Η αυτοπεποίθηση της άγνοιας, ο νέος εμπειρογνώμονας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης

Σε μια εποχή που η οθόνη χά­ρι­σε σε όλους βήμα, μια ολό­κλη­ρη κα­τη­γο­ρία χρη­στών αρ­θρώ­νει κρί­σεις με στόμ­φο πάνω σε ζη­τή­μα­τα που αγνο­εί πα­ντε­λώς, με­τα­τρέ­πο­ντας την ημι­μά­θεια σε κα­θη­με­ρι­νό θέαμα.

Υπήρ­ξε εποχή που η γνώμη απαι­τού­σε κόπο. Διά­βα­σμα, εμπει­ρία, τριβή με το αντι­κεί­με­νο, ίσως και με­ρι­κά λάθη στην πο­ρεία. Σή­με­ρα αρκεί ένα κι­νη­τό και τρία δευ­τε­ρό­λε­πτα. Η οθόνη ισο­πέ­δω­σε την από­στα­ση ανά­με­σα σε εκεί­νον που ξέρει και σε εκεί­νον που απλώς μι­λά­ει, και το απο­τέ­λε­σμα είναι ορατό σε κάθε ανάρ­τη­ση. Ο σχο­λια­σμός αυτός δεν στρέ­φε­ται ενα­ντί­ον κα­νε­νός προ­σώ­που, αλλά ενα­ντί­ον ενός φαι­νο­μέ­νου που έχει γίνει πια κα­νό­νας.

Το πα­ρά­δο­ξο της επο­χής δεν είναι ότι οι άν­θρω­ποι έχουν άποψη. Άποψη πάντα είχαν, και καλώς. Το πα­ρά­δο­ξο είναι η σι­γου­ριά με την οποία εκ­φέ­ρε­ται. Πάνω σε θέ­μα­τα που απαι­τούν χρό­νια με­λέ­τη, οι­κο­νο­μία, υγεία, δί­καιο, διε­θνείς σχέ­σεις, εμ­φα­νί­ζε­ται μια στρα­τιά αυ­τό­κλη­των ει­δι­κών που μέσα σε λίγες αρά­δες λύ­νουν ό,τι δεν κα­τά­φε­ραν να λύ­σουν ολό­κλη­ρες σχο­λές σκέ­ψης. Η εξει­δί­κευ­ση που κά­πο­τε χτι­ζό­ταν με κόπο, σή­με­ρα απο­κτά­ται με ένα βί­ντεο 40 δευ­τε­ρο­λέ­πτων και μια εύηχη φράση.

Το επι­κίν­δυ­νο δεν είναι το λάθος κα­θαυ­τό. Λάθη κά­νουν και οι με­τρη­μέ­νοι. Επι­κίν­δυ­νη είναι η απου­σία της πα­ρα­μι­κρής αμ­φι­βο­λί­ας. Εκεί που ο γνώ­στης δι­στά­ζει, ο αδαής βε­βαιώ­νει. Εκεί που ο ει­δι­κός βάζει αστε­ρί­σκους, ο αυ­το­σχέ­διος σχο­λια­στής βάζει τε­λεία και θαυ­μα­στι­κό.

Το έδα­φος δεν είναι ου­δέ­τε­ρο. Τα μέσα κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης δεν αντα­μεί­βουν την ακρί­βεια αλλά την έντα­ση. Όσο πιο κα­τη­γο­ρη­μα­τι­κή η δια­τύ­πω­ση, τόσο με­γα­λύ­τε­ρη η απή­χη­ση. Όσο πιο προ­κλη­τι­κή η θέση, τόσο πε­ρισ­σό­τε­ρα τα σχό­λια. Έτσι, η νη­φά­λια φωνή πνί­γε­ται και η κραυ­γή ανε­βαί­νει. Δεν είναι σύμ­πτω­ση ότι οι πιο θο­ρυ­βώ­δεις είναι συχνά οι λι­γό­τε­ρο ενη­με­ρω­μέ­νοι. Ο μη­χα­νι­σμός τους επι­βρα­βεύ­ει ακρι­βώς για αυτό που τους λεί­πει, για το θρά­σος.

Το απο­τέ­λε­σμα είναι ένας δη­μό­σιος διά­λο­γος που μοιά­ζει πλού­σιος ενώ είναι ρηχός. Χι­λιά­δες από­ψεις, ελά­χι­στη γνώση. Πολλή φα­σα­ρία, λίγο νόημα.

Το πρό­βλη­μα ξε­περ­νά την ενό­χλη­ση. Όταν η άποψη του ανί­δε­ου το­πο­θε­τεί­ται στο ίδιο ζύγι με την κρίση εκεί­νου που έχει αφιε­ρώ­σει τη ζωή του σε ένα αντι­κεί­με­νο, η ίδια η έν­νοια της γνώ­σης απα­ξιώ­νε­ται. Η κοι­νω­νία χάνει τα ση­μεία ανα­φο­ράς της. Δεν ξέρει πια ποιον να εμπι­στευ­τεί, γιατί όλοι μι­λούν με την ίδια βε­βαιό­τη­τα.

Δεν πρό­κει­ται για έκ­κλη­ση στη σιωπή. Ο κα­θέ­νας έχει δι­καί­ω­μα λόγου, και αυτό είναι κα­τά­κτη­ση. Πρό­κει­ται για έκ­κλη­ση στη με­τριο­φρο­σύ­νη, σε εκεί­νη τη χα­μέ­νη αρετή που λέει ότι μπο­ρεί κα­νείς να ρω­τή­σει αντί να απο­φαν­θεί, να μάθει αντί να δι­δά­ξει. Γιατί στο τέλος, η γνώση δεν χρειά­ζε­ται όγκο φωνής. Η άγνοια όμως, πάντα τον επι­ζη­τεί.