Καθοριστικός ο ρόλος της Ελλάδας στη διαμόρφωση Ευρωπαϊκής πολιτικής για τη Συρία

Η πτώση του καθε­στώ­τος Άσαντ δια­μόρ­φωσε μια νέα πραγ­μα­τι­κό­τητα στο ήδη ασταθές και έντονα συγκρου­σιακό περι­βάλ­λον ασφά­λειας της Μέσης Ανα­το­λής και Βορείου Αφρικής.

Ο ρόλος επίσης, που φιλο­δο­ξεί να δια­δρα­μα­τί­σει η Τουρκία ως ρυθ­μι­στής των εξε­λί­ξεων στη μετά Άσαντ εποχή, καθώς και η επι­δί­ωξή της να  μετα­τρέ­ψει τη Συρία σε Τουρ­κικό Προ­τε­κτο­ράτο, περι­πλέ­κει ακόμη περισ­σό­τερο την κατά­σταση.

Λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τις εμφα­νείς, αλλά και τις υπό­γειες κινή­σεις των  κύριων παικτών (Ρωσία, Ιράν, Τουρκία, Ισραήλ, ΗΠΑ, Αραβικά κράτη κ.α.), που εμπλέ­κο­νται στη Συρία, αλλά και της διε­θνούς κοι­νό­τη­τας γενι­κό­τερα, ελλο­χεύει ο κίν­δυ­νος:

1.    επα­νέ­ναρ­ξης των εχθρο­πρα­ξιών μεταξύ των ένοπλων τοπικών φατριών για τη νομή της εξου­σίας ή για εθνο­τι­κούς και  θρη­σκευ­τι­κούς λόγους,

2.    μιας γενι­κευ­μέ­νης σύρ­ρα­ξης μεταξύ Τουρ­κίας και Ισραήλ για την εξό­ντωση ή την υπε­ρά­σπιση των Κούρδων της Συρίας και της εξα­σφά­λι­σης των γεω­πο­λι­τι­κών τους συμ­φε­ρό­ντων,

3.    επέ­κτα­σης της σύγκρου­σης πέρα από τη Μέση Ανατολή, με απρό­βλε­πτες συνέ­πειες για την περι­φε­ρειακή στα­θε­ρό­τητα και την παγκό­σμια ειρήνη.

Λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τις εν λόγω εξε­λί­ξεις, ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον προ­κα­λεί η χαρα­κτη­ρι­στική απουσία της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης (Ε.Ε.), τόσο σε διπλω­μα­τικό όσο και σε επι­χει­ρη­σιακό επίπεδο.

Προ­φα­νώς, η οικο­νο­μική και πολι­τική κρίση στη Γαλλία και Γερ­μα­νία έχουν επη­ρε­ά­σει αρνη­τικά τα κέντρα λήψης απο­φά­σεων των Βρυ­ξελ­λών, με απο­τέ­λε­σμα η Ε.Ε. να δυσκο­λεύ­ε­ται να ασκήσει μια αξιό­πι­στη Πολι­τική Ασφά­λειας και Άμυνας,  όπου  θα εξα­σφα­λί­σει τη συλ­λο­γική ασφά­λεια στην Ευρώπη και θα ενι­σχύ­σει τη διεθνή ειρήνη και ασφά­λεια.

Συγκε­κρι­μένα, η Ε.Ε. αδυ­να­τεί να λει­τουρ­γή­σει ως ένας αξιό­πι­στος πάροχος ασφά­λειας -όπως ορίζει ο πρω­ταρ­χι­κός στόχος της Ευρω­παϊ­κής Στρα­τη­γι­κής Πυξίδας (Strategic Compass)- και να δια­δρα­μα­τί­σει καθο­ρι­στικό ρόλο στον τομέα της άμυνας και ασφά­λειας, επη­ρε­ά­ζο­ντας τις διε­θνείς εξε­λί­ξεις.

Το πιο επι­κίν­δυνο όμως είναι, ότι οι αξιω­μα­τού­χοι της Ε.Ε., αδυ­να­τούν να κατα­νο­ή­σουν τα γεγο­νότα και τις εξε­λί­ξεις στη Συρία καθώς επίσης, τους κιν­δύ­νους που καρα­δο­κούν τόσο για την Ευρώπη όσο και για τη διεθνή κοι­νό­τητα.

