Η Σύμη μια ελληνική πολιτεία

Η Σύμη γε­ω­πο­λι­τι­κά βρί­σκε­ται στο κε­ντρι­κό­τε­ρο μέρος του κό­σμου. Ότι βλέ­που­με γύρω μας ανέ­κα­θεν δεν είναι τυ­χαία. Ο συ­νημ­μέ­νος χάρ­της απει­κο­νί­ζει τον ση­με­ρι­νό κυ­κλο­φο­ρια­κό φόρτο των πλοί­ων στην Με­σό­γειο. Πα­ρό­λο που άλ­λα­ξαν οι συν­θή­κες ναυ­σι­πλο­ΐ­ας, ε το συ­νω­στι­σμός γύρω από αυτήν την πε­ριο­χή είναι ο ίδιος.  Αυτός ο συ­νω­στι­σμός έκανε τη Ρόδο θα­λασ­σο­κρά­τει­ρα. Όταν η Ρόδος έπε­φτε σε χέρια κα­τα­κτη­τών τότε η Σύμη ανε­λάμ­βα­νε το ρόλο της.

Αυτό υπο­γραμ­μί­ζει σε άρθρο του ο κ. Νίκος Φαρ­μα­κί­δης πο­λι­τι­κός μη­χα­νι­κός . Ανα­λυ­τι­κά:

Η Σύμη λοι­πόν ήταν ανέ­κα­θεν ο άλλος εαυ­τός της Ρόδου από όλες τις από­ψεις. Δεν πρέ­πει να μας πα­ρα­σύ­ρει το μέ­γε­θος των νη­σιών, γιατί και ως Ρόδος μι­λά­με μόνο για την πόλη και όχι για το νησί. Έτσι, εντρυ­φώ­ντας στα αρ­χεία της Σύμης βλέ­που­με την ει­κό­να μιας πο­λι­τεί­ας που ήταν ακρι­βές αντί­γρα­φο της Ρόδου του δεύ­τε­ρου αιώνα πριν τον Χρι­στό, όπως το δια­βά­ζου­με στην ιστο­ρία της. Πα­ραρ­τή­μα­τα αυτού του συ­στή­μα­τος ήταν το Κα­στε­λό­ρι­ζο και η Χάλκη.

Η Σύμη, έχο­ντας απο­φύ­γει τις ξε­νι­κές πα­ρεμ­βά­σεις, έμει­νε ένας οι­κι­σμός μο­να­δι­κός στον Ελ­λη­νι­κό χώρο. Η μί­μη­ση του Ιπ­πο­δά­μιου συ­στή­μα­τος της Ρόδου την έχει κα­τα­στή­σει μο­να­δι­κό οι­κι­σμό στον ελ­λη­νι­κό χώρο. Ο Ιπ­πό­δα­μος, σε αντί­θε­ση με το ότι επι­κρά­τη­σε γι’ αυτόν, πί­στευε πως η πόλις δεν είναι σπί­τια και δρό­μοι, αλλά τρό­πος ζωής: κοι­νω­νία (βλέπε Στρά­βω­να). Οι Έλλη­νες άλ­λω­στε είχαν ως βάση της φι­λο­σο­φί­ας τους την εύ­ρε­ση της «α-λή­θειας» δη­λα­δή του αθά­να­του. Πί­στευαν ότι το «πως» είναι αλη­θι­νό, ενώ το «κάτι» είναι εφή­με­ρο. Η «πόλις», ή «κοι­νωνία»,  η σχέση των αν­θρώ­πων είναι το αθά­να­το ενώ όλα τα άλλα φθεί­ρο­νται δεν είναι «αλη­θινά». Η Σύμη είναι το πα­ρά­δειγ­μα πως από την φι­λο­σο­φία οδη­γού­μα­στε στην κα­θη­με­ρι­νό­τητα του αν­θρώ­που, όπως ανα­λυ­τι­κά το πε­ρι­γρά­φω στο βι­βλίο που μόλις εκ­δό­θη­κε.

