“Ορισμός Οριοθέτησης και η σημασία των ορίων για την ανάπτυξη υγιών προσωπικοτήτων στα παιδιά”

Η Διεύ­θυν­ση Κοι­νω­νι­κής Πο­λι­τι­κής και Υγεί­ας του Δήμου Ρόδου αντα­πο­κρι­νό­με­νη στις ανη­συ­χί­ες και τους προ­βλη­μα­τι­σμούς μίας ση­μα­ντι­κής με­ρί­δας συ­μπο­λι­τών μας όπως αυτά εκ­φρά­ζο­νται μέσα από την κα­θη­με­ρι­νή επαφή μαζί τους, προ­τί­θε­ται να συμ­βάλ­λει ενερ­γά στην πο­λύ­πλευ­ρη ενη­μέ­ρω­ση και ευαι­σθη­το­ποί­η­ση σε θέ­μα­τα ει­δι­κό­τε­ρου και ευ­ρύ­τε­ρου εν­δια­φέ­ρο­ντος. Σε αυτή την κα­τεύ­θυν­ση, το εξει­δι­κευ­μέ­νο επι­στη­μο­νι­κό προ­σω­πι­κό του Κέ­ντρου Κοι­νό­τη­τας Δήμου Ρόδου με Πα­ράρ­τη­μα Ρομά, των Δομών Υπο­στή­ρι­ξης Γυ­ναι­κών (Συμ­βου­λευ­τι­κό Κέ­ντρο Γυ­ναι­κών και Ξε­νώ­νας Φι­λο­ξε­νί­ας Γυ­ναι­κών θυ­μά­των βίας), του ΚΗΦΗ, του ΚΑΠΗ και του προ­γράμ­μα­τος Βο­ή­θεια στο Σπίτι, ανοί­γει δί­αυ­λο επι­κοι­νω­νί­ας με τους Δη­μό­τες μέσα από τη δη­μο­σί­ευ­ση ενη­με­ρω­τι­κών άρ­θρων ανά τακτά χρο­νι­κά δια­στή­μα­τα. Ευ­ελ­πι­στού­με ότι η πρω­το­βου­λία αυτή θα αγκα­λια­στεί από τους συ­μπο­λί­τες μας απο­τε­λώ­ντας ένα γό­νι­μο πεδίο σκέ­ψης και ανά­λη­ψης δρά­σε­ων.

 

Η ΣΗ­ΜΑ­ΣΙΑ ΤΗΣ ΟΡΙΟ­ΘΕ­ΤΗ­ΣΗΣ: ΠΩΣ ΝΑ ΘΕ­ΣΟΥΝ ΟΙ ΓΟ­ΝΕΙΣ ΑΣΦΑ­ΛΗ ΚΑΙ ΥΓΙΗ ΟΡΙΑ ΣΤΑ ΠΑΙ­ΔΙΑ

Γρά­φει η Ευαγ­γε­λία Χα­τζη­μι­χα­ήλ, Ψυ­χο­λό­γος του Κέ­ντρου Κοι­νό­τη­τας Δήμου Ρόδου με Πα­ράρ­τη­μα Ρομά. Για πε­ρισ­σό­τε­ρες πλη­ρο­φο­ρί­ες, διεύ­θυν­ση: Ερυ­θρού Σταυ­ρού 12Α, τη­λέ­φω­νο 22412 40517, e-mail: [email protected]

 

Ορι­σμός Οριο­θέ­τη­σης και η ση­μα­σία των ορίων για την ανά­πτυ­ξη υγιών προ­σω­πι­κο­τή­των στα παι­διά:

 

