Λίνα Μενδώνη: Το Μουσείο Γαΐτη-Σίμωσι, ουσιαστικό παράδειγμα πολιτιστικής αποκέντρωσης

Χθες, η Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας, Κατε­ρίνα Σακελ­λα­ρο­πού­λου, τέλεσε τα εγκαί­νια του Μου­σείου Γαΐτη-Σίμωσι, στην Ίο, παρου­σία της Υπουρ­γού Πολι­τι­σμού, Λίνας Μενδώνη.

Το Μουσείο είναι αφιε­ρω­μένο στο έργο του ζωγρά­φου Γιάννη Γαΐτη και της γλύ­πτριας Γαβριέλ­λας Σίμωσι,  με σκοπό την παρου­σί­αση, ανά­δειξη και προ­ώ­θηση της πολυ­σχι­δούς εικα­στι­κής δημιουρ­γίας των δύο δημιουρ­γών,  σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.

Η Υπουρ­γός Πολι­τι­σμού σημεί­ωσε ότι «Το μακρινό 1994, ήταν η πρώτη  φορά που έγινα κοι­νω­νός της ιδέας ότι θα πρέπει να υπάρξει ένα τέτοιο μουσείο. Ήταν ο τότε Δήμαρ­χος, Γιώργος Πουσ­σαίος, που μοι­ρά­στηκε μαζί μου τις σκέψεις του. Λίγα χρόνια  αργό­τερα ως Γενική Γραμ­μα­τέας του ΥΠΠΟ χει­ρι­στή­καμε την ένταξη του έργου και της κατα­σκευής του Μου­σείου στο Επι­χει­ρη­σιακό Πρό­γραμμα του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού του Γ´  Κοι­νο­τι­κού Πλαι­σίου 2000-2006».

Η Λίνα Μενδώνη υπο­γράμ­μισε ότι το Μουσείο Γαΐτη- Σίμωσι  «εντάσ­σε­ται αρμο­νι­κό­τατα στο φυσικό τοπίο της Ίου, χάρη στην αρχι­τε­κτο­νική του, που μετα­βο­λί­ζει γόνιμα όλα τα χαρα­κτη­ρι­στικά της παρα­δο­σια­κής κυκλα­δί­τι­κης αρχι­τε­κτο­νι­κής, για να τα μετου­σιώ­σει σε ένα μοντέρνο οικο­δό­μημα, ενσω­μα­τώ­νο­ντας ταυ­τό­χρονα, με διο­ρα­τι­κό­τητα, στοι­χεία του έργου του Γαΐτη και της Σίμωσι, περι­κλεί­ο­ντας  μια έκδηλη βιω­μα­τική διά­σταση που το συνδέει ανα­πό­σπα­στα με την Ίο», καθώς «πηγάζει από τον έρωτα του δημιουρ­γού Γιάννη Γαΐτη για το νησί». «Αυτή τη συνέ­χεια, με την ακάματη και πολύ­χρονη προ­σπά­θειά της δίνει η Λορέττα Γαΐτη που συναντά, πολύ γρήγορα, την ένθερμη αποδοχή των κατοί­κων και την έμπρα­κτη υλική και ηθική στήριξη του Δήμου, αλλά και την ενθάρ­ρυνση του ΥΠΠΟ».

