ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Πλημμυρικά φαινόμενα με ιστορία… 2.300 ετών στη Ρόδο!

Μαίρη Φώτη 5 λεπτά ανάγνωση
ΠΛΗΜΜΥΡΑ

• Από την κατα­γραφή του 316 π.Χ. έως τα σύγ­χρονα φαι­νό­μενα, οι ίδιες περιο­χές επη­ρε­ά­ζο­νται, ενώ οι νέες συν­θή­κες εντεί­νουν τις επι­πτώ­σεις • Τα πρό­σφατα πλημ­μυ­ρικά φαι­νό­μενα επι­βε­βαιώ­νουν ένα δια­χρο­νικό μοτίβο • Το ανά­γλυφο της Ρόδου και τα φυσικά ρέματα καθο­ρί­ζουν δια­χρο­νικά την πορεία του νερού

Οι πλημ­μύ­ρες που κατα­γρά­φο­νται στη Ρόδο τα τελευ­ταία χρόνια δεν απο­τε­λούν νέο φαι­νό­μενο. Ιστο­ρι­κές πηγές δεί­χνουν ότι οι ίδιες αιτίες και οι ίδιες δια­δρο­μές του νερού κατα­γρά­φο­νται στο νησί ήδη από το 316 π.Χ., δια­μορ­φώ­νο­ντας μια συνέ­χεια που φτάνει μέχρι σήμερα, με περισ­σό­τερα από 15 κατα­γε­γραμ­μένα πλημ­μυ­ρικά φαι­νό­μενα και στα­θε­ρές φυσικές δια­δρο­μές απορ­ροής.

Η πρό­σφατη διέ­λευση της κακο­και­ρίας Erminio από το νοτιο­α­να­το­λικό Αιγαίο επα­νέ­φερε στο προ­σκή­νιο αυτό το επα­να­λαμ­βα­νό­μενο μοτίβο. Οι πλημ­μύ­ρες σε συγκε­κρι­μέ­νες περιο­χές του νησιού, κυρίως στην ανα­το­λική πλευρά, εμφα­νί­ζο­νται δια­χρο­νικά, με κοινά γεω­γρα­φικά χαρα­κτη­ρι­στικά και παρό­μοια εξέλιξη.

Είναι αξιο­ση­μεί­ωτο ότι, με βάση ιστο­ρι­κές πηγές αλλά και νεότερα δεδο­μένα, η Ρόδος αντι­με­τω­πί­ζει πλημ­μυ­ρικά επει­σό­δια για περισ­σό­τερα από 2.300 χρόνια, με στα­θε­ρές αιτίες και επα­να­λαμ­βα­νό­με­νες φυσικές δια­δρο­μές απορ­ροής.

Η παλαιό­τερη γνωστή αναφορά εντο­πί­ζε­ται στο 316 π.Χ. και προ­έρ­χε­ται από τον Διόδωρο τον Σικε­λιώτη, στο έργο του «Βιβλιο­θήκη Ιστο­ρική» (ΙΘ’, 45). Σύμφωνα με την περι­γραφή, έντονη και παρα­τε­τα­μένη βρο­χό­πτωση προ­κά­λεσε αιφ­νί­δια συγκέ­ντρωση μεγάλου όγκου υδάτων εντός της πόλης. Η μορ­φο­λο­γία της Ρόδου, με κλίση από τα υψώματα προς τη θάλασσα, σε συν­δυα­σμό με τη φραγή των υπο­νό­μων από φερτά υλικά, οδήγησε σε εγκλω­βι­σμό του νερού μέσα στα τείχη.

Οι δρόμοι μετα­τρά­πη­καν σε ροές νερού, ενώ κατα­γρά­φο­νται καταρ­ρεύ­σεις κτηρίων και σημα­ντι­κός αριθμός θυμάτων. Οι κάτοι­κοι κατέ­φυ­γαν σε υψη­λό­τερα σημεία της πόλης, όπως τα θέατρα και τις υπε­ρυ­ψω­μέ­νες περιο­χές. Το επει­σό­διο αυτό απο­τε­λεί την πρώτη σαφή κατα­γραφή πλημ­μυ­ρι­κού κιν­δύ­νου στη Ρόδο και συν­δέ­ε­ται άμεσα με τη λει­τουρ­γία των υπο­δο­μών και τη δια­χεί­ριση των ομβρίων υδάτων.

