Ανάγκη για συναινετική διόρθωση στρατηγικής

Εστω και κα­θυ­στε­ρη­μέ­να, γί­νε­ται πλέον γε­νι­κά απο­δε­κτό ότι η τουρ­κι­κή επι­θε­τι­κό­τη­τα θα εντα­θεί έτι πε­ραι­τέ­ρω το 2023. Ωστό­σο, δεν φαί­νε­ται να προ­βλη­μα­τί­ζει η εύ­λο­γη δια­πί­στω­ση ότι οι βελ­τιώ­σεις που επήλ­θαν στην απο­τρε­πτι­κή μας ισχύ κατά την τε­λευ­ταία τριε­τία απο­δει­κνύ­ο­νται ανε­παρ­κείς για να κάμ­ψουν την τουρ­κι­κή επι­θε­τι­κό­τη­τα. Αραγε, τι πε­ρισ­σό­τε­ρο πρέ­πει να συμ­βεί για να επα­νε­ξε­τα­στούν συ­ναι­νε­τι­κά πτυ­χές της εθνι­κής στρα­τη­γι­κής;

Μισόν αιώνα µετά τη Με­τα­πο­λί­τευ­ση είναι πρω­τί­στως ανα­γκαίο να ανα­ρω­τη­θού­με για τον πραγ­μα­τι­κό στόχο που υπη­ρε­τεί η στρα­τη­γι­κή μας. Συ­νε­χί­ζου­με να ανα­μέ­νου­με είτε ότι η Τουρ­κία θα απο­γοη­τευ­θεί και θα πα­ραι­τη­θεί από τις βλέ­ψεις της είτε ότι θα της το επι­βά­λει το διε­θνές δί­καιο ή εν­δε­χο­μέ­νως μια τρίτη δύ­να­μη; Ή μήπως εφη­συ­χά­ζου­με με την ψευ­δαί­σθη­ση ότι την απο­τρέ­ψα­με από τους στό­χους της, ενώ αντι­θέ­τως αυ­ξά­νει συ­νε­χώς το εύρος των επι­διώ­ξε­ών της; Εντός της ίδιας πε­ριό­δου δα­πα­νή­σα­με, επι­πλέ­ον για τα πα­ρα­πά­νω, μεί­ζον δι­πλω­μα­τι­κό κε­φά­λαιο και κα­τα­γρά­ψα­με ανυ­πο­λό­γι­στα δια­φυ­γό­ντα κέρδη: αδια­φο­ρή­σα­με (πλην λίγων εξαι­ρέ­σε­ων) για τον γε­ω­οι­κο­νο­μι­κό πλού­το μιας ΑΟΖ μέχρι και τέσ­σε­ρις φορές με­γα­λύ­τε­ρης από την ξηρά μας, αλλά και για τους καρ­πούς μιας ει­ρη­νι­κής συ­νεν­νό­η­σης. Οσο για τα υπερ­σύγ­χρο­να και πα­νά­κρι­βα εξο­πλι­στι­κά προ­γράμ­μα­τά μας, δεν ήταν ποτέ δια­θέ­σι­μα την ώρα της ανά­γκης, αφού υλο­ποιού­νταν σχε­δόν πάντα μετά τις κρί­σεις (1974, 1987, 1996, 2020).