Όπως τόνισε η Υπουρ­γός, το «Μουσείο Γαΐτη-Σίμωσι αντι­προ­σω­πεύει σήμερα ένα επι­τυ­χη­μένο παρά­δειγμα ουσια­στι­κής πολι­τι­στι­κής απο­κέ­ντρω­σης, ένα παρά­δειγμα που αξίζει να γίνει υπό­δειγμα. Η πολι­τι­στική απο­κέ­ντρωση και η διάχυση του πολι­τι­σμού συμπε­ρι­λαμ­βά­νε­ται στις δημό­σιες πολι­τι­κές και της Περι­φέ­ρειας και του Υπουρ­γείου και απο­τε­λεί προ­τε­ραιό­τητά μας. Απο­τε­λεί, όμως, εξαι­ρε­τικά ευτυχή συγκυ­ρία όταν οι πολι­τι­κές αυτές υιο­θε­τού­νται, υπο­στη­ρί­ζο­νται και εν τέλει εκφρά­ζο­νται και συντη­ρού­νται από τη συν­δυα­σμένη αρμο­νική δράση ιδιωτών και τοπικών κοι­νω­νιών. Τα αφαι­ρε­τικά και απρό­σωπα ανθρω­πά­κια του Γαΐτη, το δεσπό­ζον λευκό στη γλυ­πτική τέχνη της Σίμωσι, οι καμπύ­λες γραμμές της αρχι­τε­κτο­νι­κής του κτιρίου, το άσπρο μάρμαρο του δαπέδου και των βάθρων των συν­θέ­σεων ανα­κα­λούν τις μορφές των ειδω­λίων, έκφρα­σης ενός ιδιαί­τε­ρου πολι­τι­σμού που ανα­πτύ­χθηκε εδώ, χάρη και στις ιδιά­ζου­σες γεω­μορ­φο­λο­γι­κές και κλι­μα­το­λο­γι­κές συν­θή­κες: τη θέση, το μέγεθος, την πολυ­μορ­φία και τα ιδιό­τυπα χαρα­κτη­ρι­στικά αυτής της μονα­δι­κής αιγαιο­πε­λα­γί­τι­κης πολυ­νη­σίας».

Η κατα­σκευή του κτι­ρια­κού συγκρο­τή­μα­τος εξαι­ρε­τι­κής αισθη­τι­κής, κατα­λαμ­βά­νο­ντας περί τα 2.000 τ.μ., υλο­ποι­ή­θηκε από τον Δήμο Ιητών με πόρους από το Επι­χει­ρη­σιακό Πρό­γραμμα «Πολι­τι­σμός» 2000-2006 του ΥΠΠΟ. Πρό­σφατα, διε­νερ­γή­θη­καν εργα­σίες συντή­ρη­σης με την υπο­στή­ριξη του Δήμου Ιητών και χρη­μα­το­δό­τηση από το Ανα­πτυ­ξιακό Πρό­γραμμα Ειδικού Σκοπού Νοτίου Αιγαίου.Ο αρχι­τε­κτο­νι­κός σχε­δια­σμός έγινε από το ζευγάρι αρχι­τε­κτό­νων, Jacques Charrat και Λορέττα Γαΐτη, η οποία επι­με­λή­θηκε, επίσης, τη μου­σειο­λο­γική μελέτη. Η μόνιμη έκθεση εκτυ­λίσ­σε­ται σε 2 βασικά κτίρια. Στο «Κτίριο Γαΐτη» παρου­σιά­ζο­νται έργα από την παλαιό­τερη περίοδο δημιουρ­γίας του ζωγρά­φου, καθώς και πίνακες, εγκα­τα­στά­σεις και κατα­σκευές γύρω από τα εμβλη­μα­τικά «ανθρω­πά­κια» που κυριαρ­χούν μεγα­λο­πρε­πώς σε όλον τον χώρο. Στο «Κτίριο Σίμωσι» φιλο­ξε­νού­νται τα γλυπτά της εικα­στι­κού, με κυρί­αρχο το λευκό χρώμα, καθώς και κολάζ με έντονα υπερ­ρε­α­λι­στικά στοι­χεία.

Στην τελετή εγκαι­νίων παρέ­στη­σαν ο Ανα­πλη­ρω­τής Υπουρ­γός Παι­δείας και Θρη­σκευ­μά­των αρμό­διος για θέματα Αθλη­τι­σμού Γιάννης Βρού­τσης, η Ανα­πλη­ρώ­τρια Υπουρ­γός Υγείας Ειρήνη Αγα­πη­δάκη, οι Βου­λευ­τές Κυκλά­δων, Κατε­ρίνα Μονο­γυιού και Μάρκος Καφού­ρος, ο Περι­φε­ρειάρ­χης Νοτίου Αιγαίου Γιώργος Χατζη­μάρ­κος, ο Δήμαρ­χος Ιητών Γκίκας Γκίκας.

