ΕΚΠΑ: Μετά τις φωτιές ποιες περιοχές στη Ρόδο είναι ευάλωτες σε πλημμυρικά φαινόμενα – χάρτες

Η ερευ­νη­τική ομάδα του τμή­μα­τος Γεω­λο­γίας και Γεω­πε­ρι­βάλ­λο­ντος του ΕΚΠΑ χαρ­το­γρά­φησε τις εκτά­σεις που βρί­σκο­νται στην ζώνη υψηλού κιν­δύ­νου, εξαι­τίας των καμένων δασών

Τις περιο­χές που είναι ιδιαί­τερα ευά­λω­τες σε πλημ­μυ­ρικά φαι­νό­μενα μετά τις megafires του καλο­και­ριού χαρ­το­γρά­φησε η ομάδα του Τμή­μα­τος Γεω­λο­γίας και Γεω­πε­ρι­βάλ­λο­ντος του ΕΚΠΑ, με επι­κε­φα­λής την καθη­γή­τρια Νίκη Ευελ­πί­δου, κατα­δει­κνύ­ο­ντας την ανάγκη λήψης μέτρων από την πολι­τεία, με σκοπό τον περιο­ρι­σμό του κιν­δύ­νου στον μέγιστο δυνατό βαθμό. Μεταξύ των περιο­χών που τα μέλη της ομάδας μαρ­κά­ρουν με «κόκκινο» στον χάρτη είναι: στον νομό Εβρου η Αλε­ξαν­δρού­πολη και όλες οι γύρω περιο­χές, στη Ρόδο η Λάρδος, το Γεννάδι, το Μάσσαρη και οι περιο­χές στην ανα­το­λική πλευρά του νησιού, στην Αττική το Λαγο­νήσι, η Σαρω­νίδα, η Μάνδρα, η Μαγούλα και η Ελευ­σίνα, στους Αγίους Θεο­δώ­ρους ο Αγιος Χαρά­λα­μπος και στη Νότια Εύβοια το χωριό Ποτάμι.

Στον χάρτη είναι κατα­γε­γραμ­μέ­νες με κόκκινο χρώμα οι καμένες εκτά­σεις από τις πυρ­κα­γιές που ξέσπα­σαν το καλο­καίρι του 2023. Οι χάρτες δημιουρ­γή­θη­καν από την ερευ­νη­τική ομάδα του Τμή­μα­τος Γεω­λο­γίας & Γεω­πε­ρι­βάλ­λο­ντος του ΕΚΠΑ με επι­κε­φα­λής τον ερευ­νητή Γιάννη Σαΐτη.

Με ποιον τρόπο όμως οι πυρ­κα­γιές καθι­στούν μια περιοχή ακόμα πιο εκτε­θει­μένη στον κίνδυνο; Και μήπως τελικά η βροχή,αυτό που κάποτε ήταν ευλογία εξε­λίσ­σε­ται υπό τις παρού­σες συν­θή­κες σε κατάρα;

«Κατά τη διάρ­κεια μιας βρο­χό­πτω­σης λαμ­βά­νουν χώρα στη γη σχεδόν παράλ­ληλα δύο δια­δι­κα­σίες, κατά τις οποίες ένα μέρος του νερού κατεισ­δύει κι ένα μέρος ρέει επι­φα­νειακά».

«H βρο­χό­πτωση από την αρχαιό­τητα μέχρι σήμερα θεω­ρεί­ται ευλογία. Στην αρχαία Ελλάδα οι θεό­τη­τες της βροχής ήταν οι Υαδες, οι οποίες δημιουρ­γού­σαν θύελλες, υγρασία και “υετόν”. Χωρίς τη βροχή δεν υπάρχει φύση, δεν υπάρχει αγρο­τική παρα­γωγή, ούτε υδρο­δό­τηση. Με μία φράση, δεν υπάρχει ζωή. Ωστόσο πλέον, λόγω της κλι­μα­τι­κής κρίσης, οι ισχυρές βρο­χο­πτώ­σεις είναι “οιωνοί” πλημ­μυ­ρών, όπως απο­δει­κνύ­ε­ται και από τις βιβλι­κές κατα­στρο­φές στη Θεσ­σα­λία. Για πολλούς η βροχή δεν είναι πια ευλογία, αλλά κατάρα», σημειώ­νει η κ. Ευελ­πί­δου.

Εξη­γώ­ντας τους λόγους που συμ­βαί­νει αυτό, η κ. Ευελ­πί­δου, ανα­φέ­ρει: «Κατά τη διάρ­κεια μιας βρο­χό­πτω­σης λαμ­βά­νουν χώρα στη γη σχεδόν παράλ­ληλα δύο δια­δι­κα­σίες, κατά τις οποίες ένα μέρος του νερού κατεισ­δύει κι ένα μέρος ρέει επι­φα­νειακά. Το πρώτο σκέλος, αυτό της κατείσ­δυ­σης του νερού, είναι πολύ σημα­ντικό, καθώς εμπλου­τί­ζει τον υδρο­φόρο ορί­ζο­ντα, δηλαδή μια υπόγεια δεξα­μενή πόσιμου νερού. Ωστόσο, για να κατεισ­δύ­σει το νερό, απα­ραί­τητη είναι η επι­βρά­δυνση της ταχύ­τη­τάς του. Τα δέντρα και η νεκρή οργα­νική ύλη στο έδαφος, όπως κλαδιά και φύλλα, καθυ­στε­ρούν την κίνηση του ορμη­τι­κού νερού, οπότε αυτό έχει χρόνο για να κατεισ­δύ­σει, να εισχω­ρή­σει στο υπέ­δα­φος και τελικά να εμπλου­τί­σει τον υδρο­φόρο ορί­ζο­ντα».

Δυστυ­χώς όμως, προ­σθέ­τει, αυτή η τόσο σημα­ντική δια­δι­κα­σία σταματά να συντε­λεί­ται μετά από μία πυρ­κα­γιά, καθώς τότε το νερό ρέει μόνο επι­φα­νειακά. Τότε είναι που ξεκι­νούν όλα τα προ­βλή­ματα.

«Οταν το σύνολο του νερού γίνεται επι­φα­νειακή απορροή, τότε παρα­σύ­ρει μαζί του φερτά υλικά, δηλαδή χώμα και πέτρες και ό,τι άλλο βρει στο διάβα του, με απο­τέ­λε­σμα να γίνεται όλο και πιο κατα­στρο­φικό στο πέρασμά του, μη βρί­σκο­ντας κανένα εμπόδιο», επι­ση­μαί­νει η καθη­γή­τρια εξη­γώ­ντας πως «ο συν­δυα­σμός μεγάλου όγκου νερού και φερτών υλικών είναι αδύνατο να συγκρα­τη­θεί από τα ρέματα, η κοίτη των οποίων συνήθως δεν επι­τρέ­πει τη διέ­λευση τόσο μεγάλης ποσό­τη­τας υλικών».

Το πρό­βλημα λοιπόν με τις τερά­στιες εκτά­σεις καμένων δασών είναι πως δεν υπάρ­χουν δέντρα να καθυ­στε­ρή­σουν την επι­φα­νειακή απορροή, ενώ από την άλλη τα τεχνικά έργα από ανθρώ­πινο χέρι δεν μπορούν να στα­μα­τή­σουν το ορμη­τικό νερό.

Ενα χιλιο­στό εδάφους που χάνεται μετά από μία έντονη βρο­χό­πτωση χρειά­ζε­ται 1.000 χρόνια για να ξανα­γεν­νη­θεί

Την ίδια ώρα η κλι­μα­τική κρίση, δηλαδή το γεγονός πως έχουμε μεγάλες περιό­δους ξηρα­σίας και ισχυ­ρούς καύ­σω­νες, αλλά και η ιδιαί­τερη γεω­μορ­φο­λο­γία της χώρας μας με το έντονο ανά­γλυφο και τις μεγάλες μορ­φο­λο­γι­κές κλίσεις, όπου στις περισ­σό­τε­ρες περιο­χές η από­σταση από τις κορυφές των βουνών μέχρι τη θάλασσα είναι μικρή, καθώς και οι μεγάλες καμένες εκτά­σεις, έχουν ως απο­τέ­λε­σμα να εντεί­νο­νται τα πλημ­μυ­ρικά φαι­νό­μενα και το νερό να απορ­ρέει γρήγορα στα κατάντη (τα τμήματα του ποταμού που βρί­σκο­νται προς τις εκβολές). Ετσι, το νερό της βροχής χάνεται συχνά στη θάλασσα, επι­τα­χύ­νο­ντας το πρό­βλημα της λει­ψυ­δρίας.

Οι ευά­λω­τες περιο­χές της Ρόδου. Οι χάρτες τρω­τό­τη­τας κατα­δει­κνύ­ουν πως συγκε­κρι­μέ­νες εκτά­σεις βρί­σκο­νται στη ζώνη υψηλής επι­κιν­δυ­νό­τη­τας εκδή­λω­σης πλημ­μυ­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων μετά τις πρό­σφα­τες πυρ­κα­γιές.

Σύμφωνα με την κ. Ευελ­πί­δου, όταν υπάρ­χουν τερά­στιες εκτά­σεις που έχουν γίνει στάχτη, όπως συνέβη φέτος, τότε είναι σίγουρο ότι οι περιο­χές αυτές θα αντι­με­τω­πί­σουν και άλλους κιν­δύ­νους, όπως πλημ­μύ­ρες, λασπορ­ροές, κατο­λι­σθή­σεις κ.ά.

«Τα παρα­πάνω θα οδη­γή­σουν σε μία σειρά από σημα­ντι­κές συνέ­πειες. Αρχικά το μικρο­κλίμα και η θερ­μο­κρα­σία των πόλεων θα αλλά­ξουν και ως εκ τούτου θα κλη­θούμε να επι­βιώ­σουμε σε πολύ δύσκο­λες συν­θή­κες (ακραία ζέστη, βαρύς χει­μώ­νας). Από την άλλη πλευρά, η εμφά­νιση των megafires, που οδηγούν σε τόσο μεγάλες καμένες εκτά­σεις, συντε­λούν στην έντονη διά­βρωση του εδάφους, με απο­τέ­λε­σμα το έδαφος να αδυ­να­τεί να ανα­γεν­νη­θεί και η βλά­στηση να ανα­κάμ­ψει», τονίζει η κ. Ευελ­πί­δου. Ενδει­κτικό της κατα­στρο­φής που προ­κα­λεί­ται είναι το γεγονός πως, σύμφωνα με την καθη­γή­τρια, «ένα χιλιο­στό εδάφους που χάνεται μετά από μία έντονη βρο­χό­πτωση, χρειά­ζε­ται 1.000 χρόνια για να ξανα­γεν­νη­θεί κι έτσι οδη­γού­μα­στε στη στα­διακή ερη­μο­ποί­ηση του τόπου, με ιδιαί­τερα χαρα­κτη­ρι­στικά τη λει­ψυ­δρία και τις άγονες εκτά­σεις».

Πηγή kathimerini.gr

Σοφία Χρήστου