Όπως τα λου­λού­δια, έτσι και τα παι­διά για να ανα­πτυ­χθούν χρειά­ζο­νται αγάπη, χρόνο και στορ­γή. Τα παι­διά όμως, για να έχουν μια υγιή ψυ­χο­σω­μα­τι­κή ανά­πτυ­ξη, χρειά­ζο­νται επι­πλέ­ον την οριο­θέ­τη­ση στη συ­μπε­ρι­φο­ρά τους. Με τον όρο «οριο­θέ­τη­ση» νο­ού­νται οι κα­νό­νες που εφαρ­μό­ζουν οι γο­νείς στη δια­παι­δα­γώ­γη­ση και ανα­τρο­φή των παι­διών. Οι κα­νό­νες αυτοί μπο­ρεί να αφο­ρούν στον ύπνο, τη δια­τρο­φή, το διά­βα­σμα, τις επι­λο­γές δια­σκέ­δα­σης, τις εξό­δους και την αρ­νη­τι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά των παι­διών. Τα παι­διά με­γα­λώ­νο­ντας συ­νει­δη­το­ποιούν πως συ­νυ­πάρ­χουν και με άλ­λους αν­θρώ­πους όμως δε μπο­ρούν να δια­χει­ρι­στούν – οριο­θε­τή­σουν τη συ­μπε­ρι­φο­ρά τους ώστε να εκ­φρά­ζουν τις επι­θυ­μί­ες τους και, ταυ­τό­χρο­να, να δί­νουν χώρο και να σέ­βο­νται τους άλ­λους. Έτσι, ηο­ριο­θέ­τη­ση που πρέ­πει ενω­ρίς να εφαρ­μό­ζε­ται στη ζωή των παι­διών εκ μέ­ρους των γο­νέ­ων, λει­τουρ­γεί σαν ένα «προ­στα­τευ­τι­κό δίχτυ ασφα­λεί­ας» που τους μα­θαί­νει να συ­νυ­πάρ­χουν αρ­μο­νι­κά  με τους γύρω τους, να σέ­βο­νται τόσο τον προ­σω­πι­κό τους χώρο όσο και των άλλων και να εκ­φρά­ζουν τα συ­ναι­σθή­μα­τα και τις ανά­γκες τους με άμεσο, υγιή και λει­τουρ­γι­κό τρόπο.

Τα όρια βοη­θούν τα παι­διά να κα­τα­νο­ή­σουν τις προσ­δο­κί­ες των γο­νέ­ων τους, άρα σχε­τί­ζο­νται με τη δι­δα­σκα­λία και όχι με την τι­μω­ρία. Οι γο­νείς κα­θο­δη­γούν και συμ­βου­λεύ­ουν τα παι­διά, κά­νο­ντας ανα­φο­ρά σε στα­θε­ρούς κα­νό­νες και αρχές τις οποί­ες πρε­σβεύ­ει η εκά­στο­τε οι­κο­γέ­νεια. Τα όρια βοη­θούν επί­σης να κα­τα­νο­ή­σουν τα παι­διά τους κα­νό­νες τόσο για τα ίδια όσο και για τους άλ­λους. Και αυτό γιατί αφο­ρούν στην εκ­μά­θη­ση των κοι­νω­νι­κών κα­νό­νων και στον σε­βα­σμό της ατο­μι­κό­τη­τας, έχο­ντας ως απο­τέ­λε­σμα την αυ­το­νο­μία τους και την ομαλή κοι­νω­νι­κή τους προ­σαρ­μο­γή και έντα­ξη. Η βι­βλιο­γρα­φία που αφορά στην οριο­θέ­τη­ση των παι­διών είναι εκτε­νής και το­νί­ζει πως όσο πιο νωρίς ξε­κι­νά στη ζωή τους τόσο κα­λύ­τε­ρα. Κι αυτό γιατί αν οι γο­νείς μα­θαί­νουν στα παι­διά ήδη από τη νη­πια­κή τους ηλι­κία να οριο­θε­τού­νται, ου­σια­στι­κά τους μα­θαί­νουν να ελέγ­χουν τη συ­μπε­ρι­φο­ρά τους, να απο­κτούν επί­γνω­ση των συ­ναι­σθη­μά­των τους και να τα εκ­φρά­ζουν με υγιή τρόπο, να δέ­χο­νται κα­νό­νες, να έχουν υπευ­θυ­νό­τη­τα και αυ­το­πε­ποί­θη­ση, να είναι ανε­ξάρ­τη­τα, να επι­λύ­ουν προ­βλή­μα­τα και να απο­κτούν καλές κοι­νω­νι­κές δε­ξιό­τη­τες. Τα όρια δε ση­μαί­νουν απα­γό­ρευ­ση, υπερ­προ­στα­σία και στέ­ρη­ση της ελευ­θε­ρί­ας. Αντι­θέ­τως, είναι μια μορφή εκ­παί­δευ­σης γιατί δεί­χνουν, φω­τί­ζουν και κα­θο­δη­γούν. Αν δεν υπάρ­χουν σαφή όρια σε μια οι­κο­γέ­νεια, τα παι­διά δε μα­θαί­νουν την εκτί­μη­ση, τον σε­βα­σμό απέ­να­ντι στους άλ­λους και την υπο­χώ­ρη­ση. Για πα­ρά­δειγ­μα, ένα παιδί που δεν έχει ακού­σει ποτέ «όχι» από τους γο­νείς του, πώς μπο­ρεί να δη­μιουρ­γή­σει υγιείς φι­λι­κές σχέ­σεις με συ­νο­μη­λί­κους του στο σχο­λείο; Θα δυ­σκο­λευ­τεί να δη­μιουρ­γή­σει πραγ­μα­τι­κούς φί­λους γιατί πε­ρι­μέ­νει από τους άλ­λους να ικα­νο­ποιούν άκρι­τα όλες τις ανά­γκες και επι­θυ­μί­ες του, ενώ πα­ράλ­λη­λα θα δε μπο­ρεί να εκτι­μή­σει το οτι­δή­πο­τε, εφό­σον θε­ω­ρεί τα πε­ρισ­σό­τε­ρα πράγ­μα­τα δε­δο­μέ­να. Τα παι­διά επο­μέ­νως, νιώ­θουν ανα­σφά­λεια και βιώ­νουν συχνά την απόρ­ρι­ψη εάν δεν υπάρ­χουν σαφή όρια εκ μέ­ρους των γο­νέ­ων τους. Και αυτό γιατί τα όρια λει­τουρ­γούν σαν «πύλες», πίσω από τις οποί­ες τα παι­διά νιώ­θουν ασφά­λεια γιατί θέ­λουν να ξέ­ρουν πως βρί­σκο­νται υπό την προ­στα­σία και την κα­θο­δή­γη­ση των γο­νέ­ων τους.

 

Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά υγιών ορίων για τα παι­διά:

 

Προ­κει­μέ­νου να τε­θούν υγιή όρια στα παι­διά εκ μέ­ρους των γο­νέ­ων, πρέ­πει να λαμ­βά­νο­νται υπόψη κά­ποιες ση­μα­ντι­κές πα­ρά­με­τροι:

· Η ηλι­κία του παι­διού παί­ζει πρω­ταρ­χι­κό ρόλο, καθώς αντι­προ­σω­πεύ­ει δια­φο­ρε­τι­κά στά­δια ανά­πτυ­ξης (ανα­πτυ­ξια­κές βαθ­μί­δες). Για πα­ρά­δειγ­μα, ένα παιδί νη­πια­κής ηλι­κί­ας (2-6 ετών) δεν θα πάει την ίδια ώρα για ύπνο με ένα παιδί σχο­λι­κής ηλι­κί­ας (6-12 ετών). Επι­πρό­σθε­τα, προ­τού οι γο­νείς θέ­σουν όρια στα παι­διά θα πρέ­πει να υπο­λο­γί­σουν και τα ιδιαί­τε­ρα στοι­χεία του χα­ρα­κτή­ρα των παι­διών αλλά και τις αξίες / αρχές της οι­κο­γέ­νειάς τους. Δεν είναι εφι­κτό να μπαί­νουν τα ίδια όρια σε όλες τις οι­κο­γέ­νειες.

· Η συ­νέ­πεια εκ μέ­ρους των γο­νέ­ων όταν θέ­τουν όρια στα παι­διά απο­τε­λεί ακρο­γω­νιαίο λίθο της όλης δια­δι­κα­σί­ας. Όταν τα όρια κα­τα­πα­τώ­νται από τα παι­διά και οι γο­νείς κάθε φορά έχουν δια­φο­ρε­τι­κή αντι­με­τώ­πι­ση, τότε τα παι­διά λαμ­βά­νουν ασαφή και μπερ­δε­μέ­να μη­νύ­μα­τα. Επι­πλέ­ον, συ­νέ­πεια πρέ­πει να υπάρ­χει και από τους δύο γο­νείς.

Εάν για πα­ρά­δειγ­μα ο ένας είναι συ­νε­πής με την οριο­θέ­τη­ση ενώ ο άλλος όχι, τότε το παιδί κα­τη­γο­ριο­ποιεί τους γο­νείς ως «ο καλός» και «ο κακός». Σε τέ­τοιες πε­ρι­πτώ­σεις η οριο­θέ­τη­ση δεν είναι επι­τυ­χής. Επι­πρό­σθε­τα, όταν ο γο­νέ­ας λέει «όχι» σε κάτι, οφεί­λει να είναι συ­νε­πής. Κι αυτό γιατί το παιδί θα αντι­δρά­σει προ­κει­μέ­νου να «γίνει το δικό» του και να με­τα­τρέ­ψει το «όχι» σε «ναι» ή «ίσως». Εάν στην πε­ρί­πτω­ση αυτή ο γο­νέ­ας υπο­κύ­ψει, τότε κα­θι­στά το παιδί χει­ρι­στι­κό γιατί θα ψά­χνει με­τέ­πει­τα και, γε­νι­κό­τε­ρα, τρό­πους να «γίνει το δικό του».

· Άλλη ση­μα­ντι­κή πα­ρά­με­τρος που πρέ­πει να λά­βουν υπόψη οι γο­νείς προ­τού θέ­σουν όρια στα παι­διά είναι η ευ­ε­λι­ξία. Τα όρια δεν πρέ­πει να είναι ούτε από­λυ­τα και αυ­στη­ρά σαν βρά­χος, αλλά ούτε και ευ­με­τά­βλη­τα σαν ανε­μό­μυ­λος. Καθώς τα παι­διά με­γα­λώ­νουν και ανα­πτύσ­σο­νται, ωρι­μά­ζουν, επο­μέ­νως θα πρέ­πει και τα όρια να αλ­λά­ζουν με βάση το στά­διο εξέ­λι­ξης του παι­διού. Θα πρέ­πει να είναι κάτι εν­διά­με­σο, ώστε να βοη­θή­σουν το παιδί να οριο­θε­τη­θεί, να δο­κι­μά­σει, να αμ­φι­σβη­τή­σει και τε­λι­κά, να εξε­λι­χθεί.

 

Πώς να θέ­σουν οι γο­νείς ασφα­λή & υγιή όρια στα παι­διά:

 

· Οι γο­νείς οφεί­λουν να είναι ακρι­βείς όταν δια­τυ­πώ­νουν και θέ­τουν όρια στα παι­διά. Να μη χρη­σι­μο­ποιούν γε­νι­κό­τη­τες και ανα­κρί­βειες σε αυτό που επι­κοι­νω­νούν στο παιδί. Η καλή και ξε­κά­θα­ρη επι­κοι­νω­νία δη­μιουρ­γεί θε­τι­κό κλίμα στην οι­κο­γέ­νεια. Θα μπο­ρούν για πα­ρά­δειγ­μα, να ζη­τή­σουν από τα παι­διά (κυ­ρί­ως της μι­κρό­τε­ρης ηλι­κί­ας) να επα­να­λά­βουν αυτό που είπαν ώστε να απο­φευ­χθούν τυχόν πα­ρερ­μη­νεί­ες.

· Ο κα­λύ­τε­ρος και απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τε­ρος τρό­πος είναι γο­νείς και παι­διά να συμ­με­τέ­χουν από κοι­νού στον κα­θο­ρι­σμό των ορίων. Έτσι, δεί­χνουν έμπρα­κτα στα παι­διά πως τα υπο­λο­γί­ζουν και δέ­χο­νται τα ιδιαί­τε­ρα στοι­χεία του χα­ρα­κτή­ρα τους. Ση­μα­ντι­κή επι­σή­μαν­ση είναι πως δεν τί­θε­νται τα ίδια ακρι­βώς όρια σε όλες τις οι­κο­γέ­νειες. Κάθε οι­κο­γέ­νεια απο­τε­λεί ένα ξε­χω­ρι­στό σύ­στη­μα, το οποίο έχει εξα­το­μι­κευ­μέ­νους κα­νό­νες λει­τουρ­γί­ας, δια­φο­ρε­τι­κές αρχές, ήθη και κα­τα­βο­λές.

· Οι γο­νείς επί­σης, θα πρέ­πει να ανα­γνω­ρί­ζουν στο παιδί όταν αυτό επι­δει­κνύ­ει θε­τι­κή/επι­θυ­μη­τή συ­μπε­ρι­φο­ρά. Π.χ. «Μπρά­βο σου που συμ­μά­ζε­ψες το δω­μά­τιό σου, πολύ υπεύ­θυ­νο εκ μέ­ρους σου» και όχι ένα σκέτο «Μπρά­βο».

· Οι αρ­νη­τι­κές προ­τά­σεις καλό είναι να μην υπάρ­χουν. Αντί­θε­τα, οι γο­νείς μπο­ρούν να τις με­τα­τρέ­ψουν σε θε­τι­κές προ­κει­μέ­νου να πα­ρο­τρύ­νουν το παιδί, χωρίς να νιώ­θει απει­λή ή ότι τι­μω­ρεί­ται. Για πα­ρά­δειγ­μα, αντί «εάν δε φας το φα­γη­τό σου δε θα πάμε στον παι­δό­το­πο» ο γο­νέ­ας μπο­ρεί να πει «φάε πρώτα το φα­γη­τό σου και μετά θα πάμε στον παι­δό­το­πο».

· Το να βά­ζουν τα­μπέ­λες και να κα­τη­γο­ριο­ποιούν οι γο­νείς το παιδί σε «άτα­κτο» – «φρό­νι­μο», «καλό» – «κακό», «επι­με­λής» – «τε­μπέ­λης» δε βοη­θά­ει. Σε πε­ρί­πτω­ση μη τή­ρη­σης ορίων, είναι ση­μα­ντι­κό οι γο­νείς να απο­δο­κι­μά­σουν τη συ­μπε­ρι­φο­ρά του παι­διού στην εκά­στο­τε πε­ρί­πτω­ση και όχι το ίδιο το παιδί, κα­θό­τι αυτό εν­δέ­χε­ται να του δη­μιουρ­γή­σει αρ­νη­τι­κή ει­κό­να για τον εαυτό του μα­κρο­πρό­θε­σμα.

· Σε πε­ρί­πτω­ση που οι γο­νείς δε συμ­φω­νούν από­λυ­τα με­τα­ξύ τους στη θέ­σπι­ση ορίων, δεν πρέ­πει να δια­φω­νούν μπρο­στά στο παιδί, αλλά να λύ­νουν κατ’ιδίαν τις δια­φο­ρές τους. Κι αυτό γιατί, το παιδί, προ­κει­μέ­νου να μην αμ­φι­σβη­τεί τα όρια και να μην τα πα­ρα­βαί­νει, θα πρέ­πει να βλέ­πει πως οι γο­νείς του ακο­λου­θούν μια κοινή γραμ­μή.

