πράξη πρό­κει­ται για μια γενιά που μεγα­λώ­νει με δεδο­μένη σχεδόν την ανεργία, την επι­σφά­λεια, την παρα­τε­τα­μένη «μαθη­τεία», την ευκαι­ριακή απα­σχό­ληση: είναι όλοι εκείνοι που έχουν μάθει να στρι­μώ­χνουν τις ανάγκες τους σε μια χούφτα ευρώ και τα όνειρά τους στα λίγα τετρα­γω­νικά της εφη­βι­κής τους κρε­βα­το­κά­μα­ρας.

H Νεφέλη, 25 χρόνων, είναι γραμ­μα­τέας σε εισα­γω­γική εται­ρεία. «Θεωρώ πολύ τυχερό τον εαυτό μου», είναι η πρώτη της φράση.

«Εχω μια δουλειά και παίρνω τα νόμιμα, οι περισ­σό­τε­ροι φίλοι μου είναι άνεργοι, η μαμά μου είναι άνεργη… Το αφε­ντικό μου είναι ο θείος μου, βέβαια, κι αυτό βοηθάει, οι περισ­σό­τε­ροι δου­λεύ­ουν ανα­σφά­λι­στοι. Φυσικά και δεν κάνω αυτό που σπού­δασα – ποιος το κάνει; Ζω με τη μητέρα μου, βοηθάει κι ο πατέρας μου. Το αγόρι μου σπου­δά­ζει ακόμα και θα σπου­δά­ζει μάλλον για πολύ (γελάει). Αφού δεν έβρισκε δουλειά, τι καλύ­τερο να κάνει;».

Ο Γιώργος στα 22 του σερ­βί­ρει καφέδες κάπου στο Θησείο:

«Σπου­δάζω ηλε­κτρο­λό­γος και δουλεύω ταυ­τό­χρονα. Το όνειρό μου είναι να φύγω, φοβάμαι όμως ότι δεν θα τα κατα­φέρω. Οι πιο πολλοί φίλοι μου θέλουν να φύγουν κι όχι μόνο για την ανεργία. Είναι σαν η χώρα να ζει μονίμως σε μια μου­ντάδα, σε ένα γκρίζο βαρύ πράγμα, κι αυτό δεν έχει να κάνει μόνο με την οικο­νο­μία, αλλά με την αντί­ληψη των ανθρώ­πων που είναι πολύ πίσω. Τα τελευ­ταία χρόνια όλη η συζή­τηση -η δημόσια και στα σπίτια μας- είναι για τα λεφτά, σαν να μην υπάρχει τίποτα άλλο. Είμαι νέος και θέλω να ζήσω, θέλω να ταξι­δέψω, θέλω να μάθω πράγ­ματα, να ανοίξει το μυαλό μου».

Κοινό χαρα­κτη­ρι­στικό όσων μιλή­σαμε μαζί τους, ανα­ζη­τώ­ντας νέους και νέες που εργά­ζο­νται και ζουν με τους μνη­μο­νια­κούς μισθούς-χαρτζιλίκι, είναι ότι δεν θέλουν να φωτο­γρα­φη­θούν. Δεν θέλουν καν να μας πουν το επώνυμό τους.

«Το πρώτο που κάνει ο εργο­δό­της όταν ζητάς δουλειά είναι να σε γκου­γκλά­ρει. Αν δει ότι είσαι συν­δι­κα­λι­στής ή ‘‘τα χώνεις’’, το πιθα­νό­τερο είναι να μη σε προ­σλά­βει», απα­ντάνε αν τους πιέσεις παρα­πάνω.

Απαι­σιό­δο­ξοι ή αισιό­δο­ξοι; Ο Νίκος, 23 χρόνων, τυλίγει σου­βλά­κια στο Νέο Ηρά­κλειο και σπου­δά­ζει οικο­νο­μικά στο ΠΑΠΕΙ:

«Είμαι αισιό­δο­ξος, πιστεύω ότι τα πράγ­ματα πηγαί­νουν στο καλύ­τερο, η οικο­νο­μία στα­θε­ρο­ποιεί­ται, θα βγούμε στις αγορές κι όλα θα στρώ­σουν σιγά σιγά. Μπορεί για εσάς που είστε πιο μεγάλοι να φαί­νο­νται όλα πιο τραγικά, γιατί σκέ­φτε­στε συνέ­χεια τι είχατε και τι χάσατε. Εγώ όμως μεγά­λωσα με άλλα δεδο­μένα κι έμαθα να την παλεύω».

