Η μεγάλη μάχη κατά των μεταλλάξεων

Οι καθη­γη­τές Δημή­τρης Παρα­σκευής και Γκίκας Μαγιορ­κί­νης μιλούν για τους κιν­δύ­νους της χαλαρής εφαρ­μο­γής των μέτρων

Το μήνυμα ότι ο κορω­νο­ϊός ακόμη και με τα μεταλ­λαγ­μένα στελέχη δεν είναι ανί­κη­τος εκπέ­μπουν, μιλώ­ντας στην «Κ», οι ειδικοί επι­στή­μο­νες. Αν και είναι σαφές πλέον ότι το βρε­τα­νικό στέ­λε­χος που έχει επι­κρα­τή­σει έναντι των άλλων στη χώρα μας είναι πιο μετα­δο­τικό και συνυ­πεύ­θυνο γι’ αυτό το τρίτο κύμα της παν­δη­μίας, οι ειδικοί σημειώ­νουν πως «δεν υπάρχει στέ­λε­χος που να μπορεί να μετα­δο­θεί όταν η χρήση των μέτρων προ­στα­σίας είναι επαρκής και η κοι­νω­νική απο­στα­σιο­ποί­ηση εφαρ­μό­ζε­ται σωστά». Και προ­σθέ­τουν ότι αυτή είναι η καλύ­τερη στρα­τη­γική που έχουμε σε αυτόν τον πόλεμο, έως ότου επι­τευ­χθεί ικα­νο­ποι­η­τική εμβο­λια­στική κάλυψη του πλη­θυ­σμού.

Ο ανα­πλη­ρω­τής καθη­γη­τής Επι­δη­μιο­λο­γίας – Προ­λη­πτι­κής Ιατρι­κής στο Εργα­στή­ριο Υγιει­νής, Επι­δη­μιο­λο­γίας και Ιατρι­κής Στα­τι­στι­κής του ΕΚΠΑ Δημή­τρης Παρα­σκευής και ο επί­κου­ρος καθη­γη­τής Υγιει­νής και Επι­δη­μιο­λο­γίας, επι­στη­μο­νι­κός υπεύ­θυ­νος του Εθνικού Κέντρου Ανα­φο­ράς Ρετροϊών στο εργα­στή­ριο Υγιει­νής, Επι­δη­μιο­λο­γίας του ΕΚΠΑ Γκίκας Μαγιορ­κί­νης απα­ντούν σε δέκα ερω­τή­σεις της «Κ» σχετικά με τα μεταλ­λαγ­μένα στελέχη, την επί­πτωσή τους και τη δική μας γραμμή άμυνας.

1 Το τελευ­ταίο διά­στημα υπάρ­χουν συχνές ανα­κοι­νώ­σεις για νέα μεταλ­λαγ­μένα στελέχη του SARS-CoV-2. Ποια από αυτά σάς απα­σχο­λούν και γιατί; 

Δημή­τρης Παρα­σκευής: Προς το παρόν, το ενδια­φέ­ρον μας εστιά­ζε­ται σε πέντε δια­φο­ρε­τικά στελέχη, και ειδι­κό­τερα της ομάδας Β.1.1.7 που ανι­χνεύ­θη­καν πρώτα στο Ηνωμένο Βασί­λειο, της ομάδας Β.1.351 που ταυ­το­ποι­ή­θη­καν αρχικά στη Νότια Αφρική, της ομάδας P.1 (Βρα­ζι­λία), της ομάδας που απο­τε­λεί συν­δυα­σμό των B.1.429 και B.1.427 που ανι­χνεύ­θη­καν στην Καλι­φόρ­νια των ΗΠΑ και της ομάδας Β.1.525 από το Ηνωμένο Βασί­λειο και τη Δανία. Το ενδια­φέ­ρον ανα­φο­ρικά με αυτά τα στελέχη είναι ότι περι­λαμ­βά­νουν μεταλ­λά­ξεις ειδικά στην εξω­τε­ρική πρω­τε­ΐνη του ιού που εγεί­ρουν ανη­συ­χία εάν τα στελέχη αυτά μπορούν να προ­κα­λέ­σουν επα­να­μό­λυνση σε άτομα που έχουν ήδη μολυν­θεί ή, αντί­στοιχα, σε εμβο­λια­σμέ­νους. Παράλ­ληλα, ανη­συ­χεί αν τυχόν σχε­τί­ζο­νται με αυξη­μένο κίνδυνο για σοβαρή νόσο.

2 Υπάρχει συγκε­κρι­μέ­νος λόγος για τον οποίο παρα­τη­ρούμε τόσο σοβαρές παραλ­λα­γές τους τελευ­ταί­ους μήνες αυτής της παν­δη­μίας;

Δ. Π.: Ο λόγος που παρα­τη­ρούμε μεταλ­λαγ­μένα στελέχη τους τελευ­ταί­ους μήνες είναι όχι γιατί ο ιός άρχισε να μεταλ­λάσ­σε­ται το συγκε­κρι­μένο διά­στημα, αλλά γιατί είχαμε ένα σφοδρό παν­δη­μικό κύμα στο Ηνωμένο Βασί­λειο, που οφει­λό­ταν εν μέρει σε αυτά τα στελέχη, γεγονός που προ­κά­λεσε την αυξη­μένη επι­τή­ρηση αυτών των στε­λε­χών. Ενας άλλος λόγος είναι ότι με την παρέ­λευση αρκετών μηνών μετά την έναρξη της παν­δη­μίας υπάρχει αυξη­μένη πιθα­νό­τητα μερικά από τα στελέχη να έχουν και τρο­πο­ποι­η­μέ­νες βιο­λο­γι­κές ιδιό­τη­τες, όπως η αυξη­μένη μολυ­σμα­τι­κό­τητα.

3 Πολλά έχουν ειπωθεί για την αυξη­μένη μετα­δο­τι­κό­τητα των νέων στε­λε­χών και κυρίως του βρε­τα­νι­κού και του νοτιο­α­φρι­κα­νι­κού. Τελικώς τι ισχύει;

Δ. Π.: Βάσει των υπαρ­χό­ντων δεδο­μέ­νων, τα στελέχη και των δύο αυτών ομάδων έχουν αυξη­μένη μολυ­σμα­τι­κό­τητα. Το πόσο πιο μολυ­σμα­τικά είναι εξαρ­τά­ται από πολλούς παρά­γο­ντες, όπως παρα­δείγ­μα­τος χάριν από το κατά πόσον τηρού­νται τα μέτρα ή από τον μέσο αριθμό επαφών του κάθε ατόμου. Για τον λόγο αυτό και επειδή τα βρε­τα­νικά στελέχη είναι συχνά στη χώρα μας θα πρέπει να επι­δεί­ξουμε αυξη­μένη προσοχή, προ­κει­μέ­νου να περιο­ρί­σουμε το τρίτο κύμα.

4 Σε τι ποσοστό εκτι­μά­ται ότι έχουν επι­κρα­τή­σει το βρε­τα­νικό και το νοτιο­α­φρι­κα­νικό στέ­λε­χος SARS-CoV-2 στη χώρα μας;

Γκίκας Μαγιορ­κί­νης: Το βρε­τα­νικό στέ­λε­χος φαί­νε­ται ότι έχει υψη­λό­τερη συχνό­τητα από κάθε άλλο στέ­λε­χος αυτήν τη στιγμή στην Ελλάδα. Το νοτιο­α­φρι­κα­νικό στέ­λε­χος δεν έχει, προς το παρόν, δυνα­μική επι­κρά­τη­σης στον ελλη­νικό πλη­θυ­σμό.

5 Πώς έχει επη­ρε­ά­σει η επι­κρά­τηση των νέων στε­λε­χών το τρίτο κύμα της παν­δη­μίας στην Ελλάδα; Ευθύ­νο­νται οι μεταλ­λά­ξεις για τη νέα έξαρση ή η μη πιστή εφαρ­μογή των μέτρων; 

Γκ. Μ.: Για να γίνει αντι­λη­πτό πόσο έχει συμ­βά­λει η επι­κρά­τηση του βρε­τα­νι­κού στε­λέ­χους στην Ελλάδα, οι εκτι­μή­σεις από το πρό­γραμμα ιχνη­λα­τή­σεων του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου υπο­λο­γί­ζουν αύξηση στη μετα­δο­τι­κό­τητα της τάξης του 10%-20%. Αυτό σημαί­νει ότι στα lockdowns του περυ­σι­νού Μαρτίου και του Νοεμ­βρίου, όταν το Rt είχε φθάσει αρκετά κάτω από το 0,8 ακόμη και με την ύπαρξη των μεταλ­λαγ­μέ­νων στε­λε­χών, η επι­δη­μία θα συνέ­χιζε να συρ­ρι­κνώ­νε­ται. Η εκτι­μώ­μενη αύξηση της μετα­δο­τι­κό­τη­τας παίζει ρόλο σε συν­θή­κες χαλαρής κοι­νω­νι­κής απο­στα­σιο­ποί­η­σης, δηλαδή όταν το Rt είναι κοντά στο 0,9. Συνεπώς, πρό­κει­ται για συνέρ­γεια χαλαρής εφαρ­μο­γής μέτρων και έλευσης των μεταλ­λαγ­μέ­νων στε­λε­χών που οδηγεί σε βραδεία επι­δεί­νωση της επι­δη­μίας.

6 Γνω­ρί­ζουμε εάν τα νέα στελέχη είναι πιο λοι­μο­γόνα, δηλαδή προ­κα­λούν πιο σοβαρή νόσηση;

Δ. Π.: Προς το παρόν, τα στοι­χεία είναι αντι­κρουό­μενα και δεν μπορεί να εξαχθεί ασφαλές συμπέ­ρα­σμα ανα­φο­ρικά με τη λοι­μο­το­ξι­κό­τητα των στε­λε­χών, για το αν δηλαδή σχε­τί­ζο­νται με αυξη­μένη πιθα­νό­τητα για σοβαρή νόσο.

7 Oι γιατροί των νοσο­κο­μείων βλέπουν σε αυτό το τρίτο κύμα και ασθε­νείς σε μικρές ηλικίες να νοσούν σοβαρά. Υπάρχει συσχε­τι­σμός της παρα­τή­ρη­σης αυτής με την επι­κρά­τηση των μεταλ­λαγ­μέ­νων στε­λε­χών;

Δ. Π.: Για να απα­ντη­θεί το ερώτημα με σαφή­νεια, θα πρέπει να γίνει ανάλυση της κατα­νο­μής των ηλι­κια­κών ομάδων στους νοση­λευό­με­νους στο τρίτο κύμα σε σχέση με το δεύτερο. Οι νοση­λείες μικρό­τε­ρων ηλικιών, πιθανόν, οφεί­λο­νται στον μεγάλο αριθμό περι­στα­τι­κών που έχουν μολυν­θεί και από αυτές τις ηλικίες. Επίσης στο τρίτο κύμα έχει μειωθεί ο κίν­δυ­νος νόσου και άρα νοση­λείας για τους υπε­ρη­λί­κους που έχουν εμβο­λια­στεί.

8 Ποια είναι τα νεότερα δεδο­μένα σχετικά με την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα των εμβο­λίων που κυκλο­φο­ρούν στη χώρα μας έναντι των νέων στε­λε­χών;

Γκ. Μ.: Μέχρι στιγμής τα στοι­χεία που έχουμε όσον αφορά την απο­τροπή της μετα­δο­τι­κό­τη­τας των στε­λε­χών, μεταλ­λαγ­μέ­νων και μη μεταλ­λαγ­μέ­νων, από τα εμβόλια είναι υπό παρα­κο­λού­θηση. Αυτό συμ­βαί­νει διότι η ακριβής απο­τύ­πωση του «ποιος μόλυνε ποιον» είναι εξαι­ρε­τικά δύσκολη άσκηση ακόμη και σε περι­βάλ­λον κλι­νι­κής μελέτης. Από την άλλη, έχουμε πολύ πιο σαφή στοι­χεία για την κλινική απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα των εμβο­λίων, δηλαδή για τη μείωση της νοση­ρό­τη­τας και της θνη­τό­τη­τας, η οποία όπως φαί­νε­ται παρα­μέ­νει σε υψηλά επίπεδα ακόμη και για τα μεταλ­λαγ­μένα στελέχη.

9 Η επί­πτωση των μεταλ­λαγ­μέ­νων στε­λε­χών επι­βάλ­λει αλλαγές στον ρυθμό διε­νέρ­γειας των εμβο­λια­σμών;

Γκ. Μ.: Ο ρυθμός διε­νέρ­γειας των εμβο­λια­σμών σε παγκό­σμια κλίμακα επη­ρε­ά­ζε­ται κυρίως από τη δια­θε­σι­μό­τητα των εμβο­λίων και ήδη είναι μεγι­στο­ποι­η­μέ­νος στην Ελλάδα για την υπάρ­χουσα δια­θε­σι­μό­τητα. Αν υπήρχε μεγα­λύ­τερη δια­θε­σι­μό­τητα εμβο­λίων, τότε είναι αυτο­νό­ητο ότι θα έπρεπε να κατα­βά­λουμε κάθε προ­σπά­θεια ώστε να αυξή­σουμε τον ρυθμό διε­νέρ­γειάς τους, κάτι που ωστόσο έχει ήδη ληφθεί υπ’ όψιν στον υπάρ­χο­ντα σχε­δια­σμό.

10 Τελικά, πώς αντι­με­τω­πί­ζε­ται ένας ιός που έχει τη δυνα­τό­τητα να αλλάζει, γεγονός που θέτει σε κίνδυνο τη δική μας γραμμή άμυνας;    

Γκ. Μ.: Ολοι οι ιοί έχουν τη δυνα­τό­τητα να αλλά­ζουν. Πολλοί έχουν δυνα­τό­τη­τες γρή­γο­ρης προ­σαρ­μο­γής μέσω των νόμων της εξέ­λι­ξης. Να σημειω­θεί, ωστόσο, ότι δεν υπάρχει στέ­λε­χος που να μπορεί να μετα­δο­θεί όταν η χρήση των μέτρων προ­στα­σίας είναι επαρκής ή η κοι­νω­νική απο­στα­σιο­ποί­ηση εφαρ­μό­ζε­ται σωστά. Είναι η χαλα­ρό­τητα της εφαρ­μο­γής των μέτρων που εκμε­ταλ­λεύ­ο­νται τα μεταλ­λαγ­μένα στελέχη για να αυξή­σουν τη συχνό­τητά τους. Συνεπώς, η καλύ­τερη στρα­τη­γική που έχουμε αυτήν τη στιγμή είναι να βελ­τιώ­σουμε την εφαρ­μογή των μέτρων ατο­μι­κής προ­στα­σίας και να δια­τη­ρή­σουμε την κοι­νω­νική απο­στα­σιο­ποί­ηση έως ότου να επι­τευ­χθεί ικα­νο­ποι­η­τική εμβο­λια­στική κάλυψη στον πλη­θυ­σμό.

Πηγή: kathimerini.gr

Πέννυ Μπου­λού­τζα