Ο ιός Έμπολα εξόντωσε την Αρχαία Αθήνα και τον Περικλή-συμπτώματα που αναφέρει ο Θουκυδίδης

Το άρθρο είχε γραφτεί το 1996, στους New York Times από τον Anthony Ramirez. Η θεωρία ορι­σμέ­νων ερευ­νη­τών ανα­φέ­ρει πώς ο ιός Έμπολα υπάρχει περισ­σό­τερα χρόνια από όσα νομί­ζουμε, ενώ υπάρχει και η αντί­θετη άποψη άλλων επι­στη­μό­νων. Συγ­χρό­νως υπάρχει και η θεωρία ότι ο λοιμός που απο­δε­κά­τισε την Αθη­ναϊκή κοι­νω­νία της κλα­σι­κής εποχής του Περικλή, είναι ίδιος με τον σύγ­χρονο έμπολα. Ωστόσο, κανείς δεν έχει απα­ντή­σει με πει­στικά επι­χει­ρή­ματα ούτε υπέρ, ούτε κατά αυτής τη θεωρίας.

Πριν από περίπου 2.400 χρόνια ένας θανα­τη­φό­ρος λοιμός είχε σαρώσει την αρχαία Αθήνα. Σε πέντε χρόνια, έχασαν τη ζωή τους ίσως το ένα τέταρτο του πλη­θυ­σμού της πόλης-κράτους, που ήταν τότε υπό πολιορ­κία από την Σπάρτη. Χιλιά­δες Αθη­ναίοι βρήκαν φρικτό θάνατο. Το πρώτο σύμ­πτωμα των ασθενών, ήταν ένας εξο­ντω­τι­κός πυρετός, ακα­τά­σχετη αιμορ­ρα­γία από τα μάτια, εμετός και συνέ­χεια της αιμορ­ρα­γίας, ακο­λου­θού­μενη από εξαν­θή­ματα και διάρ­ροια. Έτσι, με αυτή την τρο­μο­κρα­τική μάστιγα, που προ­κά­λεσε τερά­στια θνη­σι­μό­τητα, ήρθε απροσ­δό­κητα και πρώιμα, το τέλος του χρυσού αιώνα. Ο πολι­τι­σμός και η οικο­νο­μική άνθηση υπο­χώ­ρη­σαν σημα­ντικά και η μοίρα της Αθήνας επη­ρε­ά­στηκε καθο­ρι­στικά. Άρα και η πορεία των ελλη­νι­κών πόλεων.

Ο Περι­κλής, ο ηγέτης που σημα­το­δό­τησε εκείνη την εποχή, ήταν ένας από τους χιλιά­δες πολίτες που υπέ­κυ­ψαν στην επι­δη­μία

Η ιστορία δεν έχει δει ποτέ ξανά τέτοια παν­δη­μία. Ή έχει; Κατά την πάροδο των ετών, ένας μικρός αριθμός από μελε­τη­τές έχουν ανα­πτύ­ξει αρκετές θεωρίες για να ταυ­τί­σουν το τότε λοιμό, με δεκάδες σύγ­χρο­νες ασθέ­νειες όπως, χολέρα, ελο­νο­σία, ευλογιά, βου­βω­νική πανώλη και ίσως κάποιο είδος συν­δρό­μου που οδήγησε σε τοξικό σοκ.

Τρεις ερευ­νη­τές ιατρι­κής και ένας καθη­γη­τής κλασ­σι­κών σπουδών θεωρούν ότι ο λοιμός των Αθηνών (περίπου 430-425 π. Χ. ) ήταν στην πραγ­μα­τι­κό­τητα μια επίθεση του ιού Έμπολα

O Dr. Patrick Olson, επι­δη­μιο­λό­γος στο Navy Medical Center στο San Diego και οι συνά­δελ­φοί του δημο­σί­ευ­σαν μια σχετική θεωρία στην εφη­με­ρίδα «Emerging Infectious Diseases». Υπο­στή­ρι­ξαν ότι ο ιός Έμπολα και τα σύγ­χρονα συμ­πτώ­ματα του, είναι όμοια με εκείνα του αρχαίου ελλη­νι­κού λοιμού, όπως έχει κατα­γρα­φεί από τον Θου­κυ­δίδη στο έργο του «Ιστορία του Πελο­πον­νη­σια­κού πολέμου», που ήταν και το πιο πλήρες σύγ­γραμα όσον αφορά στην περι­γραφή τους. Οι ερευ­νη­τές επε­σή­μα­ναν ότι τα περισ­σό­τερα θύματα από την αρχαία Ελλάδα, όπως και της σύγ­χρο­νης Αφρικής, έχασαν τη ζωή τους μέσα σε επτά με εννέα ημέρες. Οι Αθη­ναίοι θερα­πευ­τές, αρρώ­στη­σαν όπως και οι σημε­ρι­νοί, ενώ οι Σπαρ­τιά­τες που είχαν στήσει πολιορ­κία λίγο μακρύ­τερα επι­βί­ω­σαν. Αυτό δείχνει ότι η αρχαία ασθέ­νεια, όπως και ο ιός Έμπολα, μετα­δι­δό­ταν από αίμα, σάλιο ή επαφή και όχι μέσω του αέρα.

Ο Θου­κυ­δί­δης υπο­στή­ριξε επίσης ότι η ασθέ­νεια είχε έρθει από τις ακτές της Αφρικής, κάπου νότια της Αιθιο­πίας

Ο ιός Έμπολα επίσης από όσο γνω­ρί­ζουμε έχει αφρι­κα­νι­κές ρίζες. Υπάρ­χουν μάλιστα και απο­δει­κτικά στοι­χεία ότι γίνο­νταν ταξίδια από την Αφρική στην Ελλάδα κατά την αρχαιό­τητα. Στη Σαντο­ρίνη, ένα νησί στρα­τη­γι­κής σημα­σίας για την Αθήνα, εντο­πί­στη­καν στα σπίτια τοι­χο­γρα­φίες που απει­κο­νί­ζουν αφρι­κά­νι­κες πρά­σι­νες μαϊ­μού­δες, που είναι γνωστό ότι μετα­δί­δουν τον ιό Έμπολα. Ακόμη πιο ενδια­φέ­ρουσα είναι η έκθεση που ανα­φέ­ρει την ύπαρξη έντονου λόξυγγα μεταξύ 15% των θυμάτων στο Kikwit, Ζαΐρ, σημεί­ωσε ο Dr. Olson. Ο Θου­κυ­δί­δης ανα­φέ­ρει και αυτός παρό­μοια συμ­πτώ­ματα λόξυγγα.

Οι αμφι­σβη­τή­σεις

Όμως δεν είναι όλοι σύμ­φω­νοι με αυτή τη θεωρία. Ο David Morens, ένας κορυ­φαίος επι­δη­μιο­λό­γος και κύριος ερευ­νη­τής στο θέμα της αθη­ναϊ­κής παν­δη­μίας, στο Πανε­πι­στη­μίου της Χαβάη, στην Manoa, δήλωσε ότι η ανά­γνωση και ανα­γνώ­ριση των σύγ­χρο­νων ασθε­νειών βάσει των περι­γρα­φών του Θου­κυ­δίδη είναι ένα λάθος. Ο Θου­κυ­δί­δης ως Αθη­ναίος στρα­τη­γός, ο οποίος επέζησε από την πανού­κλα, στε­ρού­νταν στοι­χειω­δών ιατρι­κών γνώσεων, σε σχέση με τον σύγ­χρονο του Ιππο­κράτη, ανέφερε ο Dr. Morens. Έτσι και οι περι­γρα­φές των συμ­πτω­μά­των είναι στην καλύ­τερη περί­πτωση ασαφείς. Η λέξη «φλύ­κται­νες» του Θου­κυ­δίδη για παρά­δειγμα, μπορεί να έχει πολ­λα­πλές μετα­φρά­σεις, ως φου­σκά­λες που έχουν υγρό ή ως κάλοι που δεν έχουν. Οι φου­σκά­λες ενδέ­χε­ται να υπο­δη­λώ­νουν ίσως ευλογιά, που είναι ένας από τους υπο­ψη­φί­ους ιούς στις έρευνες των επι­στη­μό­νων. Αυτό όμως, απο­κλείει την θεωρία της πανού­κλας, που θεω­ρεί­ται ένα άλλο αίτιο.

Ο Dr. Morens και ο συνά­δελ­φός του Πανε­πι­στη­μίου της Χαβάης, Robert J. Mark Littman, καθη­γη­τής κλασ­σι­κών σπουδών, δεν επι­κε­ντρώ­νο­νται στα συμ­πτώ­ματα, που δεν τα θεωρούν αξιό­πι­στα απο­δει­κτικά στοι­χεία, αλλά στον τόπο και χρόνο του λοιμού. Για παρά­δειγμα, ανα­φέ­ρουν ότι το χρονικό διά­στημα του αθη­ναϊ­κού λοιμού που έφτασε τα πέντε χρόνια, απο­κλείει ένα ιό σαν τη γρίπη, που διαρκεί μόνο μερι­κούς μήνες. Η προ­έ­λευση του αθη­ναϊ­κού λοιμού από την Αφρική, απο­κλείει να είναι μια μολυ­σμα­τική νόσος, όπως ο ιός Έμπολα. Στον αρχαίο κόσμο, επι­ση­μαί­νουν, δεν υπήρχαν τα μέσα μετα­φο­ράς που θα μπο­ρού­σαν να μετα­φέ­ρουν έναν ιό, με ξενιστή μια μαϊμού από την Αφρική προς την Αθήνα σε λιγό­τερο από μια εβδο­μάδα. Τη στιγμή που η βάρκα θα έφτανε στην Ελλάδα, τόσο οι μαϊ­μού­δες όσο και οι μετα­φο­ρείς πιθα­νό­τατα θα είχαν πεθάνει. Υπάρχει και ένα άλλο μεγάλο ερώτημα που τέθηκε σε σχέση με τον ιό Έμπολα και τη μάστιγα των Αθηνών. Ο ιός Έμπολα εντο­πί­στηκε το 1976 και εμφα­νί­στηκε στο Ζαΐρ τη δεκα­ε­τία του 1990. Αν ο Αθη­ναϊ­κός λοιμός, ήταν ο ιός Έμπολα, γιατί δεν κατα­γρά­φη­καν άλλα κρού­σματα όλα αυτά τα χρόνια;