Ονειρα τέλος

Στον αντί­ποδα η 24χρονη Αλε­ξάν­δρα: «Δεν θέλω πια να κάνω μεγάλα όνειρα ούτε να λέω μεγάλες κου­βέ­ντες. Είχαμε πάρα πολύ μεγάλες ελπίδες με τον ΣΥΡΙΖΑ και φάγαμε τα μούτρα μας. Μέχρι το 2015 πίστευα ότι μπο­ρούμε να φέρουμε τον κόσμο πάνω κάτω. Σαν να μεγα­λώ­σαμε πολύ απότομα γαμώτο…».

Κοφτός, βιω­μα­τι­κός, κυριο­λε­κτι­κός ο λόγος όσων συνα­ντή­σαμε σε δρόμους, πλα­τείες και χώρους εργα­σίας. Πολι­τι­κο­ποι­η­μέ­νος, με έμφαση στο συλ­λο­γικό και μια από­χρωση αμφι­θε­ά­τρου, ο λόγος των «οργα­νω­μέ­νων».

Κι όμως και οι δύο -φαινομενικά ξεχωριστές- κατη­γο­ρίες συν­δέ­ο­νται με ένα κοινό νήμα: η απο­γο­ή­τευση, η οικο­νο­μική ασφυξία, το άγχος είναι κοινά σε όλους.

Είναι προ­σγειω­μέ­νοι, θα έλεγε κανείς πιο ώριμοι από την ηλικία τους. Αλλά δεν κλαί­γο­νται.

Ο τόνος τους δεν είναι δρα­μα­τι­κός, έχουν φίλους, ερω­τεύ­ο­νται, έχουν τη ζωή μπροστά τους. Και παρά τις αντι­ξο­ό­τη­τες διεκ­δι­κούν. Και ενίοτε κερ­δί­ζουν.

Η Μαρία, μέλος της πρω­το­βου­λίας «Attack στην επι­σφά­λεια και την ανεργία», είναι 24 χρόνων, τελειό­φοι­τος της σχολής Μηχα­νο­λό­γων του ΕΜΠ. Μετά από έναν χρόνο πρα­κτι­κής άσκησης εργά­ζε­ται με τρίμηνη σύμβαση σε τεχνική εται­ρεία – με τον υπο­κα­τώ­τατο μισθό φυσικά: «Κι αυτό το κατά­φερα επειδή το απαί­τησα επίμονα. Η άλλη επιλογή ήταν ανα­σφά­λι­στη και εκ περι­τρο­πής εργασία».

Η ίδια, όπως και η Attack, έχει ξεκά­θαρη άποψη ότι ο υπο­κα­τώ­τα­τος μισθός είναι ρατσι­στι­κός και οφείλει να καταρ­γη­θεί και όχι απλά να ανα­θε­ω­ρη­θεί:

«Ακόμα και η ίδια η Ε.Ε. δεν μπο­ρούσε να δικαιο­λο­γή­σει ένα μέτρο που είναι καθαρά ρατσι­στικό. Γι’ αυτό έφεραν ως δικαιο­λο­γία ότι δεν θα ορί­ζε­ται με βάση την ηλικία, αλλά με βάση την από­κτηση εργα­σια­κής εμπει­ρίας. Αυτό είναι πρα­κτικά μια γενί­κευση του καθε­στώ­τος του υπο­κα­τώ­τα­του για όλους τους νέους. Η Αttack στο­χεύει στην ανά­δειξη των πολι­τι­κών δια­χεί­ρι­σης της ανερ­γίας όπως προ­ω­θού­νται από το κράτος – π.χ. με τα προ­γράμ­ματα του ΟΑΕΔ. Ταυ­τό­χρονα είναι μια πρω­το­βου­λία της εργα­ζό­με­νης νεο­λαίας που δεν μπορεί να δει τον εαυτό της στο παρα­δο­σιακό εργα­τικό κίνημα, το οποίο σε μεγάλο βαθμό είναι εκφυ­λι­σμένο. Υπο­στη­ρί­ζουμε ότι πρέπει να σπάσει η αδρά­νεια και να οργα­νω­θεί η νεολαία σε συλ­λο­γι­κό­τη­τες μάχης, στη γει­το­νιά της, στις εργα­τι­κές λέσχες και στα σωμα­τεία που κινού­νται σε αυτή την κατεύ­θυνση…».

Η Μαρία παρα­δέ­χε­ται ότι υπάρχει κατα­κερ­μα­τι­σμός ανάμεσα στις συλ­λο­γι­κό­τη­τες και ανα­γνω­ρί­ζει την ανάγκη κοινής δράσης:

«Συμ­με­τέ­χουμε σε μετω­πι­κές δράσεις με άλλα σχήματα, όπως πρό­σφατα στο Διήμερο Ενάντια στην Επι­σφά­λεια και την Ανεργία στη Θεσ­σα­λο­νίκη. Ομως δεν επι­διώ­κουμε κανένα κοινό μέτωπο με ομάδες που έχουν ξεκά­θαρη αναφορά στην κυβέρ­νηση και τον ΣΥΡΙΖΑ».

Οι δράσεις και τα κείμενα της Αttack αναρ­τώ­νται στην ιστο­σε­λίδα τους.

Μισή ασφά­λιση

Η Λιάνα και ο Σίμος ανήκουν στη συλ­λο­γι­κό­τητα Generation 400, μια πρω­το­βου­λία που δημιουρ­γή­θηκε το 2016.

«Νέοι και νέες οργα­νω­μέ­νοι στην Αρι­στερά και ανέ­ντα­χτοι αγω­νι­στές που είχαμε συμ­με­τοχή στα κινή­ματα, τις αντι­μνη­μο­νια­κές και άλλες κινη­το­ποι­ή­σεις, αντι­λη­φθή­καμε την ανάγκη να υπάρχει μια συλ­λο­γι­κό­τητα που θα προ­σπα­θή­σει να οργα­νώ­σει τον κόσμο που δεν έχει τη δυνα­τό­τητα συν­δι­κα­λι­στι­κής ένωσης», μας λένε.

Η Λιάνα εργά­ζε­ται σε καφέ-μπαρ, όπου την ασφα­λί­ζουν για ενάμισι μερο­κά­ματο την εβδο­μάδα, ενώ δου­λεύει τρία βράδια για 300 έως 350 ευρώ.

«Συγκα­τοικώ με δύο φίλους – είμαστε κράτα με να σε κρατώ να ανε­βούμε το βουνό. Ολοι είμαστε έτσι…», μας λέει. Το χει­ρό­τερο για τη Λιάνα δεν είναι μόνο ότι δυσκο­λεύ­ε­ται να καλύψει ακόμα και βασικά έξοδα, αλλά ότι «δεν μπορώ ούτε σχέδια για το μέλλον να κάνω ούτε τη ζωή μου να προ­γραμ­μα­τίσω. Πώς να σπου­δά­σεις με 400 ευρώ τον μήνα, όταν τα περισ­σό­τερα μετα­πτυ­χιακά έχουν δίδα­κτρα;».

Ο Σίμος στα 26 του έχει δου­λέ­ψει σε μπαρ, μεζε­δο­πω­λείο, του­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις, ως τεχνι­κός εγκα­τα­στά­σεων φυσικού αερίου και τώρα σε πολυ­κα­τά­στημα με ζωο­τρο­φές. «Εργά­ζο­μαι με τον κατώ­τατο μισθό, 490 καθαρά, πεν­θή­μερο, 8ωρο. Μένο­ντας μόνος μου, έχω μάθει να ζω με λιγό­τερα από 10 ευρώ τη μέρα».

«Βασικό μας σύνθημα είναι ‘‘να στα­μα­τή­σουμε να επι­βιώ­νουμε, να ξεκι­νή­σουμε να ζούμε’’», μας λέει η Λιάνα. «Γυρνάμε πλάτη σε κυβέρ­νηση και εργο­δό­τες. Κανείς δεν ζει με 400 ευρώ, ανα­σφά­λι­στος ή με τον φόβο της ανερ­γίας πάνω από το κεφάλι του. Θέλουμε την κατάρ­γηση του υπο­κα­τώ­τα­του, την αύξηση του μισθού στα 751. Ο ΣΥΡΙΖΑ μόνο υπό­σχε­ται και μειώνει το αφο­ρο­λό­γητο στα 5.385. Μετά από τόσα χρόνια που οι εργο­δό­τες έχουν απο­θρα­συν­θεί, εμφα­νί­ζο­νται όλο και περισ­σό­τε­ροι εργα­ζό­με­νοι που σπάνε τον φόβο. Οπως πρό­σφατα στη Λάρισα, όπου δυο νέοι κατήγ­γει­λαν ότι τους ανά­γκα­σαν να επι­στρέ­ψουν το δώρο Χρι­στου­γέν­νων κι ο εργο­δό­της ανα­γκά­στηκε να τους επα­να­προ­σλά­βει. Είναι μικρές νίκες αλλά πλη­θαί­νουν».

Οι G400 συζη­τούν και συνα­πο­φα­σί­ζουν σε ανοι­χτές συνε­λεύ­σεις που ανα­κοι­νώ­νο­νται στην ιστο­σε­λίδα τους.

Τα βασικά αιτή­ματα

Ο 26χρονος Παύλος δεν ανήκει πλέον στη γενιά του «υπο­κα­τώ­τα­του». Ομως δύσκολα θα έλεγε κανείς τα 490 ευρώ μηνιά­τικο, μέσω 8μηνης σύμ­βα­σης σε κοι­νω­φε­λές πρό­γραμμα στή­ρι­ξης προ­σφύ­γων στο camp του Σχιστού, αξιο­πρε­πές ποσό για να ζει.

Μένει με τους γονείς του στα βόρεια προ­ά­στια, οδηγεί καθη­με­ρινά στη δουλειά του στην άλλη άκρη της Αθήνας με Ι.Χ. Ανήκει στη συλ­λο­γι­κό­τητα Reworkers.

«Ξεκι­νή­σαμε ως νέοι εργα­ζό­με­νοι, κυρίως σε κοι­νω­φελή προ­γράμ­ματα, σερ­βι­τό­ροι, ντε­λι­βε­ρά­δες, μηχα­νι­κοί με μπλο­κάκι. Ολοι όσοι είμαστε ανα­γκα­σμέ­νοι να ακρο­βα­τούμε ανάμεσα σε ανεργία και επι­σφά­λεια», παρου­σιά­ζει ο Παύλος την πρω­το­βου­λία τους.

«Η κατάρ­γηση του υπο­κα­τώ­τα­του είναι από τα βασικά μας αιτή­ματα», μας λέει, «όπως και η επα­να­φορά των συλ­λο­γι­κών συμ­βά­σεων, το δικαί­ωμα σε σταθερή εργασία με πλήρες ωράριο».

Οι Reworkers ξεκι­νούν καμπά­νια ενη­μέ­ρω­σης και κινη­το­ποι­ή­σεων για την κατάρ­γηση του υπο­κα­τώ­του μισθού.

«Το μέτρο επι­βλή­θηκε με τη λογική να δώσει κίνητρα στον εργο­δότη και να μειωθεί η νεανική ανεργία. Το απο­τέ­λε­σμα όμως ήταν το αντί­θετο».

Δεν εντο­πί­ζει μια αντί­φαση στο γεγονός ότι η συλ­λο­γι­κό­τητά του συν­δέ­ε­ται με το κυβερ­νών κόμμα;

«Είμαστε άνθρω­ποι από τον ευρύ­τερο κόσμο της Αρι­στε­ράς, κάποιοι έχουν σχέση με τον ΣΥΡΙΖΑ, άλλοι όχι. Είμαστε ένα ανε­ξάρ­τητο όχημα και δεν ταυ­τι­ζό­μα­στε με τον ΣΥΡΙΖΑ. Δεν κοιτάς ποιος είναι κυβέρ­νηση, αλλά πού υπάρχει εργο­δο­τική αυθαι­ρε­σία».

Με το σύνθημα «σπάμε τον φόβο – κανένας μόνος του απέ­να­ντι στην εργο­δο­τική τρο­μο­κρα­τία» οι Reworkers υπο­δέ­χο­νται τις καταγ­γε­λίες νέων εργα­ζο­μέ­νων σε ειδική φόρμα στην ιστο­σε­λίδα τους.

«Γενεο-κτονία»

Μια γενιά αφα­νί­ζε­ται κοι­νω­νικά και πολι­τι­σμικά

Ο Σωτήρης Χτούρης είναι κοι­νω­νιο­λό­γος, καθη­γη­τής στο Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου. Το 2017 επι­με­λή­θηκε και δημο­σί­ευσε την έρευνα «Οι νέοι στην Ελλάδα σήμερα – Κοι­νω­νική κατά­σταση, εργασία και κοι­νω­νικά δίκτυα» (εκδ. Επί­κε­ντρο).

Η μελέτη παρου­σιά­ζει τα κοι­νω­νικά και πολι­τι­σμικά χαρα­κτη­ρι­στικά των νέων, αλλά και τα σημα­ντικά κοι­νω­νικά φαι­νό­μενα που αντι­με­τω­πί­ζουν: ανεργία, φτώχεια, προ­ο­πτι­κές απα­σχό­λη­σης και ευζωία:

«Από την έναρξη της κρίσης μέχρι σήμερα οι νέοι έχουν υποστεί μια δεινή ‘‘επίθεση’’, με απο­τέ­λε­σμα κάποιοι να μετα­να­στεύ­ουν ανα­γκα­στικά κι άλλοι να περι­θω­ριο­ποιού­νται.

Οι νέοι εμφα­νί­ζο­νται ως ‘‘μειωμένοι’’ πολίτες, παρα­μέ­νο­ντας για μεγάλο διά­στημα στη στέγη και την οικο­νο­μική προ­στα­σία της οικο­γέ­νειας και απο­δε­χό­με­νοι την ‘‘κυνική’’ πραγ­μα­τι­κό­τητα της χαμη­λό­μι­σθης, ακόμα και της ουσια­στικά ‘‘μη αμει­βό­με­νης εργασίας’’.

Η οικο­γε­νειακή προ­στα­σία ωστόσο απο­τε­λεί παγίδα (αφού τους απο­κό­πτει από την ενεργή κοι­νω­νική, εργα­σιακή και πολι­τική ζωή) και συχνά εγκλω­βι­σμό σε μια διαρκή αρχική ή μετα­πτυ­χιακή εκπαί­δευση.

Δια­μορ­φώ­νε­ται έτσι μια γενιά που δεν είναι ενεργή στη δια­μόρ­φωση του κοι­νω­νι­κού της κόσμου.

Πρό­κει­ται για το κοι­νω­νικό φαι­νό­μενο της ‘’Γενεο-κτονίας’’, δηλαδή μιας γενιάς που αφα­νί­ζε­ται κοι­νω­νικά και πολι­τι­σμικά, χωρίς τη δυνα­τό­τητα απο­γό­νων και δημιουρ­γι­κής και δια­μορ­φω­τι­κής παρου­σίας στα δημόσια θέματα.

Ενα φαι­νό­μενο που έχει εξαι­ρε­τικά αρνη­τι­κές συνέ­πειες όχι μόνο για τους ίδιους τους νέους, αλλά και για την επι­βί­ωση της Ελλάδας ως μιας ενεργής και δημιουρ­γι­κής χώρας στο παγκό­σμιο περι­βάλ­λον.

Ο τρόπος που συχνά παρου­σιά­ζε­ται η ανεργία των νέων -ως ένα τεχνικό πρό­βλημα δια­χεί­ρι­σης της αγοράς εργα­σίας ή μόνο ως απο­τέ­λε­σμα της πρό­σφα­της κρίσης- απο­κρύ­πτει τη βαθιά δομική κρίση που κατα­τρέ­χει δια­χρο­νικά τη σύγ­χρονη Ελλάδα, με απο­κο­ρύ­φωμα την επιβολή του καθε­στώ­τος των μνη­μο­νίων. Οι ζημιω­μέ­νοι και τα βασικά θύματα αυτού του κοι­νω­νι­κού καθε­στώ­τος είναι οι νέοι, αυτοί δηλαδή που πρέπει να είναι στραμ­μέ­νοι δημιουρ­γικά στο μέλλον.

Η Πολι­τεία και οι προη­γού­με­νες γενιές τούς στρέ­φουμε όμως να συμ­βι­βα­στούν με ένα κατα­στρο­φικό κοι­νω­νικό παρελ­θόν, τον μαρασμό ή τη φυγή.

Η στροφή προς μια αφύ­πνιση της κοι­νω­νίας για τη δημιουρ­γική διαρκή στήριξη κυρίως της νέας γενιάς -πιο πέρα από τις μικρές γιορτές και προ­βο­λές των επι­χει­ρη­μα­τι­κών start ups και άλλων παρεμ­βά­σεων μικρής εμβέλειας- είναι σήμερα παρα­πάνω από επι­τα­κτική. Απαι­τού­νται μαζικές μετα­βο­λές, μεταρ­ρυθ­μί­σεις και συνη­γο­ρία υπέρ των νέων».