Αξιο­ση­μεί­ω­το είναι πα­ράλ­λη­λα, ότι παρά την προ­τί­μη­σή μας στη διε­θνή δι­καιο­σύ­νη, τε­λι­κά χρη­σι­μο­ποι­ή­σα­με και τις άλλες δύο με­θό­δους επί­λυ­σης προ­βλη­μά­των που προ­βλέ­πει το διε­θνές δί­καιο, δηλ. τις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις και τη με­σο­λά­βη­ση. Θε­ω­ρη­τι­κά εξα­κο­λου­θού­με να θε­ο­ποιού­με ως πα­νά­κεια την προ­σφυ­γή στη Χάγη, πα­ρα­γνω­ρί­ζο­ντας τις τε­ρά­στιες δια­φο­ρές σε σχέση με τη δε­κα­ε­τία του 1970 και την ανα­στρο­φή πλεύ­σης της Αγκυ­ρας, η οποία πλέον δεί­χνει να προ­τι­μά το (για εμάς απα­ρά­δε­κτο) «όλα στη Χάγη». Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, όμως, δο­κι­μά­σα­με συ­χνό­τα­τα τόσο τις δι­με­ρείς δια­πραγ­μα­τεύ­σεις (που απο­κα­λού­με κατ’ ευ­φη­μι­σμόν «διά­λο­γο», «διε­ρευ­νη­τι­κές επα­φές», «μέτρα οι­κο­δό­μη­σης εμπι­στο­σύ­νης» κ.ά.) όσο και τη με­σο­λά­βη­ση τρί­των χωρών. Στην τε­λευ­ταία προ­σφύ­γα­με μά­λι­στα στις πιο επι­κίν­δυ­νες στιγ­μές (Ιμια 1996, «Ορούτς Ρέις» 2020) με την ελ­πί­δα να «συ­γκρα­τη­θεί» η τουρ­κι­κή επι­θε­τι­κό­τη­τα – για να ει­σπρά­ξου­με τε­λι­κά την τή­ρη­ση «ίσων απο­στά­σε­ων». Ανά­λο­γη προ­σπά­θεια φαί­νε­ται να εκτυ­λίσ­σε­ται πα­ρα­σκη­νια­κά και σή­με­ρα ενό­ψει της κυο­φο­ρού­με­νης κρί­σης του 2023. Χωρίς όμως φι­λό­δο­ξο σχε­δια­σμό δεν δια­φαί­νο­νται ρε­α­λι­στι­κές ελ­πί­δες για αι­σθη­τά δια­φο­ρε­τι­κή έκ­βα­ση. Από πλευ­ράς τους μά­λι­στα, Τούρ­κοι ανα­λυ­τές προσ­δο­κούν χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά ότι ο Ερ­ντο­γάν «θα τα πάρει όλα με το στιλό», προ­ε­ξο­φλώ­ντας επι­κίν­δυ­να ότι η Ελ­λά­δα δεν θα «ση­κώ­σει το γάντι» της ένο­πλης ανα­μέ­τρη­σης.

Η χώρα χρειά­ζε­ται την «έξυ­πνη» αξιο­ποί­η­ση των δύο με­γα­λύ­τε­ρων όπλων που δια­θέ­τει: της συμ­με­το­χής στην Ε.Ε. και του διε­θνούς δι­καί­ου της θά­λασ­σας. Στην Ε.Ε. η έλ­λει­ψη συ­νο­λι­κού σχε­δί­ου (λαν­θα­σμέ­να ανα­πα­ρά­γε­ται και σή­με­ρα ως τέ­τοιο το «Ελ­σίν­κι») οδή­γη­σε σε αμ­φί­ση­μες δη­λώ­σεις στή­ρι­ξης των «27», ακόμη και απέ­να­ντι στον τουρ­κι­κό ανα­θε­ω­ρη­τι­σμό, τις οποί­ες επι­πλέ­ον η Αγκυ­ρα χλευά­ζει απτό­η­τη. Αλλά ούτε και το δί­καιο της θά­λασ­σας αξιο­ποι­ή­σα­με απο­τε­λε­σμα­τι­κά: η 9η χώρα στον κόσμο σε μήκος ακτο­γραμ­μών επέ­λε­ξε να εξα­ντλή­σει (ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κά) το εν­δια­φέ­ρον της στα 12 ναυ­τι­κά μίλια, αδια­φο­ρώ­ντας για τα πολ­λα­πλά­σια οφέλη της ΑΟΖ και απέ­χο­ντας εντυ­πω­σια­κά μέχρι και σή­με­ρα από την απλή –έστω– απο­τύ­πω­ση επί χάρ­του συ­ντε­ταγ­μέ­νων θέ­σε­ων. Επι­πλέ­ον, υπό την πίεση του (νο­μι­κά ανυ­πό­στα­του αλλά επί του πε­δί­ου υπαρ­κτού) τουρ­κο­λι­βυ­κού μνη­μο­νί­ου, απο­δε­χθή­κα­με στις οριο­θε­τή­σεις με Ιτα­λία και Αί­γυ­πτο σχε­δόν αδια­νό­η­τες μέχρι τότε ρυθ­μί­σεις.

Συ­να­φής είναι και ο προ­βλη­μα­τι­σμός σχε­τι­κά με την κα­λο­δε­χού­με­νη επί­δει­ξη δυ­να­μι­σμού με τις έρευ­νες νότια της Κρή­της. Ση­μα­το­δο­τεί άραγε τον εμπλου­τι­σμό της στά­σης μας με στοι­χεία Realpolitik πριν οι υδρο­γο­νάν­θρα­κες απο­λέ­σουν τη ση­μα­σία τους; Χωρίς δη­λα­δή να πα­ρα­βλέ­πε­ται η θε­με­λιώ­δης ση­μα­σία του διε­θνούς δι­καί­ου για τη χώρα μας, αρ­χί­σα­με μήπως να συ­νυ­πο­λο­γί­ζου­με και τη χρη­σι­μό­τη­τα δυ­να­μι­κών (όχι απε­ρί­σκε­πτων) κι­νή­σε­ων; Μήπως η οιο­νεί μο­νο­με­ρής οριο­θέ­τη­ση από μέ­ρους μας απέ­να­ντι στη Λιβύη (χάρ­της Μα­νιά­τη) και η θε­τι­κή υπο­δο­χή αντί­στοι­χης κί­νη­σης της Αι­γύ­πτου πα­ρα­πέ­μπουν σε μια στα­δια­κή συ­νει­δη­το­ποί­η­ση ότι από μόνο του το διε­θνές δί­καιο δεν αρκεί για να κάμ­ψει τους Τούρ­κους μι­μη­τές του Πού­τιν;

Συ­μπε­ρα­σμα­τι­κά, εν µέσω διο­γκούµενης αµφι­σβή­τη­σης των με­τα­πο­λε­μι­κών «ιερών κα­νό­νων» περί απα­ρα­βί­α­στου των συ­νό­ρων, μόνο πε­ριτ­τή δεν θα έπρε­πε να θε­ω­ρεί­ται η επα­να­ξιο­λό­γη­ση της εθνι­κής στρα­τη­γι­κής. Μήπως θα ήταν εθνι­κά χρή­σι­μη, ενό­ψει των πα­ράλ­λη­λων προ­ε­κλο­γι­κών πε­ριό­δων του 2023 και των κρί­σι­μων στρα­τη­γι­κών απο­φά­σε­ων που θα απαι­τη­θούν, η έναρ­ξη δια­κρι­τι­κών «προ­πο­νή­σε­ων εθνι­κής συ­νεν­νό­η­σης» με­τα­ξύ των αρ­μο­δί­ων των με­γα­λύ­τε­ρων κομ­μά­των (ίσως μέσω κοι­νών συ­νε­δριά­σε­ων Εθνι­κού Συμ­βου­λί­ου Εξω­τε­ρι­κής Πο­λι­τι­κής και ΚΥΣΕΑ), ώστε να απο­φευ­χθούν νέες τρα­γω­δί­ες τύπου Ιμίων;

* Ο κ. Γιάν­νης Βα­λη­νά­κης είναι κα­θη­γη­τής, πρό­ε­δρος του Ευ­ρω­παϊ­κού Κέ­ντρου Αρι­στεί­ας/ΕΚΠΑ, πρώην υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών.

Πηγή kathimerini.gr