Αγνα­ντεύ­ο­ντας τον Οι­κι­σμό της Σύμης από ψηλά, βλέ­που­με ωραία δια­τε­ταγ­μέ­να τα κτί­ριά της που είναι όλα σχε­δόν ιδίου με­γέ­θους. Οι κά­τοι­κοί της έχο­ντας ως γνώ­μο­να το ελ­λη­νι­κό δ­ίκαιο, όπως μας το κα­τέ­γρα­ψε ο Αρ­με­νό­που­λος, έκτι­ζαν μετά από συ­ναί­νε­ση των γει­τό­νων τους. Ούτε ένας τοί­χος δεν κτί­ζο­νταν αν δεν συμ­φω­νού­σαν οι γεί­το­νες. Έτσι έφτια­ξαν ένα Οι­κι­σμό με πλήρη κοι­νω­νι­κή συ­ναί­νε­ση, άρα αλη­θι­νό και αιώ­νιο. Επι­πλέ­ον, επει­δή η προ­κρού­στεια λο­γι­κή είχε πε­θά­νει στη Ελ­λά­δα από την εποχή του μύθου (Θη­σέ­ας). Έτσι οι Συ­μια­κοί σχε­δί­α­ζαν τα σπί­τια τους «κατά φύσιν». Όπως οι άν­θρω­ποι, τα ζώα ή τα δέν­δρα είναι όμοια, αλλά τα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά τους τα κά­νουν να ξε­χω­ρί­ζουν, έτσι και οι οι­κι­σμός απο­τε­λεί­ται από σπί­τια που δεν είναι αντί­γρα­φα το ένα του άλλου. Ενταγ­μέ­να στη λο­γι­κή της ευ­με­τρί­ας, είναι ένα σύ­νο­λο που σου χα­ρί­ζει γα­λή­νη. Τα ψηλά κτί­ρια, οι συμ­με­τρί­ες και οι επανα­λή­ψεις οδη­γούν σε αγ­χω­τι­κά πε­ρι­βάλ­λο­ντα. Η προ­κρού­στεια λο­γι­κή του Βι­τρού­βιου, με τα επα­να­λαμ­βα­νό­με­να αρ­χι­τε­κτο­νικά στοι­χεία, δεν θα μπο­ρού­σε να είναι ελ­λη­νι­κή! Τις λο­γι­κές αυτές ο Νίτσε τις χα­ρα­κτη­ρίζει κα­ρι­κα­τού­ρες του ελ­λη­νι­κού πο­λι­τι­σμού (βλέπε Γέν­νη­ση της Τρα­γω­δί­ας). Άλ­λωστε οι λο­γι­κές αυτές δεν είναι φι­λι­κές στον άν­θρω­πο, απλά προ­σπα­θούν να επι­βλη­θούν, κάτι που είναι ξένο για τον Έλ­λη­να. Όλες οι τέ­χνες στην Ελ­λά­δα δη­μιουρ­γού­σαν σχέ­σεις αγά­πης προς τον άν­θρω­πο. Είναι «αγάλ­μα­τα» δη­λα­δή αγαλ­λιά­ζουν τον πα­ρα­τη­ρη­τή. Ελ­πί­ζω κά­πο­τε οι αρ­μό­διες Υπη­ρε­σί­ες να κα­τα­λά­βουν τα λάθη της και να στα­μα­τή­σουν να αλ­λοιώ­νουν την πο­λε­ο­δο­μία και την αρ­χι­τε­κτο­νι­κή του οι­κι­σμού.

Ο Οι­κι­σμός δεν έχει ένα κε­ντρι­κό σύ­στη­μα, γιατί απο­τε­λεί­ται από κύτ­τα­ρα, που σή­με­ρα τα λέμε Ενο­ρί­ες. Κάθε Ενο­ρία έχει ως κέ­ντρο το Πλατύ του Ναού, που είναι η «Αγορά» των Ελλή­νων. Εδώ δια­δρα­μα­τί­ζο­νται όλα τα κοι­νω­νι­κά και πο­λι­τι­κά δρώ­με­να, αλλά ακόμη και η συλ­λο­γι­κή δια­σκέ­δα­ση. Ενο­ρία θα πει «εντός των ορίων μιας πε­ριο­χής»: ενός κυτ­τά­ρου της κοινω­νίας. Στο Πλατύ του ναού μα­ζεύ­ο­νταν οι ενο­ρί­τες για να απο­φα­σί­σουν για όλα τα θέ­μα­τά τους. Τα θέ­μα­τα της πόλης συ­νο­λι­κά απο­φα­σί­ζο­νταν στις γε­νι­κές συ­νε­λεύ­σεις στο Πλατύ του Μη­τρο­πο­λι­τι­κού Ναού. Έτσι οι γε­νι­κές συ­νε­λεύ­σεις γί­νο­νταν παλιά στην Με­γά­λη Πα­να­γία του Κά­στρου και αρ­γό­τε­ρα στον Αη Γιάν­νη του Για­λού. Ο Ναός είναι εκ­κλη­σία! Το σύ­νο­λο της πολι­τείας ονο­μά­ζο­νταν «Κοινό» και το εκ­προ­σω­πού­σαν οι δύο Πρω­τό­γε­ροι. Ο πρώ­τος δια­χει­ρί­ζον­ταν τα διοι­κη­τι­κά και οι­κο­νο­μι­κά και ο δεύ­τε­ρος προ­ε­τοί­μα­ζε τις Γε­νι­κές Συ­νε­λεύ­σεις και δια­τη­ρού­σε τα κα­τά­στι­χα, λέ­γο­νταν και γραμ­μα­τέ­ας. Το «Κοινό» ήταν η προ­στά­τι­δα δύ­να­μη του πο­λί­τη, του κα­τοί­κου του νη­σιού. Όλα αυτά συ­νέ­βαι­να μέχρι τον 20ο αιώνα.

