Έρευνα: Σχεδόν 9 στους 10 καπνιστές στα νησιά του Αιγαίου και την Κρήτη δεν έχουν επαρκή ενημέρωση για τα εναλλακτικά προϊόντα καπνίσματος

Την επι­τα­κτι­κή ανά­γκη αξιό­πι­στης ενη­μέ­ρω­σης του κοι­νού για τις εναλ­λα­κτι­κές, επι­στη­μο­νι­κά τεκ­μη­ριω­μέ­νες, λύ­σεις αλλά και για τα οφέλη και τους τρό­πους δια­κο­πής του κα­πνί­σμα­τος ανέ­δει­ξε η πα­νελ­λα­δι­κή έρευ­να «Παν­δη­μία, Lockdown και Κά­πνι­σμα-Συ­νή­θειες και Κοι­νω­νι­κές Τά­σεις» της εται­ρεί­ας Marc για λο­γα­ρια­σμό της Πα­πα­στρά­τος.

Σχε­δόν 9 στους 10 κα­πνι­στές (88,1%) σε νησιά Αι­γαί­ου & Κρήτη δη­λώ­νουν πως δεν έχουν την ενη­μέ­ρω­ση που χρειά­ζο­νται για τα εναλ­λα­κτι­κά προ­ϊ­ό­ντα κα­πνί­σμα­τος (σε σχέση με το μ.ο. πα­νελ­λα­δι­κά που είναι 82,9%). Και αυτό παρά το γε­γο­νός ότι η συ­ντρι­πτι­κή πλειο­ψη­φία της κοι­νής γνώ­μης (πάνω από 88%) πι­στεύ­ει πως θα πρέ­πει να έχουν αξιό­πι­στη ενη­μέ­ρω­ση και πρό­σβα­ση σε πλη­ρο­φο­ρί­ες σχε­τι­κά με τις εναλ­λα­κτι­κές λύ­σεις κα­πνί­σμα­τος.

Συ­γκε­κρι­μέ­να όσον αφορά τα νησιά του Αι­γαί­ου και την Κρήτη άξιο επι­σή­μαν­σης απο­τε­λεί το υψηλό πο­σο­στό του συ­νό­λου των ερω­τη­θέ­ντων που δή­λω­σε πως θε­ω­ρεί τα εναλ­λα­κτι­κά προϊόντα καπνίσμα­τος λιγότερα βλα­βε­ρά από το κάπνι­σμα τσιγάρων (52,7% – το δεύ­τε­ρο υψη­λό­τε­ρο πα­νελ­λα­δι­κά) και το ακόμη υψη­λό­τε­ρο (55,5%) που συμ­φω­νεί ότι τα εναλ­λα­κτι­κά προϊόντα καπνίσμα­τος συμβάλλουν στην μείωση του καπνίσμα­τος / είναι μια λιγότερο βλα­βε­ρή επι­λο­γή για όσους συ­νε­χίζουν να καπνίζουν. Το οποίο είναι και το υψη­λό­τε­ρο πα­νελ­λα­δι­κά.

Επι­πλέ­ον πάνω από τους μι­σούς κα­πνι­στές (51,1%) που συμ­με­τεί­χαν στην πα­νελ­λα­δι­κή έρευ­να, η οποία διε­ξή­χθη τον Μάρ­τιο σε πε­ρισ­σό­τε­ρα από 1200 νοι­κο­κυ­ριά στα αστι­κά κέ­ντρα αλλά και την πε­ρι­φέ­ρεια, δή­λω­σαν πως δεν έχουν επαρ­κή ενη­μέ­ρω­ση για τα οφέλη και τους τρό­πους δια­κο­πής του κα­πνί­σμα­τος. Με την κα­τά­στα­ση στους νέους ηλι­κί­ας 21-34 να είναι ακόμη χει­ρό­τε­ρη καθώς το πο­σο­στό αυτό ανε­βαί­νει στο 61,7%.

Αυτό το τε­ρά­στιο έλ­λει­μα ενη­μέ­ρω­σης, σε κάθε επί­πε­δο, ήταν το κε­ντρι­κό συ­μπέ­ρα­σμα της έρευ­νας

που έλαβε χώρα στο πλαί­σιο της μετα-παν­δη­μι­κής επι­και­ρο­ποί­η­σης της στρα­τη­γι­κής της Πα­πα­στρά­τος για την επί­τευ­ξη του στό­χου του «Ένα εκα­τομ­μύ­ριο λι­γό­τε­ροι κα­πνι­στές έως το τέλος του 2021» που είχε εξαγ­γεί­λει πριν από ένα χρόνο. Ένα με­γά­λο, αλλά όχι ανυ­πέρ­βλη­το, εμπό­διο στο να προ­χω­ρή­σου­με στο τέλος του τσι­γά­ρου που όλοι επι­θυ­μού­με να έρθει όσο πιο σύ­ντο­μα γί­νε­ται.

Το κά­πνι­σμα στην εποχή της παν­δη­μί­ας

Η παν­δη­μία φαί­νε­ται ότι μας πήγε πά­ντως ένα βήμα πίσω, ως κοι­νω­νία, στο ζή­τη­μα του κα­πνί­σμα­τος καθώς το 27,2% των ερω­τη­θέ­ντων κα­πνι­στών δή­λω­σε πως κα­πνί­ζει πε­ρισ­σό­τε­ρο εν μέσω παν­δη­μί­ας. Ενώ ένα 7,1%, ξε­κί­νη­σαν ξανά ενώ το είχαν δια­κό­ψει.

Ιδιαί­τε­ρο εν­δια­φέ­ρον πα­ρου­σιά­ζει το γε­γο­νός ότι τα με­γα­λύ­τε­ρα πο­σο­στά αύ­ξη­σης της συ­χνό­τη­τας του κα­πνί­σμα­τος πα­ρα­τη­ρή­θη­καν στην Ατ­τι­κή (33,4%), στους αυ­το­α­πα­σχο­λού­με­νους (37,4%), στους άνερ­γους (47,6%) και στις ηλι­κί­ες 21-34 ετών (37,8%). Ανα­δει­κνύ­ο­ντας ξε­κά­θα­ρα την άμεση σύν­δε­ση με­τα­ξύ ανα­σφά­λειας, άγ­χους και κα­πνί­σμα­τος. Και αυτό παρά το γε­γο­νός ότι 84,3% των κα­πνι­στών ανη­συ­χεί πως το κά­πνι­σμα έχει σο­βα­ρές επι­πτώ­σεις για την υγεία τους. Αν και, ένα εντυ­πω­σια­κό 18,4% δεν μπο­ρεί να ανα­γνω­ρί­σει ποιες είναι οι ου­σί­ες στο τσι­γά­ρο που βλά­πτουν την υγεία του. Απο­δει­κνύ­ο­ντας και πάλι την κρί­σι­μη αξία της σω­στής ενη­μέ­ρω­σης για να μπο­ρέ­σου­με να βγού­με από το αδιέ­ξο­δο.

Ο κρί­σι­μος ρόλος των εναλ­λα­κτι­κών προ­ϊ­ό­ντων κα­πνί­σμα­τος

Δι­καιο­λο­γη­μέ­νη αι­σιο­δο­ξία προ­κα­λεί το γε­γο­νός ότι οι πο­λί­τες ζη­τούν πε­ρισ­σό­τε­ρη ενη­μέ­ρω­ση για τα εναλ­λα­κτι­κά προ­ϊ­ό­ντα, απέ­να­ντι στα οποία είναι θε­τι­κά προ­δια­τε­θει­μέ­νοι. Συ­γκε­κρι­μέ­να 60,5% του πλη­θυ­σμού δη­λώ­νει πως εάν κά­ποιος κοντά του χρη­σι­μο­ποιεί μια εναλ­λα­κτι­κή λύση χωρίς καπνό, δεν τον ενο­χλεί σε σύ­γκρι­ση με κά­ποιον που κα­πνί­ζει τσι­γά­ρα (56,9% για νησιά Αι­γαί­ου και Κρήτη) και 37,4% των ερω­τη­θέ­ντων έχει ήδη προ­τεί­νει σε κά­ποιον κα­πνι­στή να στα­μα­τή­σει το κά­πνι­σμα τσι­γά­ρων και να δο­κι­μά­σει μια εναλ­λα­κτι­κή λύση (37,6% για  νησιά Αι­γαί­ου & Κρήτη).  Ένα πο­σο­στό που ανε­βαί­νει στο 52,8% στις ηλι­κί­ες 21-34 ετών.

Επι­πλέ­ον έξι στους δέκα ενή­λι­κες δηλώνουν πως θα επέλεγαν πιο εύκολα ή θα πρότει­ναν σε κα­πνι­στές εναλ­λα­κτι­κά προϊόντα εάν είχαν πιο σαφή ενημέρωση για τα επι­στη­μο­νι­κά δε­δο­μένα που τα δια­φο­ρο­ποιούν από το κάπνι­σμα. Ένα πο­σο­στό που εκτο­ξεύ­ε­ται στο 70,2% στις ηλι­κί­ες 21-34 ετών. Κάτι που ση­μαί­νει ότι οι νέοι φαί­νο­νται να έχουν αντι­λη­φθεί ήδη την ευ­και­ρία που αντι­προ­σω­πεύ­ουν αυτά τα και­νο­τό­μα προ­ϊ­ό­ντα για τη μεί­ω­ση της βλά­βης από το κά­πνι­σμα.

Όπως φαί­νε­ται να το έχει αντι­λη­φθεί, παρά το έλ­λει­μα ενη­μέ­ρω­σης, και ένα με­γά­λο μέρος του πλη­θυ­σμού. Ένα γε­γο­νός που έρ­χε­ται και απο­τυ­πώ­νε­ται σε αριθ­μούς στην ύπαρ­ξη πε­ρί­που 440.000 χρη­στών εν­να­λα­κτι­κών προ­ϊ­ό­ντων αυτή τη στιγ­μή στην Ελ­λά­δα, με­τα­ξύ των οποί­ων και άνω των 300.000 που έχουν επι­λέ­ξει το προ­ϊ­όν θέρ­μαν­σης κα­πνού της PMI το οποίο πρό­σφα­τα αδειο­δο­τή­θη­κε από τον Αμε­ρι­κα­νι­κό Ορ­γα­νι­σμό Τρο­φί­μων και Φαρ­μά­κων ως το πρώτο και μο­να­δι­κό «προ­ϊ­όν κα­πνού δια­φο­ρο­ποι­η­μέ­νου κιν­δύ­νου σε σχέση με το τσι­γά­ρο και κατά συ­νέ­πεια κα­λύ­τε­ρο για τη δη­μό­σια υγεία».

Αν και, και στο πεδίο των εναλ­λα­κτι­κών προ­ϊ­ό­ντων, η συ­νο­λι­κή έλ­λει­ψη ενη­μέ­ρω­σης συ­νε­χί­ζει να απο­τε­λεί αγκά­θι καθώς το 51,6% των κα­πνι­στών ανα­φέ­ρουν πως δεν γνω­ρί­ζουν τις δια­φο­ρές με­τα­ξύ των συμ­βα­τι­κών τσι­γά­ρων και των εναλ­λα­κτι­κών προ­ϊ­ό­ντων κα­πνού (51,9% για νησιά Αι­γαί­ου & Κρήτη). Ενώ ακόμα και το 29,2% όσων ήδη χρη­σι­μο­ποιούν εναλ­λα­κτι­κά προ­ϊ­ό­ντα ανα­φέ­ρουν πως δεν τις γνω­ρί­ζουν ακρι­βώς.

Η επι­στή­μη φαί­νε­ται πως θα είναι αυτή που τε­λι­κά θα μας δεί­ξει το δρόμο για το τέλος του τσι­γά­ρου. Συ­γκε­κρι­μέ­να ένα 91,1% του συ­νο­λι­κού ερω­τη­θέ­ντος πλη­θυ­σμού δη­λώ­νει πως για την επι­λο­γή του σω­στού εναλ­λα­κτι­κού προ­ϊ­ό­ντος κα­πνί­σμα­τος θα πρέ­πει να λαμ­βά­νε­ται σο­βα­ρά υπόψη η επι­στή­μη και η τε­χνο­λο­γία που βρί­σκε­ται σε αυτό.  Αξιο­ση­μεί­ω­το είναι ότι την ίδια άποψη μοι­ρά­ζε­ται και το 92,7% των μη κα­πνι­στών που, πα­ρό­τι δεν έχει σχέση με τα συ­γκε­κρι­μέ­να προ­ϊ­ό­ντα, φαί­νε­ται επί­σης να κα­τα­νο­εί την αξία της επι­στή­μης για τη μεί­ω­ση της βλά­βης του κα­πνί­σμα­τος.

Ξε­πε­ρα­σμέ­νη συ­νή­θεια το κά­πνι­σμα

Ίσως τε­λι­κά το κρί­σι­μο στοι­χείο που θα φέρει το τέλος του τσι­γά­ρου να μην έχει να κάνει με την ουσία, δη­λα­δή με το πόσο βλά­πτει την υγεία, αλλά (και) με την ει­κό­να καθώς, από τα στοι­χεία της έρευ­νας, φαί­νε­ται ότι το να είσαι κα­πνι­στής στην εποχή μας είναι ξε­πε­ρα­σμέ­νο, μη ελ­κυ­στι­κό και επι­βλα­βές για τις δια­προ­σω­πι­κές σχέ­σεις.

Συ­γκε­κρι­μέ­να 70,7% των ερω­τη­θέ­ντων μη κα­πνι­στών θε­ω­ρεί πως το κά­πνι­σμα απο­τε­λεί μια ξε­πε­ρα­σμέ­νη συ­νή­θεια ενώ 1 στους 2 συμ­φω­νεί ότι τα άτομα που κα­πνί­ζουν είναι λι­γό­τε­ρο ελ­κυ­στι­κά και επι­θυ­μη­τά από αυ­τούς που δεν κα­πνί­ζουν.

Επι­πλέ­ον το 49% των ερω­τη­θέ­ντων κα­πνι­στών με σύ­ντρο­φο μη κα­πνι­στή αυτών ανα­φέ­ρει πως το κά­πνι­σμα απο­τε­λεί αιτία δια­φω­νιών και κα­βγά­δων με την/τον σύ­ντρο­φό τους και το 13,6% πα­ρα­δέ­χτη­καν πως έχουν φτά­σει στο ση­μείο να κρύ­βουν ότι κα­πνί­ζουν από αγα­πη­μέ­να πρό­σω­πα ή φί­λους.

Όπως είναι εύ­κο­λο να δια­κρί­νει κά­ποιος, υπάρ­χει ένα υπό δια­μόρ­φω­ση κοι­νω­νι­κό στίγ­μα απέ­να­ντι στους κα­πνι­στές. Κάτι που σαφώς και αντι­λαμ­βά­νο­νται και οι ίδιοι, με το 34% να δηλώνει πως αισθάνεται συχνά άβολα σε παρέες που δεν καπνίζουν και ένα 30,6% να δια­τυ­πώ­νει την πε­ποί­θη­ση ότι γίνο­νται δια­κρίσεις εις βάρος του.

Η αυ­ξα­νό­με­νη κοι­νω­νι­κή πίεση στους κα­πνι­στές για να στα­μα­τή­σουν το κά­πνι­σμα ή να στρα­φούν σε κα­λύ­τε­ρες, επι­στη­μο­νι­κά τεκ­μη­ριω­μέ­νες εναλ­λα­κτι­κές, επε­κτεί­νε­ται και στο ευ­ρύ­τε­ρο φι­λι­κό και κοι­νω­νι­κό τους πε­ρι­βάλ­λον. Ξε­κι­νώ­ντας από το πως αι­σθά­νο­νται οι ίδιοι όταν επι­σκέ­πτο­νται τα σπί­τια άλλων από τη στιγ­μή που μία στις δύο οι­κο­γένειες (48,9%) δεν επι­τρέπουν το κάπνι­σμα που­θε­νά στο σπίτι τους. Ή, αντί­στρο­φα, πόσο άβολα αι­σθά­νο­νται οι μη κα­πνι­στές όταν επι­σκέ­πτο­νται τα σπί­τια κα­πνι­στών, με το 61% να αναφέρει πως ενο­χλείται γιατί δεν αισθάνεται άνετα σε χώρο με καπνό.

Όπως όλα δεί­χνουν η πε­ρί­ο­δος της παν­δη­μί­ας, που οδή­γη­σε ένα μέρος του πλη­θυ­σμού πίσω στο κά­πνι­σμα, απο­τε­λεί μια προ­σω­ρι­νή πα­ρέν­θε­ση. Με τη συ­ντε­ταγ­μέ­νη κα­τεύ­θυν­ση της κοι­νω­νί­ας να δεί­χνει πως σύ­ντο­μα θα κα­τα­φέ­ρου­με, με οδηγό πάντα την επι­στή­μη και την τε­χνο­λο­γία, να κά­νου­με την με­γά­λη αλ­λα­γή και το κά­πνι­σμα να γίνει ορι­στι­κά μια ξε­πε­ρα­σμέ­νη συ­νή­θεια του πα­ρελ­θό­ντος.