“Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου και η Διονυσιακή λατρεία στο Αιγαίο”

Η γένεση του θεάτρου από το σμίξιμο της αρχαίας πολυ­θεϊ­στι­κής θρη­σκείας και των εορτών της με την τάση του ανθρώ­που για παρά­σταση και «μίμηση πράξεως σπου­δαίας και τελείας», οδηγεί στην ανα­ζή­τηση ιερών και τόπων λατρείας του θεού Διο­νύ­σου προς τιμήν του οποίου πραγ­μα­το­ποιού­νταν οι θεα­τρι­κοί αγώνες.

Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου, δια­θέ­τει κατα­σκευα­στικά στοι­χεία που δεν υπάρ­χουν σε άλλο θεα­τρικό οικο­δό­μημα στο Αιγαίο. Για τη χωρο­θέ­τηση του επι­λέ­χθηκε ο Ιερός Βράχος της Λιν­δια­κής Ακρό­πο­λης. Η επιλογή αυτή οδήγησε στην δύσκολη και πολυ­δά­πανη λάξευση μεγάλου μέρους του στο σκληρό πέτρωμα. Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου έγινε τελικά ένα με το βράχο και ενώθηκε με τρόπο φυσικό και αδιάρ­ρη­κτο με την Ακρό­πολη και κατ’ επέ­κταση με τις θεό­τη­τες του Διο­νύ­σου και της πολιού­χου Λινδίας Αθηνάς. Η υιο­θέ­τηση αυτού του τρόπου κατα­σκευής μετέ­φερε το θέατρο, άφθαρτο σχεδόν, στο χρόνο. Βρί­σκε­ται σήμερα εκεί, για να απο­τε­λέ­σει, εκτός από πολι­τι­σμικό μνημείο, αδιά­ψευ­στο μάρτυρα της μορφής που είχαν τα αρχαία θέατρα στη Δωδε­κά­νησο και το Αιγαίο, οδη­γώ­ντας σε ασφαλή συμπε­ρά­σματα.

Στην βόρεια πλευρά, στα αρι­στερά αυτού που στέ­κε­ται μπροστά στο θέατρο δια­σώ­ζο­νται τμήματα προ­γε­νέ­στε­ρου ναού του 3ου π.Χ. αιώνος με ορθο­γώ­νια αρχι­τε­κτο­νική μορφή και τερά­στια δομή που απο­τε­λούσε προ­φα­νώς το τετρά­στοο Ιερό του Διο­νύ­σου. καθώς εφά­πτε­ται του πεδίου οικο­δό­μη­σης του θεάτρου σε συν­δυα­σμό με τη σύνδεση των θεα­τρι­κών αγώνων και παρα­στά­σεων με την λατρεία του Διο­νύ­σου.

Ως προς την αρχι­τε­κτο­νική του αρχαίου θεάτρου, κατα­με­τρού­νται δεκα­εν­νέα σειρές από θέσεις. Μέρος των εδωλίων, ακο­λου­θώ­ντας την γεω­με­τρική και αρχι­τε­κτο­νική μορφή του θεάτρου, συνέ­χι­ζαν το λαξευ­μένο τμήμα, στην φυσικά δια­μορ­φω­μένη πλευρά του λόφου. Το ίδιο ίσχυε και για τα υπό­λοιπα μέρη του θεα­τρι­κού οικο­δο­μή­μα­τος που περι­λάμ­βα­ναν τις κερ­κί­δες και τα πλευ­ρικά τμήματα της κατα­σκευής. Δια­τη­ρού­νται σήμερα η κυκλική ορχή­στρα του θεάτρου και οι κλί­μα­κες προς το άνω διάζωμα και το άνω κοίλο. Το πλέον σημα­ντικό είναι ότι δια­τη­ρεί­ται η μορφή του θεάτρου, που άμεσα παρα­πέ­μπει στην νοητή εικόνα της άρτιας μορφής του κατά της εορτές προς τιμή του Διο­νύ­σου και τις θεα­τρι­κές παρα­στά­σεις κατά τον 4ο π.Χ. αιώνα, όταν οι κερ­κί­δες μπο­ρού­σαν να φιλο­ξε­νή­σουν περίπου 2.000 θεατές, αριθμός που προ­κύ­πτει κατ’ εκτί­μηση από το σωζό­μενο τμήμα του θεάτρου. Από τότε χρο­νο­λο­γεί­ται το αρχαίο θέατρο που κτί­στηκε, όπως και άλλα αρχαία ελλη­νικά θέατρα, εκείνη την εποχή. Στο κοίλο του θεάτρου δια­κρί­νε­ται σειρά

από εννέα κερ­κί­δες. Υπάρ­χουν ενδιά­μεσα οχτώ διά­δρο­μοι με μορφή κλί­μα­κας, τα σκαλιά των οποίων προ­ο­ρί­ζο­νταν για την κίνηση των θεατών. Το τμήμα αυτό του θεάτρου βάδισε προς την αθα­να­σία με ένα διαρκές ταξίδι στο χρόνο, από τον 4ο π.Χ. αιώνα ως τις μέρες μας και τους μελ­λο­ντι­κούς χρόνους, αφού το θέατρο θα υπάρχει όσο υπάρχει ο Ιερός Βράχος της Λινδίας Ακρο­πό­λεως.

Πέραν του ανά­γλυ­φου τμή­μα­τος του θεάτρου που δια­σώ­ζε­ται υπήρχαν οικο­δο­μη­μένα τμήματα που δεν υπάρ­χουν σήμερα, πράγμα ανα­γκαίο για να επι­τευ­χθεί το μνη­μειώ­δες γεω­με­τρικό θεα­τρικό σχήμα. Η οπτική και η θέαση όλων των θεατών προς τα δρώμενα που εξε­λίσ­σο­νταν επί σκηνής ήταν απρό­σκο­πτη χωρίς εμπόδια. Σε αυτό συντε­λούσε η αυξη­μένη κλίση στο άνω κοίλο. Ακόμα και οι καθή­με­νοι στις πιο απο­μα­κρυ­σμέ­νες θέσεις είχαν ικα­νο­ποι­η­τική θέαση που τους επέ­τρεπε να αφο­σιω­θούν στην παρά­σταση.

Στο κάτω τμήμα του θεάτρου υπάρ­χουν η ορχή­στρα με την χαρα­κτη­ρι­στική μορφή του κύκλου που απο­τε­λεί το επί­κε­ντρο του επι­βλη­τι­κού σχή­μα­τος κάθε αρχαίου θεάτρου. Έτσι, έχουμε πλήρη εικόνα του αρχαίου θεάτρου με καθαρή απο­τύ­πωση τόσο του κάτω κοίλου όσο και του μεσαίου τμή­μα­τος του άνω κοίλου.

Πάνω από την ορχή­στρα πριν τις θέσεις των υπό­λοι­πων θεατών, υπήρχαν οι δια­κε­κρι­μέ­νες θέσεις, γνωστοί ως θρόνοι. Οι θέσεις αυτές προ­ο­ρί­ζο­νταν για τους άρχο­ντες της αρχαίας πόλης και γενι­κό­τερα για εξέ­χου­σες προ­σω­πι­κό­τη­τες της αρχαίας Ρόδου και άλλων πόλεων – κρατών της αρχαιό­τη­τας. Η σπου­δαία γεω­πο­λι­τική θέση της Ρόδου, δια­χρο­νικά απο­τε­λούσε σταυ­ρο­δρόμι λαών και πολι­τι­σμών και δια­τη­ρούσε πολυ­ε­πί­πε­δες συμ­μα­χι­κές, πολι­τι­κές, εμπο­ρι­κές, θρη­σκευ­τι­κές, πολι­τι­στι­κές και άλλες σχέσεις με τις χώρες της Μεσο­γείου και τις πόλεις – κράτη του ελλη­νι­κού κόσμου.

Απέ­να­ντι από τις κερ­κί­δες δια­σώ­ζο­νται ίχνη θεμε­λί­ω­σης στα πετρώ­ματα του λόφου, του κτί­σμα­τος της σκηνής. Το σκηνικό οικο­δό­μημα πρέπει να εκτει­νό­ταν σε μήκος 19 ή περισ­σό­τε­ρων μέτρων και το εύρος του προσ­διο­ρί­ζε­ται από την απο­τύ­πωση στο βράχο της θεμε­λί­ω­σής του σε 4,80μ.

Οι θεατές αντί­κρι­ζαν μια σκηνή αντί­στοιχη του κομψού και εντυ­πω­σια­κού λίθινου θεάτρου που συμπλή­ρωνε αρι­στο­τε­χνικά το μεγα­λείο μιας μονα­δι­κής τοπο­θε­σίας κάτω από το ναό της πολιού­χου Λινδίας Αθηνάς και δίπλα στο τετρά­στοο ιερό του Διο­νύ­σου Σμιν­θέως που δεσπό­ζει πάνω από τη θάλασσα και τα αρχαία λιμάνια.

Στο αρχαίο θέατρο της Λίνδου το φυσικό πέτρωμα του υψώ­μα­τος μετα­τρέ­πε­ται σε υλικό οικο­δό­μη­σης και κατα­σκευής με τη μεικτή μέθοδο λάξευ­σης των ογκο­λί­θων και οικο­δό­μη­σης από το ίδιο υλικό των τμη­μά­των που έπρεπε να προ­στε­θούν για την αρτιό­τητα του αρχι­τε­κτο­νι­κού και γεω­με­τρι­κού θεα­τρι­κού σχή­μα­τος με υπέροχο απο­τέ­λε­σμα. Χρέος μας είναι να ανα­δεί­ξουμε περαι­τέρω την σπου­δαιό­τητα και την σημα­ντι­κό­τητα του. Η Λίνδος απο­τε­λεί χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα πόλης που κτί­στηκε θεα­τρικά, απο­δει­κνύ­ο­ντας ότι η θέαση παίζει κυρί­αρχο ρόλο. Επι­λέ­γει αυτό που θέλει να προ­βάλ­λει, να τονίσει ή αντί­θετα να απο­κρύ­ψει ή να προσ­δώ­σει δευ­τε­ρεύ­ο­ντα ρόλο. Στην περί­πτωση του αρχαίου θεάτρου της Λίνδου, το οικο­δό­μημα προ­βάλ­λε­ται και ανα­δει­κνύ­ε­ται ως δια­χρο­νικό μνημείο του τόπου, πεί­θο­ντας μας χωρίς αμφι­βο­λία ότι ο στόχος αυτός της κατα­σκευής επε­τεύ­χθη. Η απο­τύ­πωσή του στο βράχο της Ακρό­πο­λης, ως απο­τέ­λε­σμα της εργα­σίας των λιθο­ξόων και της ανά­λο­γης κρα­τι­κής δαπάνης των αρχαίων Λινδίων, διέσωσε την δομή και την αυθε­ντική θεα­τρική μορφή που είχαν τα αρχαία θέατρα στο χώρο του Αιγαίου. Παρά το γεγονός αυτό, η εντύ­πωση που απο­κο­μί­ζει ο μέσος επι­σκέ­πτης που εύλογα δεν δια­θέ­τει ειδικές γνώσεις αρχαίων θεάτρων, είναι

ότι πρό­κει­ται για ένα δευ­τε­ρεύον μνημείο της σημε­ρι­νής Λίνδου και του νησιού της Ρόδου. Η δια­πί­στωση αυτή οδηγεί στην προ­τροπή για περε­ταίρω ανά­δειξη της σπου­δαιό­τη­τας και της ιστο­ρι­κό­τη­τας του θεάτρου της Λίνδου, που απο­τε­λεί σημα­ντικό μνημείο της παγκό­σμιας πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς. Απαι­τού­νται βελ­τιώ­σεις και αύξηση της επι­σκε­ψι­μό­τη­τας. Σήμερα ο χώρος του θεάτρου και του παρα­κεί­με­νου ναού του Διο­νύ­σου είναι περί­κλει­στος με μεταλ­λική περί­φραξη. Ο επι­σκέ­πτης μπορεί να απο­λαύ­σει το μεγα­λείο του χώρου είτε παρα­τη­ρώ­ντας από μακριά είτε πλη­σιά­ζο­ντας το πρόσωπό του στο άνοιγμα των μεταλ­λι­κών κιγκλι­δω­μά­των. Η επι­σκε­ψι­μό­τητα του χώρου με ανα­γκαία προ­ϋ­πό­θεση την προ­στα­σία των αρχαιο­τή­των θα προσ­δώ­σει στο μνημείο το κύρος που του αρμόζει και την αίγλη που του ανήκει. Για να φτάσει εκεί ο επι­σκέ­πτης, διανύει τα παρα­δο­σιακά στενά σοκάκια της Λίνδου με το πλήθος των του­ρι­στι­κών και εμπο­ρι­κών δρα­στη­ριο­τή­των ως την έξοδο από τον οικισμό, σε ένα ξέφωτο που απλώ­νε­ται ως την θάλασσα επί του οποίου δεσπό­ζει το Αρχαίο Θέατρο. Πρέπει να ανα­ζη­τη­θούν τρόποι και μέσα, ώστε να απο­τε­λέ­σει η θέση του θεάτρου στο άκρο του οικι­σμού κάτω από την Ακρό­πολη και δίπλα στη θάλασσα με τις από­κρη­μνες ακτές όχι μειο­νέ­κτημα, αλλά ένα ακόμη πλε­ο­νέ­κτημα του μονα­δι­κού αυτού μνη­μείου. Η Λίνδος ήταν μια πόλη του αρχαίου κόσμου που απο­λάμ­βανε άνθηση οικο­νο­μική, εμπο­ρική και πολι­τι­στική, ενώ απο­τε­λεί δεδο­μένο ότι ήταν εξέχον προ­ο­ρι­σμός του λεγό­με­νου σήμερα «θρη­σκευ­τι­κού του­ρι­σμού» κατά τους αρχαί­ους χρόνους. Σε τούτο συνη­γο­ρούν τα ευρή­ματα από αφιε­ρώ­ματα στα Ιερά της Λίνδου προ­ερ­χό­μενα από πολλές περιο­χές και αρχαίες χώρες της Μεσο­γείου, τα οποία κοσμούν κάποια από τα μεγα­λύ­τερα μουσεία του κόσμου.

Με την κατα­σκευή του θεάτρου, επι­βε­βαιώ­νε­ται η ακμή της πόλης της Λίνδου με επι­κρά­τεια και κτήσεις στην «Ροδιακή Περαία» στα απέ­να­ντι Μικρα­σια­τικά

παράλια και η πολι­τική και οικο­νο­μική της ισχύ στην αρχαία Ελλάδα και τη Μεσό­γειο.

Ιωάννης Φλε­βά­ρης

Δικη­γό­ρος Παρ’ Αρείω Πάγω

ΜSc Διε­θνείς Σχέσεις – MSc Αρχαίο Θέατρο

Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου