Ανατροπή σε υπόθεση λαθρεμπορίας ποτών: Το ΣτΕ επανεξετάζει τα όρια της ποινικής αθώωσης και της διοικητικής συνυπευθυνότητας

• Η απόφαση 599/2025 του Β΄ Τμή­μα­τος του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας ανα­σχη­μα­τί­ζει τη νομική γραμμή για τη δέσμευση των διοι­κη­τι­κών δικα­στη­ρίων από αθω­ω­τι­κές ποι­νι­κές απο­φά­σεις σε υπο­θέ­σεις τελω­νεια­κής παρά­βα­σης

Στην καρδιά της έννομης τάξης, όπου συνα­ντώ­νται το διοι­κη­τικό δίκαιο με το ποινικό, και η διοι­κη­τική ευθύνη με τις αρχές της δίκαιης δίκης και της ποι­νι­κής τεκ­μη­ρί­ω­σης, το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας επα­νήλθε με μία κρίσιμη και πολυ­σή­μα­ντη απόφαση. Με την υπ’ αριθμ. 599/2025 απόφασή του, το Β΄ Τμήμα του ανώ­τα­του διοι­κη­τι­κού δικα­στη­ρίου εν μέρει έκανε δεκτή αίτηση της Ανε­ξάρ­τη­της Αρχής Δημο­σίων Εσόδων (Α.Α.Δ.Ε.), ασκώ­ντας ουσια­στικό έλεγχο επί της από­φα­σης 49/2018 του Διοι­κη­τι­κού Εφε­τείου Πει­ραιώς, η οποία είχε ακυ­ρώ­σει σειρά κατα­λο­γι­στι­κών πράξεων για λαθρε­μπο­ρία οινο­πνευ­μα­τω­δών ποτών.

Η υπόθεση αφο­ρούσε απο­στο­λές αλκο­ο­λού­χων ποτών από την Ελλάδα προς το Βέλγιο κατά το διά­στημα 2003-2004, οι οποίες τελού­σαν υπό καθε­στώς ανα­στο­λής του Ειδικού Φόρου Κατα­νά­λω­σης. Η τελω­νειακή αρχή Ρόδου, κατόπιν ελέγχου και δια­σταυ­ρώ­σεων μέσω διε­θνούς διοι­κη­τι­κής συνερ­γα­σίας, δια­πί­στωσε ότι οι απο­στο­λές δεν έφτασαν ποτέ στον δηλω­θέ­ντα προ­ο­ρι­σμό και ότι τα έγγραφα παρα­λα­βής έφεραν πλαστές σφρα­γί­δες. Επι­κα­λού­μενη ευθύνη του απο­στο­λέα και του μετα­φο­ρέα, προ­χώ­ρησε σε πράξεις κατα­λο­γι­σμού δια­φυ­γό­ντων φόρων και επι­βο­λής πολ­λα­πλών τελών συνο­λι­κού ύψους άνω των 11 εκα­τομ­μυ­ρίων ευρώ.

Ειδι­κό­τερα, κατόπιν ελέγχου και διοι­κη­τι­κής έρευνας, ο δια­χει­ρι­στής της εται­ρείας και ο μετα­φο­ρέας των προ­ϊ­ό­ντων χαρα­κτη­ρί­στη­καν συνυ­παί­τιοι τέλεσης λαθρε­μπο­ρι­κής παρά­βα­σης. Εκδό­θη­καν τρεις κατα­λο­γι­στι­κές πράξεις από τον Προϊ­στά­μενο του Τελω­νείου Ρόδου, με τις οποίες επι­βλή­θη­καν:

• Κατα­βολή δια­φυ­γό­ντων φόρων (2.771.188,07 €),

• Πολ­λα­πλό τέλος (4.256.437,37 €),

• Κήρυξη αστικής συνυ­πευ­θυ­νό­τη­τας της εται­ρείας για το σύνολο των παρα­πάνω ποσών.

Η απόφαση του Διοι­κη­τι­κού Εφε­τείου και η αίτηση αναί­ρε­σης

Το Διοι­κη­τικό Εφετείο Πει­ραιώς έκανε δεκτές τις προ­σφυ­γές των ενα­γο­μέ­νων και ακύρωσε τις παρα­πάνω πράξεις, βασι­ζό­μενο κυρίως στην αμε­τά­κλητη αθώωση του δια­χει­ρι­στή από το Πεντα­με­λές Εφετείο Κακουρ­γη­μά­των Δωδε­κα­νή­σου, η οποία έκρινε ότι δεν προ­έ­κυψε με βεβαιό­τητα συμ­με­τοχή ή γνώση του δια­χει­ρι­στή για την τέλεση λαθρε­μπο­ρίας. Το ποινικό δικα­στή­ριο είχε απο­φαν­θεί ότι δεν προ­έ­κυ­πτε γνώση ή πρόθεση συμ­με­το­χής του κατη­γο­ρου­μέ­νου στη λαθρε­μπο­ρία, θεω­ρώ­ντας επαρ­κείς τις εξη­γή­σεις του ως προς την κανο­νι­κό­τητα των εξα­γω­γών.

Το εφετείο υιο­θέ­τησε τη λογική ότι η απόφαση αυτή δεσμεύει πλήρως και το διοι­κη­τικό δικα­στή­ριο. Ως εκ τούτου, ακύρωσε όχι μόνο την επιβολή πολ­λα­πλών τελών αλλά και τον κατα­λο­γι­σμό των δια­φυ­γό­ντων φόρων, καθώς και την αστική συνευ­θύνη της εται­ρείας για το σύνολο των κατα­λο­γι­σμών.

Η Α.Α.Δ.Ε. προ­σέ­φυγε στο ΣτΕ, προ­βάλ­λο­ντας ότι το εφετείο ερμή­νευσε εσφαλ­μένα τις δια­τά­ξεις περί δέσμευ­σης του διοι­κη­τι­κού δικα­στη­ρίου από αθω­ω­τική ποινική απόφαση και δεν έκρινε επί της ουσίας τους διοι­κη­τι­κούς κατα­λο­γι­σμούς.

Η παρέμ­βαση του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας

Η Α.Α.Δ.Ε., με την αίτηση αναί­ρε­σης, αμφι­σβή­τησε το εύρος αυτής της δέσμευ­σης. Το ΣτΕ, αφού αξιο­λό­γησε τη νομο­λο­γία του και τις δια­τά­ξεις του Κώδικα Διοι­κη­τι­κής Δικο­νο­μίας (άρθρο 5 παρ. 2), επι­βε­βαί­ωσε ότι η αμε­τά­κλητη ποινική απόφαση δεσμεύει πράγ­ματι τα διοι­κη­τικά δικα­στή­ρια, αλλά μόνο ως προς τις κυρώ­σεις που προ­ϋ­πο­θέ­τουν υπαι­τιό­τητα — δηλαδή στην προ­κει­μένη περί­πτωση, ως προς τα πολ­λα­πλά τέλη που επι­βλή­θη­καν στον φυσικό πρόσωπο.

Το ΣτΕ επε­σή­μανε ότι η φορο­λο­γική υπο­χρέ­ωση για κατα­βολή των δια­φυ­γό­ντων φόρων δεν προ­ϋ­πο­θέ­τει υπαι­τιό­τητα και άρα δεν καλύ­πτε­ται από τη δεσμευ­τι­κό­τητα της ποι­νι­κής κρίσης. Κατά συνέ­πεια, το διοι­κη­τικό εφετείο όφειλε να εξε­τά­σει αυτο­τε­λώς την υπόθεση ως προς τον κατα­λο­γι­σμό των φόρων. Το ανώτατο δικα­στή­ριο παρέ­πεμψε το συγκε­κρι­μένο ζήτημα πίσω στο εφετείο για νέα εκτί­μηση.

Παράλ­ληλα, το ΣτΕ έκρινε ως εσφαλ­μένη την ακύρωση της αστικής συνευ­θύ­νης της εται­ρείας. Υπο­γράμ­μισε ότι η ευθύνη νομικού προ­σώ­που δεν ταυ­τί­ζε­ται με την ποινική αθω­ό­τητα του εκπρο­σώ­που του, ιδίως όταν παρα­μέ­νει σε ισχύ η κατα­λο­γι­στική πράξη κατά άλλου φυσικού προ­σώ­που που συμ­με­τείχε στην ίδια παρά­βαση (συγκε­κρι­μένα, του μετα­φο­ρέα). Το δικα­στή­ριο τόνισε ότι πρό­κει­ται για αυτο­τελή ευθύνη, που μπορεί να στη­ρι­χθεί στον νόμο ακόμη και ανε­ξαρ­τή­τως υπαι­τιό­τη­τας.

Η απόφαση του ΣτΕ επα­νε­πι­βε­βαιώ­νει κρί­σι­μες αρχές του διοι­κη­τι­κού δικαίου και θέτει σαφείς οριο­θε­τή­σεις μεταξύ ποι­νι­κής και διοι­κη­τι­κής ευθύνης. Ανα­γνω­ρί­ζε­ται ότι οι αμε­τά­κλη­τες ποι­νι­κές απο­φά­σεις δεσμεύ­ουν τα διοι­κη­τικά δικα­στή­ρια μόνο ως προς τη δια­πί­στωση υπαι­τιό­τη­τας, όχι όμως και ως προς την καθαυτό νομι­μό­τητα του κατα­λο­γι­σμού φόρων ή της συνευ­θύ­νης νομικών προ­σώ­πων.

Ανα­δει­κνύ­ε­ται επίσης η σημασία του θεσμι­κού ρόλου του εγκε­κρι­μέ­νου απο­θη­κευτή στο τελω­νειακό δίκαιο και οι αυξη­μέ­νες ευθύνες του σε περι­πτώ­σεις παρα­βά­σεων. Το ΣτΕ, χωρίς να κάνει δεκτή τη γενική αρχή της “αντι­κει­με­νι­κής ευθύνης” του απο­θη­κευτή, δια­τη­ρεί τη θέση ότι το διοι­κη­τικό δικα­στή­ριο έχει υπο­χρέ­ωση να εξε­τά­ζει πλήρως και αυτο­τε­λώς τα πραγ­μα­τικά περι­στα­τικά, έστω και αν αυτά συν­δέ­ο­νται με ήδη κρι­θεί­σες ποινικά πράξεις.

Κατά την τελική του κρίση, το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας:

• Ανέ­τρεψε την απόφαση του Διοι­κη­τι­κού Εφε­τείου κατά το μέρος που ακύρωνε τον κατα­λο­γι­σμό φόρων στον δια­χει­ρι­στή,

• Κράτησε την υπόθεση για το σκέλος της αστικής συνευ­θύ­νης της εται­ρείας και απέρ­ριψε σχετικό λόγο προ­σφυ­γής,

• Επέβαλε δικα­στικά έξοδα υπέρ του Δημο­σίου, και

• Παρέ­πεμψε την υπόθεση στο εφετείο για νέα ουσια­στική κρίση, απο­κλεί­ο­ντας τη δεσμευ­τι­κό­τητα της ποι­νι­κής από­φα­σης σε θέματα που δεν προ­ϋ­πο­θέ­τουν υπαι­τιό­τητα.