Γιατί η θεωρία του λοιμού της αρχαίας Αθήνας είναι πιθανή

Ο Frank Ryan, Βρε­τα­νός ιατρός ο οποίος γράφει σχετικά με παν­δη­μίες, θεωρεί πως άνθρω­πος και μικρό­βια είναι κάτι σαν μια μετα­φορά απει­κό­νι­σης με το χώμα και τους σπόρους. Τις περισ­σό­τε­ρες φορές μπορούν να ζήσουν μαζί χωρίς κάποια δράση μεταξύ τους. Αλλά η αλλαγή των όρων επι­βί­ω­σης, σήμερα, του ανθρώ­πι­νου πλη­θυ­σμού ως «χώμα» στη συνέ­χεια προ­κα­λεί ενερ­γο­ποί­ηση στους ιούς, ως «σπόρους» και μπορεί να οδη­γή­σει, μερικές φορές, σε θανα­τη­φόρα σύγκρουση. «Οι παν­δη­μίες εξα­κο­λου­θούν να είναι μαζί μας«, δήλωσε ο Dr. Ryan, «διότι οι πρό­σφυ­γες, η έλλειψη υγιει­νής λόγω υπερ­πλη­θυ­σμού, το πολι­τικό χάος, όλα τα πράγ­ματα που υπήρχαν στην Αθήνα τότε, εξα­κο­λου­θούν να είναι μαζί μας.» Έτσι, αγνο­ούμε ιστο­ρικά τις παν­δη­μίες και τους κιν­δύ­νους με δική μας ευθύνη. Το μεγα­λύ­τερο εμπόδιο για να μάθουμε αν ο ιός Έμπολα προ­κά­λεσε τον αθη­ναϊκό λοιμό είναι ότι οι σύγ­χρο­νοι γιατροί γνω­ρί­ζουν πολύ λίγα πράγ­ματα για τον ιό Έμπολα.

«Σε μια κλίμακα από το 1 έως το 10, γνω­ρί­ζουμε 3 σχετικά με τον ιό Έμπολα, ίσως και λιγό­τερο«, δήλωσε ο Karl Johnson, από­στρα­τος επι­κε­φα­λής των ειδικών μονάδων κατα­πο­λέ­μη­σης παν­δη­μιών των Κέντρων Ελέγχου και Πρό­λη­ψης Νόσων, ο οποίος αντι­με­τώ­πισε τον ιό Έμπολα σε μια πρώτη εξά­πλωση στο Ζαΐρ, κοντά στον Ποταμό Έμπολα «, από όπου πήρε ο ιός το όνομα του, το 1976.

Τέτοιοι ιοί όπως ο Έμπολα είναι μυστη­ριώ­δεις και τρο­μα­κτι­κοί για τον ίδιο λόγο: μπορεί να έχουν ταχεία εξά­πλωση σε ελά­χι­στο χρόνο λόγω της μεγάλης ικα­νό­τη­τας μετά­δο­σης τους. Χρειά­στη­καν οκτώ εκα­τομ­μύ­ρια έτη ή και περισ­σό­τερα για να εμφα­νι­στεί ο πίθηκος ως πρω­τεύων θηλα­στικό και να γίνει η αλλαγή του 2 τοις εκατό σε γενε­τική δομή για να υπάρ­χουν τα σημε­ρινά ανθρώ­πινα όντα. Αντί­θετα, σε σύγκριση, ο ιός πολιο­μυ­ε­λί­τι­δας μπορεί να αλλάξει το 2% της γενε­τι­κής δομής του σε πέντε ημέρες, καθώς αυτός είναι ο ακριβής χρόνος που χρειά­ζε­ται για να περάσει από το ανθρώ­πινο στόμα στο έντερο. Βάσει αυτού ίσως θα είναι δυνατόν να κατα­λά­βει κάποιος, πόσο δύσκολο είναι να είμαστε σίγου­ροι για το πώς δια­τη­ρή­θηκε και εξε­λί­χθηκε ένας ιός σε ένα διά­στημα 2400 ετών που ίσως εμφα­νί­στηκε στην Αρχαία Αθήνα.

Πηγή: Η μηχανή του χρόνου