O χαι­ρε­τι­σμός της Υπουρ­γού Πολι­τι­σμού:

Εξο­χώ­τατη κυρία Πρόεδρε της Ελλη­νι­κής Δημο­κρα­τίας,

Είναι μεγάλη η χαρά όλων μας, που απόψε είστε μαζί μας, σε αυτή την πολύ σημα­ντική μέρα για τη Νιο. Μια μέρα χαράς, μια μέρα πανη­γυ­ριού, καθώς ένα εξαι­ρε­τικά σημα­ντικό έργο για το νησί, αλλά και για τον πολι­τι­σμό των Κυκλά­δων, ολο­κλη­ρώ­θηκε. Ένα σημα­ντικό εγχεί­ρημα με πορεία πολλών χρόνων έφθασε στο τέλος της κατα­σκευής και της δημιουρ­γίας του και απο­δί­δε­ται στους Ιήτες, τους Κυκλα­δί­τες και στους χιλιά­δες επι­σκέ­πτες των νησιών μας.

Το «Μουσείο Γαΐτη-Σίμωσι» ανοίγει πανη­γυ­ρικά τις πύλες του, χάρη στις πολύ­χρο­νες και πολύ­μο­χθες προ­σπά­θειες του Δήμου Ιητών, που σήμερα εκπρο­σω­πεί­ται από τον φίλο Γκίκα Γκίκα, και της Λορέτ­τας Γαΐτη, της κόρης του Γιάννη Γαΐτη και της Γαβριέλ­λας Σίμωσι.

Η πρώτη φορά, που έγινα κοι­νω­νός της ιδέας της δημιουρ­γίας αυτού το Μου­σείου στη Νιο, ήταν το μακρινό 1994, όταν ο, επίσης φίλος, Γιώργος Που­σαίος, δήμαρ­χος του νησιού από το 1991 ως το 2009, μοι­ρά­στηκε μαζί μου τις σκέψεις του. Η αλήθεια είναι ότι ο Γιώργος, στη μακρά θητεία του στον Δήμο, επέν­δυσε συστη­μα­τικά στον Πολι­τι­σμό. Επί των ημερών του, βρήκε στέγη το Αρχαιο­λο­γικό Μουσείο, κατα­σκευά­στηκε το υπαί­θριο θέατρο «Οδυσ­σέας Ελύτης», ιδρύ­θηκε το Λαο­γρα­φικό Μουσείο, ενώ συνερ­γα­στή­καμε στενά για την ανά­δειξη του λεγό­με­νου «Τάφου του Ομήρου» και κυρίως για την ανά­δειξη του προϊ­στο­ρι­κού οικι­σμού του Σκάρκου, ενός από τους σημα­ντι­κό­τε­ρους οικι­σμούς των Κυκλά­δων της τρίτης χιλιε­τίας. Στο όραμα της δημιουρ­γίας της πολι­τι­στι­κής δια­δρο­μής «5.000 χρόνια ιστο­ρίας σε 5 χιλιό­με­τρα» εντάσ­σε­ται και το Μουσείο «Γαϊτη-Σίμωσι», του οποίου πρώτος πρό­ε­δρος του Διοι­κη­τι­κού Συμ­βου­λίου υπήρξε ο αγα­πη­μέ­νος Αγγελος Δελη­βο­ριάς.

Αργό­τερα, ως Γενική Γραμ­μα­τέας του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού χει­ρί­στηκα την ένταξη του έργου της κατα­σκευής του κτηρίου του Μου­σείου στο Επι­χει­ρη­σιακό Πρό­γραμμα «Πολι­τι­σμός» του Γ΄Κοινοτικού Πλαι­σίου 2000-2006. Ασφαλώς, το Μουσείο Γαΐτη-Σίμωσι είναι πολλά παρα­πάνω από ένα κέλυφος που στε­γά­ζει εμβλη­μα­τικά έργα των δύο δημιουρ­γών. Χωρο­θε­τη­μένο σε σημείο με άπλετη θέα στο Αιγαίο, εντάσ­σε­ται αρμο­νι­κό­τατα στο φυσικό τοπίο της Ίου, χάρη στην αρχι­τε­κτο­νική του, που μετα­βο­λί­ζει γόνιμα όλα τα χαρα­κτη­ρι­στικά της παρα­δο­σια­κής κυκλα­δί­τι­κης αρχι­τε­κτο­νι­κής, για να τα μετου­σιώ­σει σε ένα μοντέρνο οικο­δό­μημα, ενσω­μα­τώ­νο­ντας ταυ­τό­χρονα με δια­κρι­τι­κό­τητα στοι­χεία του έργου του Γαΐτη και της Σίμωσι.

Και κάτι παρα­πάνω, το Μουσείο περι­κλείει μια έκδηλη βιω­μα­τική διά­σταση, που το συνδέει ανα­πό­σπα­στα με την Ίο. Είναι η ανα­κά­λυψη της Ίου από τον Γαΐτη, στις αρχές της δεκα­ε­τίας του 1960, στο κοινό του ταξίδι με τον στενό του φίλο Ζαν-Μαρί Ντρο. Από τότε ο Γαΐτης και λίγο αργό­τερα η Σίμωσι ταυ­τί­ζο­νται με το νησί. Η επιλογή, συνεπώς, της Λορέτ­τας Γαΐτη να δημιουρ­γή­σει ένα ίδρυμα-κιβωτό του έργου των γονέων της στην Ίο έχει έκδηλα συναι­σθη­μα­τικά ελα­τή­ρια. Χει­ρα­φε­τεί­ται, όμως, αν διερ­μη­νεύω σωστά τις προ­θέ­σεις της, από την ίδια και κατα­λή­γει να χαρίζει όχι μόνο στο νησί, αλλά στις Κυκλά­δες και το Αιγαίο, ένα νέο, σπου­δαίο τοπό­σημο τέχνης. Επα­να­συ­στή­νο­ντας σε όλους μας το έργο των γονιών της, σε ένα αγα­πη­μένο για τους ίδιους τόπο, και, κυρίως, δια­χέ­ο­ντάς το, κοι­νω­νικά και γεω­γρα­φικά, σε νέα κοινά και νέους τόπους.

Το τυπο­ποι­η­μένο μικρό­σωμο ανθρω­πάκι με το στρογ­γυλό καπέλο, το στρογ­γυλό καπέλο και το ριγέ κου­στούμι, που ο Γαΐτης ανέ­πτυξε σε απει­ρά­ριθ­μες παραλ­λα­γές και σε πολλές εφαρ­μο­γές, έχει ανα­πα­ρα­χθεί τόσο πολύ, που απο­τε­λεί μια εξαι­ρε­τικά οικεία σε όλους φιγούρα, έχοντας μεταρ­σιω­θεί και στον χώρο της ποπ κουλ­τού­ρας. Αλλη­γο­ρία του μαζι­κο­ποι­η­μέ­νου ατόμου, απο­πνέει ειρω­νεία για την πραγ­μα­τι­κό­τητα, αλλά και τρυ­φε­ρό­τητα για τον άνθρωπο που συμπιέ­ζε­ται εντός του πλήθους. Το ανθρω­πάκι, ως μοτίβο, κυριαρ­χεί και στο Μουσείο και μας καλεί να το ανα­ση­μα­το­δο­τή­σουμε στον σημε­ρινό κόσμο, να επα­να­προσ­διο­ρί­σουμε τον άνθρωπο της τρίτης δεκα­ε­τίας του 21ου αιώνα, που συμπιέ­ζε­ται και αυτός σε νέες πραγ­μα­τι­κό­τη­τες, που μετα­βάλ­λο­νται ταχύ­τατα.

Το Μουσείο Γαΐτη-Σίμωσι μας καλεί να επα­να­το­πο­θε­τή­σουμε αυτή τη γνώριμη φιγούρα σε νέο πλαίσιο. Μας κινη­το­ποιεί, παράλ­ληλα -και αυτό, νομίζω, είναι το σημαντικότερο- να θεα­θούμε παράλ­ληλα το εικα­στικό σύμπαν και των δύο δημιουρ­γών, της Γαβριέλ­λας Σίμωσι και του Γιάννη Γαΐτη, να ανα­ζη­τή­σουμε ομοιό­τη­τες, να εντο­πί­σουμε αμφί­δρο­μες επιρ­ροές, να απο­λαύ­σουμε εντέλει μια ζωή και ένα έργο που εκτυ­λίσ­σο­νται παράλ­ληλα.

Κυρία Πρόεδρε,

Το Μουσείο Γαΐτη-Σίμωσι, αντι­προ­σω­πεύει, σήμερα, ένα επι­τυ­χη­μένο παρά­δειγμα ουσια­στι­κής πολι­τι­στι­κής απο­κέ­ντρω­σης. Ένα παρά­δειγμα που αξίζει να γίνει υπό­δειγμα. Μιας απο­κέ­ντρω­σης αρχικά αυθόρ­μη­της, που δεν σχε­διά­ζε­ται συστη­μα­τικά από τις κεντρι­κές δομές του Πολι­τι­σμού. Και αυτό το καθιστά μονα­δικό. Πηγάζει από τον έρωτα του ίδιου του δημιουρ­γού για το νησί, στον οποίο δίνει συνέ­χεια, με την ακάματη και πολύ­χρονη προ­σπά­θειά της, η Λορέττα Γαΐτη, που συναντά πολύ γρήγορα την ένθερμη αποδοχή των κατοί­κων και, κατόπιν, την έμπρα­κτη, υλική και ηθική, στήριξη του Δήμου τους, αλλά και την ενθάρ­ρυνση του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού.

Η πολι­τι­στική απο­κέ­ντρωση και η διάχυση του Πολι­τι­σμού συμπε­ρι­λαμ­βά­νε­ται στις δημό­σιες πολι­τι­κές μας και στις προ­τε­ραιό­τη­τες του Υπουρ­γείου, σήμερα. Απο­τε­λεί, όμως, εξαι­ρε­τικά ευτυχή συγκυ­ρία, όταν οι πολι­τι­κές αυτές υιο­θε­τού­νται, υπο­στη­ρί­ζο­νται και εν τέλει εκφρά­ζο­νται και συντε­λού­νται από τη συν­δυα­σμένη αρμο­νική δράση ιδιωτών και τοπικών κοι­νω­νιών.

Το Μουσείο απο­τε­λεί, πλέον, ανα­πό­σπα­στο στοι­χείο της πλού­σιας και πολυ­σχι­δούς πολι­τι­στι­κής φυσιο­γνω­μίας της Ίου και των Κυκλά­δων, αυτού του μονα­δι­κού πολυ­νη­σια­κού συγκρο­τή­μα­τος του Αρχι­πε­λά­γους.  Τα αφαι­ρε­τικά κι απρό­σωπα ανθρω­πά­κια του Γαϊτη, το δεσπό­ζον λευκό στην γλυ­πτική τέχνη της Σίμωσι, οι καμπύ­λες γραμμές της αρχι­τε­κτο­νι­κής του κτηρίου, το άσπρο μάρμαρο του δάπεδου και των βάθρων των συν­θέ­σεων, ανα­κα­λούν τις μορφές των ειδω­λίων, έκφρα­σης ενός ιδιαί­τε­ρου πολι­τι­σμού που ανα­πτύ­χθηκε, εδώ, χάρη και στις ιδιά­ζου­σες γεω­μορ­φο­λο­γι­κές και κλι­μα­το­λο­γι­κές συν­θή­κες, τη θέση, το μέγεθος, την πολυ­μορ­φία και τα ιδιό­τυπα χαρα­κτη­ρι­στικά της αιγαιο­πε­λα­γί­τι­κης πολυ­νη­σίας.

Κλεί­νο­ντας, θέλω να συγχαρώ και να ευχα­ρι­στήσω θερμά όλους όσους κατέ­βα­λαν κόπο και πόνο, χρόνο και πόρους για τη σημε­ρινή πανη­γυ­ρική στιγμή, που το Μουσείο Γαΐτη-Σίμωσι ανοίγει τις πύλες του στον κόσμο.

Τη Λορέττα Γαΐτη, για την επιμονή της, που δικαιώ­νε­ται απο­λύ­τως από το απο­τέ­λε­σμα, όλους τους συντε­λε­στές της σύλ­λη­ψης και της εκτέ­λε­σης της ιδέας της δημιουρ­γίας του Μου­σείου και, ασφαλώς, στο πρόσωπο του σημε­ρι­νού Δημάρ­χου, δια­χρο­νικά τον Δήμο Ιητών για τη συνεχή και ουσια­στική στήριξη του εγχει­ρή­μα­τος.

Να είναι το Μουσείο καλο­τά­ξιδο στον «κόσμο τον μικρό, τον μέγα».