Για του λόγου το αληθές, χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα απο­τε­λεί η τελευ­ταία συνά­ντηση της Προ­έ­δρου της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής κας. Ούρ­σουλα φον ντερ Λάϊεν με τον  Τούρκο Πρόεδρο Ταγίπ Ερντο­γάν, μετά την πτώση του καθε­στώ­τος Άσαντ.

Κατά τη συνά­ντηση αυτή, η Ευρω­παία αξιω­μα­τού­χος έσπευσε να προ­σφέ­ρει οικο­νο­μική βοήθεια ενός δις ευρώ στον κ. Ερντο­γάν για την φιλο­ξε­νία των Σύρων προ­σφύ­γων στην Τουρκία, τη στιγμή που οι Σύριοι πρό­σφυ­γες επι­στρέ­φουν μαζικά στην πατρίδα τους. Επίσης, η κα Ούρ­σουλα φον ντερ Λάϊεν εξήρε το ρόλο της Τουρ­κίας ως παρά­γο­ντα δια­σφά­λι­σης της στα­θε­ρό­τη­τας στη Συρία, τη στιγμή όπου η Τουρκία απο­τε­λεί τον κύριο παρά­γο­ντα απο­στα­θε­ρο­ποί­η­σης στη Συρία και την ευρύ­τερη περιοχή της Μέσης Ανα­το­λής και Βορείου Αφρικής.

Υπό το πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα καλεί­ται να δια­δρα­μα­τί­σει καθο­ρι­στικό ρόλο για τη δια­μόρ­φωση μιας αξιό­πι­στης ευρω­παϊ­κής πολι­τι­κής για τη Συρία και τη Μέση Ανατολή γενι­κό­τερα.

Συγκε­κρι­μένα, ο Έλληνας Πρω­θυ­πουρ­γός κ. Κυριά­κος Μητσο­τά­κης οφείλει να συνε­χί­σει τις έως τώρα σημα­ντι­κές παρεμ­βά­σεις του και να αξιο­ποι­ή­σει ακόμη περισ­σό­τερο το διεθνές κύρος και την επιρροή του στους ομο­λό­γους του (με πολλούς από τους οποίους δια­θέ­τει άριστη προ­σω­πική και πολι­τική σχέση), ώστε: α) να αντι­λη­φθούν οι Ευρω­παίοι εταίροι μας το κόστος ασφα­λείας που θα κληθεί να πλη­ρώ­σει η Ευρώπη σε περί­πτωση περαι­τέρω απο­στα­θε­ρο­ποί­η­σης της Συρίας και της ευρύ­τε­ρης περιο­χής της Μέσης Ανα­το­λής και β) να ληφθούν από μέρους της Ε.Ε. άμεσες απο­φά­σεις και απτές θεσμι­κές πρω­το­βου­λίες που θα συμ­βά­λουν στην απο­κλι­μά­κωση της κρίσης στη Συρία, τη δια­σφά­λιση της εδα­φι­κής ακε­ραιό­τη­τας της χώρας και την ομαλή πολι­τειακή της μετά­βαση και στα­θε­ρο­ποί­ηση.

Αξίζει να υπεν­θυ­μί­σουμε, ότι στην τελευ­ταία Σύνοδο Κορυφής που έλαβε χώρα στις Βρυ­ξέλ­λες, στις 19/12/2024, η Ελλάδα μαζί με την Κύπρο και την Αυστρία κατέ­θε­σαν Non-Paper σχετικά με τα επόμενα βήματα που θα πρέπει να ανα­λά­βει η Ε.Ε. για να μην παρα­μεί­νει παρα­τη­ρη­τής των εξε­λί­ξεων στη Συρία.

Επίσης, οι Πρω­θυ­πουρ­γοί Ελλάδας και Κύπρου ενη­μέ­ρω­σαν τους ομο­λό­γους τους για την πιθα­νό­τητα να καθο­ρι­στεί κάποιου είδους ΑΟΖ μεταξύ Τουρ­κίας και Συρίας, που να παρα­γνω­ρί­ζει τα αναμ­φι­σβή­τητα κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα της Κύπρου, τονί­ζο­ντας ότι:  «Δεν μπορεί να υπάρξει πιθα­νό­τητα οποιασ­δή­ποτε συμ­φω­νίας Τουρ­κίας – Συρίας, που να κατα­πατά τα δικαιώ­ματα της Κύπρου».