Η εμπει­ρία τέτοιων φαι­νο­μέ­νων οδήγησε στην ανά­πτυξη οργα­νω­μέ­νων τεχνι­κών απορ­ροής. Στην αρχαία πόλη έχουν εντο­πι­στεί υπό­γειοι λίθινοι αγωγοί, που δεί­χνουν σχε­δια­σμό με πρό­βλεψη τόσο για τη ροή των υδάτων όσο και για τη συντή­ρησή τους. Παράλ­ληλα, η διοί­κηση της πόλης περιε­λάμ­βανε αξιω­μα­τού­χους, όπως οι αστυ­νο­μι­κοί, που είχαν αρμο­διό­τητα για την ευταξία των δρόμων και τη λει­τουρ­γι­κό­τητα των υπο­δο­μών, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των αγωγών.

Η συνέ­χεια των φαι­νο­μέ­νων επι­βε­βαιώ­νε­ται και στη μεσαιω­νική περίοδο. Το 1476 μ.Χ., σύμφωνα με χρονικά των Ιπποτών του Τάγ­μα­τος του Αγίου Ιωάννου, κατα­γρά­φε­ται ισχυρό πλημ­μυ­ρικό επει­σό­διο με επι­πτώ­σεις στον αστικό ιστό της πόλης. Κατά την ίδια περίοδο, η δια­χεί­ριση των υδάτων ενσω­μα­τώ­νε­ται στον σχε­δια­σμό των οχυ­ρώ­σεων. Η μεγάλη τάφρος της πόλης λει­τουρ­γεί και ως χώρος συγκέ­ντρω­σης και εκτό­νω­σης των ομβρίων, διο­χε­τεύ­ο­ντας το νερό προς τη θάλασσα.

Το 1876 κατα­γρά­φο­νται εκτε­τα­μέ­νες ζημιές στην ύπαιθρο της Ρόδου, με χει­μάρ­ρους να μετα­βάλ­λουν την πορεία τους λόγω έντονων βρο­χο­πτώ­σεων. Τα στοι­χεία αυτά δεί­χνουν ότι το φαι­νό­μενο δεν περιο­ρί­ζε­ται στην πόλη, αλλά αφορά συνο­λικά στο νησί, με επα­να­λαμ­βα­νό­με­νες επι­πτώ­σεις σε πεδινές και παρα­θα­λάσ­σιες περιο­χές.

Από τα τέλη του 20ού αιώνα, οι κατα­γρα­φές γίνο­νται συστη­μα­τι­κό­τε­ρες. Στη νεότερη ιστορία της Ρόδου, τα πλημ­μυ­ρικά φαι­νό­μενα κατα­γρά­φο­νται με συνέ­χεια και επα­να­λαμ­βα­νό­μενη ένταση σε συγκε­κρι­μέ­νες περιο­χές του νησιού.

Τον Νοέμ­βριο του 1989, ισχυρή βρο­χό­πτωση έπληξε τον Αρχάγ­γελο και τις γύρω περιο­χές, όπως τα Μάσαρη και τη Μαλώνα, προ­κα­λώ­ντας εκτε­τα­μέ­νες ζημιές σε υπο­δο­μές, καταρ­ρεύ­σεις γεφυ­ριών και προ­βλή­ματα στο οδικό δίκτυο, με ρωγμές στην εθνική οδό Ρόδου–Λίνδου.

Στις 20 Νοεμ­βρίου 1994, νέα σφοδρή κακο­και­ρία νότια του Αρχαγ­γέ­λου προ­κά­λεσε σοβαρές κατα­στρο­φές στο 36ο χιλιό­με­τρο της εθνικής οδού Ρόδου–Λίνδου, όπου έχασαν τη ζωή τους δύο άνθρω­ποι.

Τον Νοέμ­βριο του 1998, έντονες βρο­χο­πτώ­σεις σε Καλυ­θιές, Ψίνθο και Φαλη­ράκι οδή­γη­σαν σε πλημ­μυ­ρικά φαι­νό­μενα με τρεις νεκρούς, επι­βε­βαιώ­νο­ντας τη σοβα­ρό­τητα των επει­σο­δίων στην ευρύ­τερη περιοχή.

Κατά τα επόμενα χρόνια, πλημ­μυ­ρικά επει­σό­δια κατα­γρά­φη­καν επα­νει­λημ­μένα, τον Ιανουά­ριο του 1996 και τον Νοέμ­βριο του 2004 στον Αρχάγ­γελο, καθώς και τον Ιανουά­ριο του 2008 και τον Ιανουά­ριο του 2011 σε περιο­χές όπως η Ιαλυσός, τα Αφάντου, τα Μάσαρη και η Λάρδος.

Τον Οκτώ­βριο του 2006, δύο άνθρω­ποι έχασαν τη ζωή τους στην περιοχή της Αγάθης, σε περι­στα­τικό που συν­δέ­θηκε με έντονα καιρικά φαι­νό­μενα.

Ιδιαί­τερα σοβαρό ήταν το επει­σό­διο του Νοεμ­βρίου 2013, όταν ισχυρή καται­γίδα έπληξε την Ιαλυσό, την Κρε­μα­στή και την Παστίδα, προ­κα­λώ­ντας εκτε­τα­μέ­νες ζημιές και τον θάνατο τεσ­σά­ρων ανθρώ­πων. Την επόμενη ημέρα, τα φαι­νό­μενα επε­κτά­θη­καν σε Καλυ­θιές, Αφάντου και Αρχάγ­γελο, με απο­τέ­λε­σμα να κηρυ­χθεί το νησί σε κατά­σταση έκτα­κτης ανάγκης.

Τον Νοέμ­βριο του 2019, κατά τη διάρ­κεια της κακο­και­ρίας «Γηρυό­νης», κατα­γρά­φηκε ακόμη μία ανθρώ­πινη απώλεια στην Ιαλυσό, όταν ηλι­κιω­μένη γυναίκα έχασε τη ζωή της μέσα στο σπίτι της λόγω αιφ­νί­διας πλημ­μύ­ρας.

Η ανάλυση των δεδο­μέ­νων από επι­στή­μο­νες δείχνει ότι το νερό ακο­λού­θησε τις ίδιες φυσικές δια­δρο­μές που κατα­γρά­φο­νται τόσο σε μεσαιω­νι­κές πηγές όσο και σε αρχαίες ανα­φο­ρές, επι­βε­βαιώ­νο­ντας τη συνέ­χεια του φαι­νο­μέ­νου.

Οι κατα­γρα­φές από την αρχαιό­τητα έως σήμερα δεί­χνουν ότι το νερό ακο­λου­θεί τις ίδιες φυσικές δια­δρο­μές στο νησί, με τις βασικές αιτίες των πλημ­μυ­ρών να παρα­μέ­νουν ουσια­στικά αμε­τά­βλη­τες. Όπως επι­ση­μαί­νουν ειδικοί στη δια­χεί­ριση φυσικών κιν­δύ­νων, «τα ρέματα της Ρόδου δια­τη­ρούν στα­θε­ρές δια­δρο­μές απορ­ροής, οι οποίες ενερ­γο­ποιού­νται σε κάθε έντονη βρο­χό­πτωση», γεγονός που εξηγεί την επα­νά­ληψη των φαι­νο­μέ­νων.

Το έντονο γεω­μορ­φο­λο­γικό ανά­γλυφο, τα μικρά και ταχείας απορ­ροής ρέματα και η περιο­ρι­σμένη δυνα­τό­τητα συγκρά­τη­σης μεγάλων όγκων νερού οδηγούν σε γρήγορη απορροή κατά τη διάρ­κεια ισχυρών βρο­χο­πτώ­σεων. Οι ίδιες συν­θή­κες περι­γρά­φο­νται στις αρχαίες πηγές και επι­βε­βαιώ­νο­νται από σύγ­χρο­νες μελέτες.

Η βασική δια­φο­ρο­ποί­ηση εντο­πί­ζε­ται στην έκταση των επι­πτώ­σεων. Η οικι­στική ανά­πτυξη, ιδιαί­τερα σε περιο­χές φυσικής απορ­ροής, και η κάλυψη ρεμάτων περιο­ρί­ζουν τη φυσική ροή των υδάτων. Η μείωση των διε­ξό­δων οδηγεί σε ταχύ­τερη συγκέ­ντρωση νερού στον αστικό ιστό και αυξάνει τον πλημ­μυ­ρικό κίνδυνο, κυρίως σε περιο­χές όπου τα φυσικά ρέματα έχουν αλλοιω­θεί ή καλυ­φθεί.

Οι κακο­και­ρίες των τελευ­ταίων ετών, όπως το 2023 με την Bora, απο­τε­λούν τα νεότερα επει­σό­δια σε μια μακρά ακο­λου­θία. Παρά τις μετα­βο­λές στις και­ρι­κές συν­θή­κες, τα βασικά γεω­γρα­φικά χαρα­κτη­ρι­στικά της Ρόδου παρα­μέ­νουν καθο­ρι­στικά για την εξέλιξη των φαι­νο­μέ­νων, με τις ίδιες περιο­χές να κατα­γρά­φουν επα­να­λαμ­βα­νό­μενα προ­βλή­ματα.

Τα δια­θέ­σιμα στοι­χεία από την αρχαιό­τητα έως σήμερα οδηγούν στο συμπέ­ρα­σμα πως οι πλημ­μύ­ρες στη Ρόδο δεν απο­τε­λούν περι­στα­σιακά φαι­νό­μενα, αλλά επα­να­λαμ­βά­νο­νται με σταθερό τρόπο στον ίδιο γεω­γρα­φικό χώρο εδώ και αιώνες. Οι ίδιες περιο­χές συνε­χί­ζουν να συγκε­ντρώ­νουν τον μεγα­λύ­τερο όγκο νερού, γεγονός που δείχνει ότι οι βασικές αιτίες του φαι­νο­μέ­νου παρα­μέ­νουν ουσια­στικά αμε­τά­βλη­τες.

Τα σύγ­χρονα δεδο­μένα, ωστόσο, δεί­χνουν ότι οι συν­θή­κες εκδή­λω­σης των φαι­νο­μέ­νων γίνο­νται πιο απαι­τη­τι­κές. Η αύξηση της έντασης των βρο­χο­πτώ­σεων, σε συν­δυα­σμό με την επέ­κταση της δόμησης και τον περιο­ρι­σμό των φυσικών διε­ξό­δων απορ­ροής, εντεί­νουν τις επι­πτώ­σεις, ιδιαί­τερα σε περιο­χές όπου τα ρέματα έχουν αλλοιω­θεί ή καλυ­φθεί.

Στο πλαίσιο αυτό, η κλι­μα­τική μετα­βλη­τό­τητα λει­τουρ­γεί επι­βα­ρυ­ντικά, καθώς αυξάνει τη συχνό­τητα και την ένταση των ακραίων φαι­νο­μέ­νων.

Σε ένα νησί με σταθερό υδρο­λο­γικό υπό­βα­θρο, οι ίδιες δια­δρο­μές του νερού παρα­μέ­νουν ενεργές, αλλά οι συνέ­πειες εμφα­νί­ζο­νται πιο έντονες, καθι­στώ­ντας τη δια­χεί­ριση του φαι­νο­μέ­νου κάθε φορά πιο σύνθετη.

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.