· Η θέ­σπι­ση ορίων θα πρέ­πει να αφορά θέ­μα­τα τα οποία είναι ση­μα­ντι­κά και αδια­πραγ­μά­τευ­τα. Δεν είναι όμως όλα τα θέ­μα­τα εξί­σου ση­μα­ντι­κά. Οι γο­νείς θα πρέ­πει να δια­χω­ρί­ζουν τα ζη­τή­μα­τα σε πε­ρισ­σό­τε­ρο ή λι­γό­τε­ρο ση­μα­ντι­κά. Δεν είναι ούτε εφι­κτό ούτε ρε­α­λι­στι­κό να τί­θε­νται όρια σε ό,τι αφορά στο παιδί. Για πα­ρά­δειγ­μα, το αν μια έφηβη θα βάψει ή όχι τα μαλ­λιά της, δεν είναι εξί­σου επι­τα­κτι­κής ση­μα­σί­ας με το αν θα επι­στρέ­ψει σπίτι πέραν της επι­τρε­πό­με­νης ώρας. Αν οι γο­νείς θέ­τουν όρια σε όλα τα ζη­τή­μα­τα, τότε το παιδί θα νιώ­σει ότι ζει σε ένα στεί­ρο πε­ρι­βάλ­λον χωρίς ερε­θί­σμα­τα, με απο­τέ­λε­σμα να γίνει άβου­λο και κα­χύ­πο­πτο, χωρίς την ικα­νό­τη­τα ανά­πτυ­ξης ευ­θύ­νης.

· Οι οδη­γί­ες που δί­νουν οι γο­νείς στα παι­διά τους ανα­φο­ρι­κά με την οριο­θέ­τη­ση θα πρέ­πει να είναι ανά­λο­γες της ηλι­κί­ας των τε­λευ­ταί­ων. Αυτό ση­μαί­νει πως για τα παι­διά μι­κρό­τε­ρης ηλι­κί­ας οι οδη­γί­ες πρέ­πει να είναι σα­φείς, σύ­ντο­μες και ξε­κά­θα­ρες. Για τα με­γα­λύ­τε­ρα παι­διά ωστό­σο, η δια­δι­κα­σία είναι πιο σύν­θε­τη, καθώς οι γο­νείς θα πρέ­πει να επι­χει­ρη­μα­το­λο­γή­σουν, να κά­νουν διά­λο­γο και να δώ­σουν εξη­γή­σεις στο παιδί. Για ποιο λόγο θέ­τουν αυτά τα όρια; Πού απο­σκο­πεί όλη αυτή η δια­δι­κα­σία; Η ει­λι­κρι­νής προ­σπά­θεια για διά­λο­γο με τα παι­διά είναι η κα­λύ­τε­ρη επέν­δυ­ση που μπο­ρούν να κά­νουν οι γο­νείς. Κι αυτό γιατί εάν το παιδί με­γα­λώ­νο­ντας, δεν του έχουν δοθεί ευ­και­ρί­ες για ου­σια­στι­κό διά­λο­γο και έκ­φρα­ση συ­ναι­σθη­μά­των, είναι πολύ πι­θα­νό να απο­κο­πεί από τους γο­νείς και να απο­φεύ­γει συ­ζη­τή­σεις μαζί τους. Για πα­ρά­δειγ­μα, θα πρέ­πει να εξη­γή­σου­με στον έφηβο για ποιο λόγο δεν πρέ­πει να γυ­ρί­σει σπίτι πέραν της επι­τρε­πό­με­νης ώρας (ελ­λο­χεύ­ουν κίν­δυ­νοι για τη σω­μα­τι­κή του ακε­ραιό­τη­τα) ή για ποιο λόγο αντι­δρά­με στις νέες «επι­κίν­δυ­νες» πα­ρέ­ες που έχει συ­νά­ψει. Απα­ντή­σεις τύπου «γιατί έτσι πρέ­πει», «γιατί είμαι πα­τέ­ρας/μη­τέ­ρα σου και θα κά­νεις αυτό που λέω», «γιατί είσαι μι­κρός και δε θα κα­τα­λά­βεις», «στο λέω για το καλό σου» οι οποί­ες δεν προ­ά­γουν τον ου­σια­στι­κό διά­λο­γο και την επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία, θα έχουν μα­κρο­πρό­θε­σμα αρ­νη­τι­κά απο­τε­λέ­σμα­τα.

· Τα όρια εκ μέ­ρους των γο­νέ­ων δε θα πρέ­πει να εκ­φρά­ζο­νται με κυ­ριαρ­χία, φωνές, απει­λές και, σε καμία πε­ρί­πτω­ση, με ψυ­χι­κή ή σω­μα­τι­κή βία. Οι γο­νείς θα πρέ­πει να εκ­φρά­ζο­νται με ήρεμο, σαφή και στα­θε­ρό τόνο φωνής, απο­πνέ­ο­ντας απο­φα­σι­στι­κό­τη­τα και σι­γου­ριά.

· Με βάση την σύγ­χρο­νη Παι­δο­ψυ­χο­λο­γία, η πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κή μέ­θο­δος θέ­σπι­σης και τή­ρη­σης ορίων, είναι η «μέ­θο­δος των λο­γι­κών συ­νε­πειών» και όχι η αμοι­βή ή η τι­μω­ρία. Η αλή­θεια είναι πως για τα παι­διά η μέ­θο­δος αυτή έχει πε­ρισ­σό­τε­ρο νόημα. Κι αυτό γιατί τα βοηθά να κα­τα­νο­ή­σουν τη συ­σχέ­τι­ση των αρ­νη­τι­κών απο­τε­λε­σμά­των με τη συ­γκε­κρι­μέ­νη αρ­νη­τι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά που επι­δει­κνύ­ουν. Η μέ­θο­δος των λο­γι­κών συ­νε­πειών αφορά στα λο­γι­κά απο­τε­λέ­σμα­τα που συ­νε­πά­γο­νται μιας καλής / κακής συ­μπε­ρι­φο­ράς. Αν δη­λα­δή το παιδί πα­ρα­βεί τα όρια και προ­βεί σε λαν­θα­σμέ­νες συ­μπε­ρι­φο­ρές, θα πρέ­πει να δε­χτεί τις λο­γι­κές συ­νέ­πειες των πρά­ξε­ών του. Για πα­ρά­δειγ­μα, «εάν δε δια­βά­σεις τα μα­θή­μα­τά σου / πας αδιά­βα­στος,-η θα εκτε­θείς στο δά­σκα­λο και στους συμ­μα­θη­τές σου και θα νιώ­σεις άβολα/ντρο­πή». Ση­μα­ντι­κή διευ­κρί­νι­ση ωστό­σο, είναι πως σε πε­ρί­πτω­ση κα­τα­πά­τη­σης ορίων τα παι­διά θα πρέ­πει να δε­χτούν τις λο­γι­κές συ­νέ­πειες της ίδιας της πρά­ξης τους και όχι κά­ποια αυ­θαί­ρε­τη τι­μω­ρία / στέ­ρη­ση προ­νο­μί­ων η οποία δε σχε­τί­ζε­ται με την πράξη (π.χ. «εάν δε δια­βά­σεις τα μα­θή­μα­τά σου / πας αδιά­βα­στος,-η δε θα παί­ξεις με τους φί­λους σου / δε θα παί­ζεις με το τά­μπλετ για μία εβδο­μά­δα»).

 

Είναι γε­γο­νός πως τα υγιή και ασφα­λή όρια που θέ­τουν ενω­ρίς οι γο­νείς στα παι­διά τούς προ­σφέ­ρουν ασφά­λεια και προ­στα­σία αλλά και όλα εκεί­να τα εφό­δια για να δια­χει­ρί­ζο­νται τις με­τέ­πει­τα προ­κλή­σεις της ενή­λι­κης ζωής τους και να εντα­χθούν ομαλά στο κοι­νω­νι­κό σύ­νο­λο. Οι γο­νείς απο­τε­λούν πρό­τυ­πο για τα παι­διά τους. Θα πρέ­πει οι ίδιοι να είναι ο φάρος και το φω­τει­νό πα­ρά­δειγ­μα, καθώς τα παι­διά «κά­νουν αυτό που κά­νεις και όχι αυτό που λες».