Ψή­φι­ζαν μόνο οι «Συ­ντε­λε­στές», δη­λα­δή όσοι πλή­ρω­ναν φό­ρους και ήταν κα­τα­γραμ­μέ­νοι στη «Μάνα» του Κοι­νού, στο κα­τά­στι­χο πλη­ρω­μής των φόρων. Κάθε Ενο­ρία εκ­προ­σω­πού­νταν στη Διοί­κη­ση από ένα Σύμ­βου­λο. Τί­πο­τα δεν μπο­ρού­σε να γίνει αν δεν το απο­φά­σι­ζε η γε­νι­κή Συ­νέ­λευ­ση. Ο Πρω­τό­γε­ρος απλά εκτε­λού­σε τις απο­φά­σεις της. «Εμείς όλοι, μι­κροί και μεγά­λοι, οι κά­τοι­κοι της Σύμης απο­φα­σί­ζου­με ομό­φω­να».

Η Σύμη όπως εί­πα­με βρί­σκο­νταν στο γε­ω­πο­λι­τι­κό κέ­ντρο του κό­σμου, είχε στα χέρια της υψη­λής τε­χνο­λο­γία πλοία και έπαι­ζε ση­μα­ντι­κό ρόλο στο πα­γκό­σμιο εμπό­ριο. Η Σύμη δεν αλώ­θηκε ποτέ. Οι εκά­στο­τε κα­τα­κτη­τές της Ρόδου, έχο­ντας την εμπει­ρία του Δη­μη­τρί­ου του πο­λιορ­κητή και γνω­ρί­ζο­ντας ότι οι Συ­μια­κοί με τα «ιπτά­με­να πλοία» τους, όπως τα πε­ρι­γρά­φουν οι χρο­νο­γρά­φοι του Σου­λεϊ­μάν του Με­γα­λο­πρε­πή, που κυ­ριαρ­χού­σαν στην Με­σό­γειο, δεν θα τους άφη­ναν να κά­νουν κα­νέ­να βήμα ανα­γκά­ζο­νταν να πά­ρουν την Σύμη με το μέρος τους. Η εμπει­ρία του Μω­ά­μεθ του Β’ το 1467, οδή­γη­σε τον Σου­λεϊ­μάν τον Με­γα­λο­πρε­πή να υπο­γρά­ψει Χάτ-ι Χου­μα­γιούν για τη Σύμη, ώστε να μένει ελεύ­θε­ρο και ανε­ξάρ­τη­το κρά­τος μέσα στην Οθω­μα­νι­κή Αυ­το­κρα­το­ρία με ατέ­λειες και με­γά­λα προ­νό­μια ως προς την Αυ­το­κρα­το­ρία. Ου­σια­στι­κά είχε γίνει ένας μο­να­δι­κός φο­ρο­λο­γι­κός πα­ρά­δει­σος. Η ελευ­θε­ρία αυτή της Σύμης ήταν προ­αιώ­νια, «κατ’ έθι­μον» για τους κα­τα­κτη­τές (αντέ­τι).

Οι Ευ­ρω­παί­οι λόγω των διο­μο­λο­γή­σε­ων, δη­λα­δή των δυ­να­τό­τη­των που είχαν οι πο­λί­τες τους μέσα στην Αυ­το­κρα­το­ρία, δη­μιούρ­γη­σαν στην Σύμη προ­ξε­νι­κές αρχές. Η Σύμη στις αρχές του 19ου αιώνα είχε 10 προ­ξε­νεία και αρ­γό­τε­ρα έφτα­σε τα 20. Οι σχέ­σεις λοι­πόν των Συ­μια­κών με τα κέ­ντρα εξου­σί­ας της Ευ­ρώ­πης ήταν πολύ στε­νές και αμ­φί­δρο­μες. Όμως η δια­χεί­ρι­ση αυτού του κα­θε­στώ­τος είχε ανά­γκη από πολύ μορ­φω­μέ­νο προ­σω­πι­κό στη Διοί­κη­ση. Έτσι η Σύμη, πρώτη στον Ελ­λη­νι­κό χώρο, δη­μιούρ­γη­σε Ακα­δη­μία το 1765, δη­λα­δή πα­νε­πι­στή­μιο. Σε αυτό μορ­φώ­νο­νταν σε πολύ υψηλό επί­πε­δο η τάξη των διοι­κού­ντων. Η Σχολή αυτή, της Αγίας Μαρί­νας, εξέ­θρε­ψε και την ιδε­ο­λο­γία που θα οδη­γή­σει στις 16.8.2812 στην κή­ρυ­ξη Επα­νά­στα­σης κατά των Οθω­μα­νών. Η Επα­νά­στα­ση όμως οδή­γη­σε τε­λι­κά τη Σύμη στο να χάσει την υπό­στα­σή της ως ελεύ­θε­ρου κρά­τους. Τότε ξε­κί­νη­σαν οι πε­ρι­πέ­τειες. Το πο­λι­τι­κό προ­σω­πι­κό του νη­σιού όμως κα­τά­φε­ρε να τις δα­μά­σει και να επα­να­φέ­ρει τε­λι­κά την ευ­δαι­μο­νία. Έτσι έφτα­σε η πο­λι­τεία αυτή να ζήσει σχε­δόν ανέ­πα­φη μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα.