ΥΠΠΟ: Δρομολογείται η συντήρηση και η ανάδειξη του Παλατιού του Μεγάλου Μαγίστρου στη Μεσαιωνική Πόλη της Ρόδου

Το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού, στο πλαίσιο του στρα­τη­γι­κού σχε­δια­σμού του για την ανά­δειξη της Μεσαιω­νι­κής Πόλης της Ρόδου, δρο­μο­λο­γεί το έργο της  προ­στα­σίας και της ανά­δει­ξης του Παλα­τιού του Μεγάλου Μαγί­στρου, στη Μεσαιω­νική Πόλη της Ρόδου, το οποίο περι­λαμ­βά­νε­ται στον Κατά­λογο Παγκό­σμιας Κλη­ρο­νο­μιάς της UNESCO. Λόγω της σημα­ντι­κό­τη­τας του μνη­μείου, το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού ανέθεσε στο Πολυ­τε­χνείο Κρήτης την εκπό­νηση ερευ­νη­τι­κού προ­γράμ­μα­τος για την κατα­γραφή της υφι­στά­με­νης κατά­στα­σης, την ερμη­νεία της παθο­λο­γίας καθώς και την κατάρ­τιση προ­τά­σεων για την απο­κα­τά­σταση του εμβλη­μα­τι­κού μνη­μείου. Στις ερευ­νη­τι­κές εργα­σίες περι­λαμ­βά­νο­νται η ιστο­ρική τεκ­μη­ρί­ωση των οικο­δο­μι­κών φάσεων και προη­γού­με­νων επεμ­βά­σεων του μνη­μείου, απο­τύ­πωση, διε­ρεύ­νηση σύστα­σης υλικών δόμησης, κατα­γραφή βλαβών και φθορών, έλεγχος στα­τι­κής επάρ­κειας του κτηρίου και προ­τά­σεις δομη­τι­κής απο­κα­τά­στα­σης, σε συνά­φεια με την αρχι­τε­κτο­νική μορ­φο­λο­γία του ως κτη­ριακό συγκρό­τημα για την ένταξη νέων χρήσεων στο εσω­τε­ρικό αλλά και στους συν­δε­δε­μέ­νους με το παλάτι υπαί­θριους χώρους, στην αυλή και στους κήπους. Επίσης, περι­λαμ­βά­νο­νται προ­τά­σεις ηλε­κτρο­μη­χα­νο­λο­γι­κών εγκα­τα­στά­σεων, μελέτη πυρασφάλειας- πυρό­σβε­σης και προ­σβα­σι­μό­τη­τας ΑμεΑ, στο μεγα­λύ­τερο μέρος των χώρων.

Η Υπουρ­γός Πολι­τι­σμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Η Μεσαιω­νική Πόλη της Ρόδου είναι ένα από τα τερά­στια συγκρι­τικά πλε­ο­νε­κτή­ματα, όχι μόνο της Ρόδου και της Δωδε­κα­νή­σου, αλλά της Ελλάδας. Απο­τε­λεί ένα οικι­στικό σύνολο, μονα­δικό στην πατρίδα μας, που δια­σώ­ζε­ται σχεδόν ακέραιο, με τις οχυ­ρώ­σεις και την πολε­ο­δο­μική του οργά­νωση,  τα δημόσια κτήρια,  τους ναούς και τις κατοι­κίες. Οφεί­λουμε να επεν­δύ­σουμε σε αυτό τον χώρο, που κηρύ­χθηκε και συμπε­ρι­λή­φθηκε στα μνημεία της Παγκό­σμιας Κλη­ρο­νο­μιάς της UNESCO, προ­κει­μέ­νου να δημιουρ­γή­σουμε ένα καλύ­τερο μέλλον για την ίδια την πόλη και τους κατοί­κους της. Δεσπό­ζον και μείζον μνημείο απο­τε­λεί το κτη­ριακό συγκρό­τημα του Παλα­τιού του Μεγάλου Μαγί­στρου. Το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού σε συνερ­γα­σία με τη Σχολή Αρχι­τε­κτό­νων Μηχα­νι­κών του Πολυ­τε­χνείου Κρήτης εκπό­νη­σαν ένα ερευ­νη­τικό πρό­γραμμα, το οποίο, μετά τη θετική γνω­μο­δό­τηση του Κεντρι­κού Αρχαιο­λο­γι­κού Συμ­βου­λίου, συν­θέ­τει τον οδικό χάρτη, για μια σειρά έργων απο­κα­τά­στα­σης και ανα­σχε­δια­σμού της λει­τουρ­γίας του Παλα­τιού του Μεγάλου Μαγί­στρου. Λει­τουρ­γικά προ­βλή­ματα ανα­κύ­πτουν και με την προ­σβα­σι­μό­τητα για άτομα με ανα­πη­ρία. Οι επι­σκέ­πτες περιο­ρί­ζο­νται στην αυλή και σε περιο­ρι­σμένα σημεία του κτηρίου, ενώ ο ανελ­κυ­στή­ρας παρέχει περιο­ρι­σμένη πρό­σβαση. Παρά την ύπαρξη χώρου υγιει­νής για ΑμεΑ, η γενική προ­σβα­σι­μό­τητα παρα­μέ­νει ανε­παρ­κής. Η προ­σβα­σι­μό­τητα των ΑμεΑ στους χώρους του Παλα­τιού, αλλά και η προ­σαρ­μογή των σύγ­χρο­νων χρήσεων στο μνη­μειακό συγκρό­τημα απο­τε­λεί προ­τε­ραιό­τητά μας. Επίσης, η σύνδεση του μνη­μείου με το περι­βάλ­λον του είναι περιο­ρι­σμένη. Το σύνθετο αυτό έργο εντάσ­σε­ται στον συνο­λικό σχε­δια­σμό μας για την ανά­δειξη των μνη­μείων της Μεσαιω­νι­κής πόλης της Ρόδου. Μέσα από τις στο­χευ­μέ­νες δράσεις και τα έργα, στόχος μας είναι να συμ­βάλ­λουμε στη βιώσιμη αξιο­ποί­ηση και προ­στα­σία του μνη­μεια­κού συνόλου. Με την απο­κα­τά­σταση και ανά­δειξη του Παλα­τιού, σε συν­δυα­σμό με το έργο της ανά­δει­ξης του αρχαιο­λο­γι­κού χώρου των αρχαίων νεωρίων και των μεσαιω­νι­κών κήπων του Παλα­τιού, την ένταξη υπαί­θριας γλυ­πτο­θή­κης στην Περβόλα και τη λει­τουρ­γική σύνδεση με τους κήπους του Παλα­τιού, δημιουρ­γεί­ται ένας ενιαίος και μονα­δι­κός, για τα ελλη­νικά δεδο­μένα, επι­σκέ­ψι­μος αρχαιο­λο­γι­κός χώρος στην καρδιά της Ρόδου».

Το Παλάτι του Μεγάλου Μαγί­στρου βρί­σκε­ται στο βόρειο άκρο της οχυ­ρω­μέ­νης μεσαιω­νι­κής πόλης της Ρόδου και έχει επη­ρε­α­στεί στη δια­μόρ­φωσή του από τη ρυμο­το­μία της αρχαίας πόλης. Η αρχι­τε­κτο­νική σύνθεση χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από ασυμ­με­τρίες και δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις στην κατα­νομή των όγκων, απο­τέ­λε­σμα των δια­δο­χι­κών οικο­δο­μι­κών φάσεων. Το συγκρό­τημα ανα­πτύσ­σε­ται σε τέσσερα επίπεδα ανω­δο­μής (ισόγειο, μεσο­πά­τωμα, όροφος, δώμα) και τρία επίπεδα υπο­γείου. Βάσει της έρευνας, ως προς τη χωρο­θέ­τηση των υφι­στά­με­νων χρήσεων, στο ισόγειο, γύρω από την αυλή, δια­τάσ­σο­νται χώροι, οι οποίοι δεν έχουν μνη­μειώδη χαρα­κτήρα εκτός από τον ναό και τη στοά που δια­τρέ­χει την ανα­το­λική πλευρά. Σήμερα, στους χώρους αυτούς ανα­πτύσ­σο­νται χρήσεις, όπως υποδοχή επι­σκε­πτών, έκδοση εισι­τη­ρίων, πωλη­τή­ριο, γραφεία, χώρος ελέγχου ασφα­λείας, χώροι υγιει­νής, αίθου­σες περιο­δι­κών και μόνιμων εκθέ­σεων (ιστορία Ρόδου, μετα­βυ­ζα­ντι­νές αρχαιό­τη­τες), ανα­ψυ­κτή­ριο, παρεκ­κλή­σιο. Στο μεσο­πά­τωμα φιλο­ξε­νού­νται εργα­στή­ρια συντή­ρη­σης της Εφο­ρείας Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου και αρχαιο­λο­γι­κές απο­θή­κες. Ο κύριος μου­σεια­κός χώρος ανα­πτύσ­σε­ται στον όροφο (piano nobile) με περι­με­τρική πορεία. Εκεί βρί­σκο­νται οι πιο σημα­ντι­κοί και μνη­μειώ­δεις χώροι του Παλα­τιού. Φιλο­ξε­νού­νται η έκθεση «Hermes Balducci pinxit. Ψηφι­δωτά δάπεδα από την Κω» και η έκθεση «Από τους Ιωαν­νί­τες στους Ιππότες της Μάλτας». Στο δώμα οι χώροι δεν χρη­σι­μο­ποιού­νται ουσια­στικά, ενώ στο υπόγειο φιλο­ξε­νεί­ται τμήμα της μόνιμης έκθεσης για την ιστορία της Ρόδου.

Η σύγ­χρονη λει­τουρ­γία του Παλα­τιού παρου­σιά­ζει δομικά και οικο­δο­μικά προ­βλή­ματα που οφεί­λο­νται κυρίως στην υγρασία, τις θερ­μι­κές κατα­πο­νή­σεις, την απο­διορ­γά­νωση των κονια­μά­των και τη φθορά των λίθων, στην κατα­πό­νηση από σει­σμούς. Ως προς τις υπο­δο­μές επι­σκε­πτών, η λει­τουρ­γική οργά­νωση του Παλα­τιού είναι απο­σπα­σμα­τική και δεν διευ­κο­λύ­νει την περι­ή­γηση (περιο­ρι­σμέ­νος αριθμός χώρων υγιει­νής σε σχέση με τον υψηλό αριθμό επι­σκε­πτών, με ανε­παρκή κατα­νομή, μη επαρκής οργά­νωση ανα­ψυ­κτη­ρίου και πωλη­τη­ρίου, ανε­παρ­κής σήμανση δια­δρο­μών και πλη­ρο­φο­ριών, προ­βλή­ματα φωτι­σμού και αερι­σμού. Η έλλειψη επαρ­κούς σήμαν­σης δυσκο­λεύει την κατα­νό­ηση της δια­δρο­μής τόσο προς την έκθεση όσο και προς τους χώρους εξυ­πη­ρέ­τη­σης. Οι υπη­ρε­σίες βρί­σκο­νται διά­σπαρ­τες, χωρίς να συγκρο­τούν ενιαία λει­τουρ­γική ενότητα, και δεν διευ­κο­λύ­νουν τη συνο­λική μου­σειακή εμπει­ρία και τη σύνδεση του παλα­τιού με το φρου­ριακό συγκρό­τημα και τους κήπους.

Όσον αφορά στον καθο­ρι­σμό των χρήσεων σε ένα τόσο σύνθετο μνη­μειακό συγκρό­τημα, που εξυ­πη­ρε­τεί πολ­λα­πλές λει­τουρ­γίες με κυριό­τερη τη μου­σειακή (ως επι­σκέ­ψιμο μνημείο-έκθεμα και ως χώρος φιλο­ξε­νίας μόνιμων και περιο­δι­κών εκθέ­σεων), αυτός προ­γραμ­μα­τί­ζε­ται να απο­τε­λέ­σει αντι­κεί­μενο ειδικής μελέτης καθώς πρέπει να ληφθούν υπόψη αρκετές παρά­με­τροι, όπως τα έργα που υλο­ποιεί ο ΟΔΑΠ (εφαρ­μογή ηλε­κτρο­νι­κού εισι­τη­ρίου, ψηφιακή ξενά­γηση, λει­τουρ­γία πωλη­τη­ρίων και ανα­ψυ­κτη­ρίων), οι νέοι κανο­νι­σμοί για την ασφαλή και βιώσιμη λει­τουρ­γία των Μου­σείων (συστή­ματα ασφα­λείας, πύλες ελέγχου, σχέδιο έκτα­κτης ανάγκης, ενερ­γειακή ανα­βάθ­μιση), τα έργα στον περι­βάλ­λο­ντα χώρο του Παλα­τιού που συν­δέ­ο­νται άμεσα με αυτό. Η στρα­τη­γική σχε­δια­σμού στις ηλε­κτρο­μη­χα­νο­λο­γι­κές εγκα­τα­στή­σεις έχει ως αρχές την αντι­κα­τά­σταση, ανα­σχε­δια­σμό και ανα­βάθ­μιση των ηλε­κτρο­μη­χα­νο­λο­γι­κών εγκα­τα­στά­σεων ύδρευ­σης, απο­χέ­τευ­σης, πυρο­προ­στα­σίας, θέρμανσης-κλιματισμού-αερισμού, δια­μόρ­φω­σης των ανελ­κυ­στή­ρων για χρήση από ΑμεΑ, αντι­κε­ραυ­νι­κής προ­στα­σίας, ηλε­κτρο­λο­γι­κών εγκα­τα­στά­σεων. Ως προς τον φωτισμό ανά­δει­ξης, προ­τεί­νε­ται ομοιό­μορ­φος γενικός φωτι­σμός και τονι­σμός των ιδιαί­τε­ρων επι­μέ­ρους αρχι­τε­κτο­νι­κών λεπτο­με­ρειών.

Το Παλάτι βρί­σκε­ται στην περιοχή της πρω­το­βυ­ζα­ντι­νής ακρό­πο­λης στο βόρειο άκρο της πόλης, ενσω­μα­τώ­νο­ντας τμήματα της σε ύστερη μεσαιω­νική κατα­σκευή. Τα βυζα­ντινά κατά­λοιπα δια­τη­ρού­νται έως το ισόγειο. Ο βορειο­δυ­τι­κός πύργος περι­λαμ­βά­νει ελλη­νι­στικά στοι­χεία, πιθανόν τη βάση του Κολοσ­σού της Ρόδου. Κατά την Ιππο­τική περίοδο, από το 1309, το Παλάτι λει­τουρ­γούσε ως διοι­κη­τικό κέντρο του Τάγ­μα­τος των Ιωαν­νι­τών, με σημα­ντι­κές ανα­κα­τα­σκευές έως τον 15ο αιώνα. Μετά την οθω­μα­νική πολιορ­κία του 1480 και τον σεισμό του 1481, έγιναν εκτε­τα­μέ­νες επι­σκευές. Η διάταξη της ιππο­τι­κής περιό­δου περιε­λάμ­βανε ισόγειο και όροφο, με πύργους και εξω­τε­ρικό τείχος. Η οθω­μα­νική πολιορ­κία του 1522 προ­κά­λεσε σοβαρές κατα­στρο­φές, και το Παλάτι δεν απο­κα­τα­στά­θηκε στην αρχική του μορφή. Κατά τις επό­με­νες δεκα­ε­τίες, το Παλάτι παρέ­μεινε σε χρήση, αρχικά ως φυλακή για πρί­γκι­πες και αργό­τερα για γενι­κούς κρα­τού­με­νους. Το 1856, σεισμός και έκρηξη πυρί­τι­δας κατέ­στρε­ψαν τον όροφο και μεγάλο μέρος του ισο­γείου. Στην ύστερη οθω­μα­νική περίοδο, το κτήριο χρη­σι­μο­ποι­ή­θηκε ως γυναι­κεία φυλακή. Κατά την Ιτα­λο­κρα­τία (1937-1948), το μνημείο απο­κα­τα­στά­θηκε με στόχο την ανα­βί­ωση του λατι­νι­κού παρελ­θό­ντος της Ρόδου και τη δημιουρ­γία ενός μεγάλου κτη­ρια­κού συγκρο­τή­μα­τος για τη στέγαση του διοι­κητή, αξιω­μα­τού­χων και της θερινής κατοι­κίας του βασιλιά της Ιταλίας και του Μου­σο­λίνι. Οι βασι­κό­τε­ροι χώροι περιε­λάμ­βα­ναν την Αίθουσα των Βασι­λέων και την Αίθουσα του Ηγεμόνα, καθώς και χώρους για την κατοι­κία του διοι­κητή και του βασιλιά. Μετά την απο­χώ­ρηση των Ιταλών το 1948 και την ενσω­μά­τωση της Δωδε­κα­νή­σου στο Ελλη­νικό Κράτος, το Παλάτι των Ιπποτών κηρύ­χθηκε δια­τη­ρη­τέο και απο­δό­θηκε ως επι­σκέ­ψιμο μνημείο και χώρος πολι­τι­στι­κών εκδη­λώ­σεων.