Στην τελευ­ταία Σύνοδο Κορυφής της Ε.Ε., υπήρξε και μια ακόμη επι­τυ­χία για την Ελλάδα.

Έπειτα από πρόταση του Έλληνα Πρω­θυ­πουρ­γού κ. Μητσο­τάκη, συμ­φω­νή­θηκε η σύγκληση Έκτα­κτης Συνόδου της Ε.Ε. στις 3 Φεβρουα­ρίου 2025, με απο­κλει­στικό θέμα την Ευρω­παϊκή Άμυνα. Το γεγονός αυτό, απο­τε­λεί μεγάλη επι­τυ­χία για την Ελλάδα (αν σκεφτεί κανείς, ότι από την ένταξη της Ελλάδας στην Ε.Ε., ουδείς άλλος Έλληνας Πρω­θυ­πουρ­γός έχει κατα­φέ­ρει να ορίζει την ατζέντα Συνόδου της Ε.Ε.) και ταυ­τό­χρονα, μεγάλη ευκαι­ρία για να προ­ω­θη­θούν τα εθνικά συμ­φέ­ρο­ντα της Ελλάδας και της Κύπρου.

Η πρόταση του κ. Μητσο­τάκη έρχεται σε συνέ­χεια της Επι­στο­λής που είχε απο­στεί­λει το Μάιο του 2024 ο Έλληνας Πρω­θυ­πουρ­γός μαζί με τον Πολωνό Πρω­θυ­πουργό κ. Τούσκ στην κα. Φον ντερ Λάϊεν, με αίτημα τη δημιουρ­γία μιας κοινής «ΑΣΠΙΔΑΣ» για την αερά­μυνα της Ευρώπης, με κοι­νο­τική χρη­μα­το­δό­τηση.

Ειδι­κό­τερα, σύμφωνα με τις δηλώ­σεις του κ. Μητσο­τάκη (μετά την τελευ­ταία Σύνοδο Κορυφής της Ε.Ε.), «οι χώρες της Ε.Ε. πρέπει να ανα­λά­βουν την ευθύνη για την οργά­νωση της άμυνάς τους και λόγω της τερά­στιας γεω­πο­λι­τι­κής έντασης την οποία αντι­με­τω­πί­ζουμε, απαι­τεί­ται μία πολι­τική αφύ­πνιση της Ευρώπης μέσω της διά­θε­σης ευρω­παϊ­κών πόρων, καθώς και τη δημιουρ­γία ενός Ευρω­παϊ­κού Αμυ­ντι­κού Ταμείου».

Κοντο­λο­γίς, αν στην έκτακτη Σύνοδο της Ε.Ε. που θα λάβει χώρα στις 3/2/2025 επι­τευ­χθεί ο στόχος του Έλληνα Πρω­θυ­πουρ­γού, η Ελλάδα θα μπο­ρέ­σει να εντάξει την άμυνά της στο πλαίσιο της ευρω­παϊ­κής άμυνας και έτσι, μέσω ευρω­παϊ­κής χρη­μα­το­δό­τη­σης να καλύψει τους πόρους που απαι­τού­νται για την ικα­νο­ποί­ηση μέρους ή του συνόλου των εξο­πλι­στι­κών της αναγκών.

Αν επι­τευ­χθεί κάτι τέτοιο, το όφελος για την Ελλάδα εκτός από αμυ­ντικό θα είναι και δημο­σιο­νο­μικό.

Για παρά­δειγμα, ας ανα­λο­γι­στούμε τι θα συμβεί αν η Ελλάδα κατορ­θώ­σει να λαμ­βά­νει κάθε χρόνο 3 έως 5 δις Ευρώ, για την κάλυψη των εξο­πλι­στι­κών της αναγκών από την Ε.Ε.. Τα χρήματα που θα εξοι­κο­νο­μη­θούν από τον κρατικό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό, θα δημιουρ­γή­σουν δημο­σιο­νο­μικό χώρο και θα μπο­ρέ­σουν να αξιο­ποι­η­θούν από την οποια­δή­ποτε Ελλη­νική Κυβέρ­νηση, για κοι­νω­νι­κές παροχές και τη βελ­τί­ωση του βοιω­τι­κού επι­πέ­δου των Ελλήνων πολιτών.

Εκτός από τις προ­α­να­φερ­θεί­σες πρω­το­βου­λίες, η Ελλάδα για να πρω­τα­γω­νι­στή­σει στη δια­μόρ­φωση μιας αξιό­πι­στης και ενερ­γούς ευρω­παϊ­κής πολι­τι­κής για τη Συρία και τη Μέση Ανατολή γενι­κό­τερα, θα πρέπει να μιλήσει στους Ευρω­παί­ους εταί­ρους της, όχι με όρους εθνικού συμ­φέ­ρο­ντος, αλλά με όρους ευρω­παϊ­κού συμ­φέ­ρο­ντος.

Θα πρέπει δηλαδή, να ανα­δεί­ξει τα ευρω­παϊκά συμ­φέ­ρο­ντα και τις αξίες που δια­κυ­βεύ­ο­νται από τις εξε­λί­ξεις στη Συρία και τη Μέση Ανατολή.

Συγκε­κρι­μένα, θα πρέπει να τονίσει τις απειλές που ελλο­χεύ­ουν για την ασφά­λεια των ευρω­παίων πολιτών (τρο­μο­κρα­τία, μετα­να­στευ­τικό, δια­σπορά όπλων μαζικής κατα­στρο­φής κ.λπ), των κρί­σι­μων υπο­δο­μών και την ακε­ραιό­τητα των συνόρων της Ευρώπης, καθώς επίσης, το σημα­ντικό ρόλο που καλεί­ται να δια­δρα­μα­τί­σει η Ε.Ε. τόσο για τη στα­θε­ρό­τητα στην Ευρώπη όσο και για τη δια­σφά­λιση της ειρήνης και ασφά­λειας σε όλο τον κόσμο.

Υπό το πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα θα πρέπει να πείσει τους ευρω­παί­ους εταί­ρους της, ότι η Ε.Ε. θα πρέπει να δια­δρα­μα­τί­σει πρω­τα­γω­νι­στικό ρόλο στις εξε­λί­ξεις στη Συρία και πως δεν είναι προς όφελός της, να επι­τρέ­ψει στην Τουρκία να παίξει το ρόλο του ρυθ­μι­στή και δια­χει­ρι­στή των εξε­λί­ξεων στην περιοχή. Πρέπει να γίνει κατα­νοητό, ότι συμ­φέ­ρον για την Ευρώπη είναι η πολι­τική στα­θε­ρο­ποί­ηση και οικο­νο­μική ανόρ­θωση της Συρίας και όχι η δημιουρ­γία ενός Τουρ­κι­κού προ­τε­κτο­ρά­του ή ο δια­με­λι­σμός της χώρας.

Για την επί­τευξη του στόχου απο­δό­μη­σης της Τουρ­κίας, η Ελλάδα θα μπο­ρούσε να επι­κα­λε­στεί τις αρχές όπου βασί­ζε­ται η ευρω­παϊκή ασφά­λεια (δηλαδή το Χάρτη των Ηνω­μέ­νων Εθνών, τα ιδρυ­τικά έγγραφα του ΟΑΣΕ, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων την Τελική Πράξη του Ελσίνκι και τη Χάρτα του Παρι­σιού), που ανα­φέ­ρο­νται ρητά και ξεκά­θαρα στην κυριαρ­χική ισότητα και εδαφική ακε­ραιό­τητα των κρατών, το απα­ρα­βί­α­στο των συνόρων, την αποχή από την απειλή ή τη χρήση βίας και την ελευ­θε­ρία των κρατών να επι­λέ­γουν ή να αλλά­ζουν τις δικές τους ρυθ­μί­σεις ασφα­λείας.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλη­νική διπλω­μα­τία θα μπο­ρούσε να επι­ση­μά­νει ότι η Τουρκία:

v Έχει διε­ξά­γει στρα­τιω­τι­κές εισβο­λές στη Συριακή επι­κρά­τεια (Κλάδος Ελαίας, Πηγή της Ειρήνης κ.λπ) όχι α) για να προ­στα­τεύ­σει τα σύνορά της από τους τρο­μο­κρά­τες και β) για να συμ­βά­λει στην επίλυση της κρίσης (όπως επι­κα­λεί­ται), αλλά για να κατα­λά­βει εδάφη εντός της Συρίας και να εδραιώ­σει το ρόλο της ως μεσο­λα­βητή στην περιοχή και να ελέγξει την διάδοχη κατά­σταση εξου­σίας στη Συρία. Η Τουρκία έχει εισβά­λει στη Συρία και έχει υπό την κατοχή της Συριακά εδάφη.

v Επι­κα­λεί­ται ότι διε­ξή­γαγε Ειρη­νευ­τι­κές Επι­χει­ρή­σεις στη Συρία, για να εκδιώ­ξει τους Τζι­χα­ντι­στές και τις τρο­μο­κρα­τι­κές οργα­νώ­σεις ΡΚΚ, KCK, PYD, YPG, από την περιοχή του Αφρίν συμ­βάλ­λο­ντας παράλ­ληλα, και στην πάταξη της παγκό­σμιας τρο­μο­κρα­τίας. Τα τελευ­ταία γεγο­νότα έδειξαν, ότι η Τουρκία όχι μόνο δεν εκδιώ­κει τους τρο­μο­κρά­τες και τους Τζι­χα­ντι­στές, αλλά συνερ­γά­ζε­ται μαζί τους και τους χρη­σι­μο­ποί­ησε ως αντι­προ­σώ­πους της (Proxy), για να ανα­τρέ­ψει τον Άσαντ και να ελέγξει τη διάδοχη κατά­σταση στη χώρα.

v Διε­ξή­γαγε τις εν λόγω στρα­τιω­τι­κές εισβο­λές επι­κα­λού­μενη το νόμιμο δικαί­ωμά της από το Διεθνές Δίκαιο για αυτο­ά­μυνα. Τα τελευ­ταία γεγο­νότα, απέ­δει­ξαν ότι η Τουρκία εδώ και χρόνια διε­ξή­γαγε επι­χει­ρή­σεις υβρι­δι­κού πολέμου στη Συρία κατα­πα­τώ­ντας το Διεθνές Δίκαιο και με μονα­δικό της στόχο, την απο­στα­θε­ρο­ποί­ηση του Συρια­κού καθε­στώ­τος και την ανα­τροπή του Άσαντ.

Η Ελλάδα επίσης, θα πρέπει να απο­τε­λέ­σει την φωνή των Κούρδων της Συρίας μέσα στην Ε.Ε. και να επι­διώ­ξει οι εταίροι της, να ανα­λά­βουν πρω­το­βου­λίες για την υπο­στή­ριξή τους και τη δια­τή­ρηση της αυτο­νο­μίας τους.

Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να απο­δο­μη­θεί το αφήγημα του κ. Ερντο­γάν ότι οι Κούρδοι είναι τρο­μο­κρά­τες και μέλη του DAESH (ISIS), επι­ση­μαί­νο­ντας ότι οι Κούρδοι της Συρίας συμ­με­τεί­χαν στην Παγκό­σμια Εκστρα­τεία κατά του ISIS και συνε­χί­ζουν να δια­δρα­μα­τί­ζουν καθο­ρι­στικό ρόλο κατά της τρο­μο­κρα­τίας, αφού δια­τη­ρούν υπό κράτηση χιλιά­δες αιχ­μα­λώ­τους μαχητές του ISIS.

Τέλος, θα πρέπει να επι­ση­μαν­θεί ο κίν­δυ­νος για την Ευρώπη και τους πολίτες της, σε περί­πτωση που απε­λευ­θε­ρω­θούν όλοι αυτοί οι τζι­χα­ντι­στές και περά­σουν στην Ευρώπη, ανα­πτύσ­σο­ντας νέο κύκλο τρο­μο­κρα­τι­κής δράσης.

Για την επί­τευξη αυτού του στόχου, η Ελλάδα θα μπο­ρούσε να αξιο­ποι­ή­σει σημα­ντι­κές προ­σω­πι­κό­τη­τες (π.χ. πρώην πρό­ε­δρος της Γαλλίας Φραν­σουά Ολάντ, υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών της Γερ­μα­νίας Αναλένα Μπέρ­μποκ κ.α.), όπου ήδη εξέ­φρα­σαν τη στήριξή τους στους Κούρ­δους, ώστε να χτίσει συμ­μα­χίες και να λάβει στήριξη.

Λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τις πρώτες δηλώ­σεις της κας. Ούρ­σουλα φον ντερ Λάϊεν στην πλατ­φόρμα X μετά την πτώση του Άσαντ, σχετικά με την βοήθεια της Ε.Ε. στην ανοι­κο­δό­μηση της Συρίας και την υπο­στή­ριξη της προ­ά­σπι­σης της εθνικής ενό­τη­τας ενός συρια­κού κράτους που προ­στα­τεύει όλες τις μειο­νό­τη­τες, η Ελλάδα θα πρέπει να ανα­λά­βει πρω­το­βου­λίες για τη δια­μόρ­φωση ευρω­παϊ­κού πλαι­σίου για την ανοι­κο­δό­μηση της Συρίας (με τη συμ­με­τοχή και ελλη­νι­κών κατα­σκευα­στι­κών εται­ρειών) και τη δια­δι­κα­σία υλο­ποί­η­σής του.

Από μέρους της ελλη­νι­κής διπλω­μα­τίας θα πρέπει να επι­ση­μαν­θεί επίσης, ο κίν­δυ­νος ενός νέου μετα­να­στευ­τι­κού κύματος σε περί­πτωση που παρα­τα­θούν ή κλι­μα­κω­θούν οι ένοπλες συγκρού­σεις και συνε­χι­στεί η αστά­θεια στην περιοχή, τονί­ζο­ντας ιδιαί­τερα, την απειλή ασφά­λειας που θα προ­κύ­ψει σε περί­πτωση που μέσω των εν λόγω ροών εισέλ­θουν ισλα­μι­στές τρο­μο­κρά­τες στην Ευρώπη.

Επι­πλέον, η Ελλάδα θα πρέπει να πιέσει ώστε να υπάρξει ενιαία ευρω­παϊκή πολι­τική για την επι­στροφή Σύρων προ­σφύ­γων και την εξα­σφά­λιση των βασικών τους αναγκών. Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα θα μπο­ρούσε να ανα­λά­βει ως εκπρό­σω­πος της Ε.Ε. δράσεις υπο­στή­ρι­ξης των νέων δομών φιλο­ξε­νίας και των δομών του ΟΗΕ, ώστε να εξα­σφα­λι­στούν οι βασικές τους ανάγκες.

Σε σχέση με το ίδιο ζήτημα, οι αξιω­μα­τού­χοι της Ε.Ε. (π.χ. κα Ούρ­σουλα φον ντερ Λάϊεν) θα πρέπει να κατα­νο­ή­σουν και να πει­στούν, ότι απαι­τεί­ται συνο­λική ευρω­παϊκή ρύθμιση και δράση και  πως η δια­χεί­ριση και αντι­με­τώ­πιση των μετα­να­στευ­τι­κών ροών δεν μπορεί γίνει μέσω της Τουρ­κίας, αλλά απευ­θείας με τη νέα Συριακή ηγεσία.

Επι­πρό­σθετα, η Ελλάδα πρέπει να επι­ση­μά­νει στους εταί­ρους της, ότι σε περί­πτωση επα­νέ­ναρ­ξης των εχθρο­πρα­ξιών και παρά­τα­σης της αστά­θειας στην περιοχή, ελλο­χεύει ο κίν­δυ­νος νέας ενερ­γεια­κής κρίσης με σημα­ντι­κές οικο­νο­μι­κές επι­πτώ­σεις για την Ευρώπη.

Ειδι­κό­τερα, η πιθα­νό­τητα δολιο­φθο­ρών ή επι­θέ­σεων στις ενερ­γεια­κές υπο­δο­μές και η μη ασφαλής μετα­φορά των ενερ­γεια­κών πόρων, είναι βέβαιο ότι θα πλήξει τις ευρω­παϊ­κές οικο­νο­μίες και θα προ­κα­λέ­σει οικο­νο­μική αστά­θεια στην περιοχή.

Επίσης, η μετα­τροπή της Συρίας σε Τουρ­κικό προ­τε­κτο­ράτο, καθιστά την Τουρκία ενερ­γειακό ρυθ­μι­στή στην περιοχή και εξαρτά ενερ­γειακά την Ευρώπη από έναν ανα­ξιό­πι­στο διεθνή παίκτη (Τουρκία), τη στιγμή που το ζητού­μενο στην Ε.Ε. είναι η ενερ­γειακή αυτο­νο­μία των κρατών μελών της.

Υπό το πρίσμα αυτής της απειλής, η Ελλάδα καλεί­ται να ανα­δεί­ξει στους εταί­ρους της, τις προ­κλή­σεις και απειλές που ελλο­χεύ­ουν και παράλ­ληλα, να παίξει σημα­ντικό ρόλο στη δια­μόρ­φωση των  μελ­λο­ντι­κών ενερ­γεια­κών δια­δρο­μών  (π.χ. Ισραήλ – Κύπρος – Ελλάδα), ώστε να κατα­στεί ενερ­γεια­κός παίκτης και να συμ­βάλ­λει στην ενερ­γειακή αυτο­νο­μία της Ευρώπης. Επίσης, η στήριξη της Ελλάδας στους Κούρ­δους και η πιθανή συμ­μα­χία μαζί τους, μπορεί να απο­τε­λέ­σει χρήσιμο κεφά­λαιο για την Ελλάδα, δεδο­μέ­νου ότι οι Κούρδοι της Συρίας, ελέγ­χουν τους πιο σημα­ντι­κούς ενερ­γεια­κούς πόρους στη χώρα.

Επι­πλέον, η Ελλάδα πρέπει να αξιο­ποι­ή­σει το νέο Σύμφωνο της Ε.Ε. για τη Μεσό­γειο, με στόχο την προ­ώ­θηση της ενι­σχυ­μέ­νης αμοι­βαία επω­φε­λούς περι­φε­ρεια­κής συνερ­γα­σίας με τις χώρες της Μέσης Ανα­το­λής και της Βόρειας Αφρικής. Ειδι­κό­τερα, όπως δήλωσε η ευρω­παία επί­τρο­πος για τη Μεσό­γειο κα. Ντου­μπράβκα Σουίτσα, σε συνέ­ντευξή της στα «ΝΕΑ Σαβ­βα­το­κύ­ριακο» (30/12/24), υπάρ­χουν πολύ σημα­ντικά έργα που η Ελλάδα μπορεί να παίξει πρω­τα­γω­νι­στικό ρόλο, όπως η ηλε­κτρική δια­σύν­δεση Ελλάδας – Αιγύ­πτου, το λεγό­μενο GREGY, και το IMEC και ο Οικο­νο­μι­κός Διά­δρο­μος της Μέσης Ανα­το­λής της Ινδίας.

Μέσω της Ε.Ε., πρω­τα­γω­νι­στικό ρόλο μπορεί να παίξει η Ελλάδα επίσης, στην προ­στα­σία των δικαιω­μά­των των θρη­σκευ­τι­κών μειο­νο­τή­των στη Συρία και να τεθεί επι­κε­φα­λής ευρω­παϊ­κών πρω­το­βου­λιών ανθρω­πι­στι­κής βοή­θειας (σύμφωνα με τον ΟΗΕ, το 2024 περίπου 13 εκα­τομ­μύ­ρια άνθρω­ποι στη Συρία έχριζαν κάποιου είδους ανθρω­πι­στι­κής βοή­θειας). Με τον τρόπο αυτό, θα ενι­σχυ­θεί το διπλω­μα­τικό κεφά­λαιό της και θα μπο­ρέ­σει να υπε­ρα­σπι­στεί και προ­στα­τεύ­σει τα δικαιώ­ματα των χρι­στια­νι­κών πλη­θυ­σμών της περιο­χής από θέση ισχύος.

Τέλος, σε σχέση με την πιθα­νό­τητα οριο­θέ­τη­σης ΑΟΖ μεταξύ  Τουρ­κίας και Συρίας, η Ελλάδα θα πρέπει να χει­ρι­στεί το θέμα όχι έως Ελληνο –Τουρ­κικό, αλλά ως Ευρω –Τουρ­κικό και μέσω της Ευρω­παϊ­κής ισχύος να ασκη­θούν οι ανά­λο­γες πιέσεις (εμπο­ρι­κές πιέσεις, διακοπή προ­μή­θειας εξο­πλι­σμών, περιο­ρι­στικά μέτρα κ.λπ), ώστε  να ακυ­ρω­θεί μια τέτοια προ­σπά­θεια.

Συγκε­κρι­μένα, σε συνέ­χεια της πρό­σφα­της θετικής εξέ­λι­ξης για την Ελλάδα, όπου η Ε.Ε. στο πλαίσιο της δια­μόρ­φω­σης του Ευρω­παϊ­κού Θαλάσ­σιου Χωρο­τα­ξι­κού Σχε­δια­σμού της, δημο­σί­ευσε στην ιστο­σε­λίδα PLATFORM Maritime Sparial Planning, χάρτη της Ελλη­νι­κής ΑΟΖ (όπου δικαιώ­νει τις ελλη­νι­κές θέσεις,  προ­κα­λώ­ντας την έντονη αντί­δραση της Τουρ­κίας), η Ελλάδα πρέπει να τονίσει ότι μια τέτοια πρω­το­βου­λία από μέρους της Τουρ­κίας, ακυ­ρώ­νει τα σύνορα της Ευρώπης και τα συμ­φέ­ρο­ντά της και να διεκ­δι­κή­σει μια αντί­στοιχη εκδή­λωση στή­ρι­ξης για το εν λόγω θέμα.

Εν κατα­κλείδι, κόντρα στις φωνές του λαϊ­κι­σμού και τους παντός είδους κιν­δυ­νο­λό­γους που μιλούν για αμη­χα­νία της Ελλάδας μετά τις τελευ­ταίες εξε­λί­ξεις στη Συρία, και την ανά­δειξη της Τουρ­κίας σε πρω­τα­γω­νι­στή στην περιοχή, η Ελλάδα δεν έχει λόγο να ανη­συ­χεί.

Έχει δικαιω­θεί από τις έως τώρα στρα­τη­γι­κές της επι­λο­γές, δια­θέ­τει γεω­πο­λι­τική και διπλω­μα­τική ισχύ για να εξι­σορ­ρο­πή­σει την πρό­σκαιρη ενί­σχυση του ρόλου της Τουρ­κίας και μέσω της Ε.Ε. και των ισχυρών συμ­μα­χιών της, να κατα­στεί σημα­ντι­κός παίκτης, αλλά και πυλώνας στα­θε­ρό­τη­τας και ασφά­λειας στην περιοχή και τέλος, εγγυ­η­τής για την ειρη­νική μετά­βαση στη Συρία.

Υπό αυτή την οπτική, η Ελλάδα χρειά­ζε­ται να αξιο­ποι­ή­σει τις στρα­τη­γι­κές ευκαι­ρίες που θα προ­κύ­ψουν και να ανα­πτύ­ξει ακόμη πιο ενεργή διπλω­μα­τία, ώστε να δια­δρα­μα­τί­σει σημα­ντικό ρόλο στην δια­μόρ­φωση της πολι­τι­κής της Ε.Ε. για τη Συρία, να κατα­στεί ο εκφρα­στής της Ευρώπης στην περιοχή και να αυξήσει το γεω­πο­λι­τικό της απο­τύ­πωμα.

Δρ. Κων­στα­ντί­νος Π. Μπα­λω­μέ­νος

Πολι­τι­κός Επι­στή­μο­νας – Διε­θνο­λό­γος

Πρώην Γενικός Διευ­θυ­ντής – Γενικής Διεύ­θυν­σης

Πολι­τι­κής Εθνικής Άμυνας και Διεθνών Σχέσεων (ΓΔΠΕΑΔΣ)

Υπουρ­γείου Εθνικής Άμυνας (ΥΠΕΘΑ)