«Μεσαιωνική Πόλη της Ρόδου – Παγκόσμια Πολιτιστική Κληρονομιά: Άυλη, κρυμμένη, πολύτιμη αξία»

Αρθρο της Ιτα­λί­δας Δι­δά­κτο­ρος Νο­μι­κής Elisa Fallani που λα­τρεύ­ει τη Ρόδο

Η λα­τρεία του Ιτα­λού πα­τέ­ρα της και όλης της οι­κο­γέ­νειας της για τη Ρόδο, που είχαν επι­σκε­φθεί πε­ρισ­σό­τε­ρες από 30 φορές, αλλά και οι πρώ­τες όμορ­φες δικές της, παι­δι­κές και αρ­γό­τε­ρα εφη­βι­κές, ει­κό­νες και ανα­μνή­σεις, από τα τα­ξί­δια της στο νησί, στά­θη­καν για την Elisa Fallani η αρ­χι­κή αιτία για να εκ­πο­νή­σει ερ­γα­σία με θέμα «Με­σαιω­νι­κή Πόλη της Ρόδου – Πα­γκό­σμια Πο­λι­τι­στι­κή Κλη­ρο­νο­μιά: Άυλη, κρυμ­μέ­νη, πο­λύ­τι­μη αξία», θέμα ξε­κά­θα­ρα δικής της επι­λο­γής, στο πλαί­σιο του με­τα­πτυ­χια­κού της με τίτλο «Δια­χεί­ρι­ση και Δια­τή­ρη­ση της Πα­γκό­σμιας Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς» στο Πα­νε­πι­στή­μιο της Φλω­ρε­ντί­ας στην Ιτα­λία.

Μετά δε και τον πρό­σφα­το θά­να­το του πα­τέ­ρα της David Fallani από κο­ρω­νο­ϊό η από­φα­ση της να γρά­ψει ένα μικρό αφιέ­ρω­μα για το αγα­πη­μέ­νο νησί της οι­κο­γέ­νειας ενι­σχύ­θη­κε και προ­χώ­ρη­σε στη συγ­γρα­φή της συ­γκε­κρι­μέ­νης ερ­γα­σί­ας.

«Είναι ένα δώρο από τη δική μου πλευ­ρά, στη Ρόδο, στην ελ­λη­νι­κή οι­κο­γέ­νειά μου και τον μπα­μπά μου. Το άρθρο αφορά στην Παλιά Πόλη. Το επί­κε­ντρο του άρ­θρου είναι η εγ­γρα­φή της Με­σαιω­νι­κής Πόλης της Ρόδου στη λίστα των Μνη­μεί­ων Πα­γκό­σμιας Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της UNESCO και οι άϋλες ει­δι­κές αξίες που έχει» υπο­γράμ­μι­σε η Elisa Fallani.

Όπως δή­λω­σε η ίδια στον αντι­δή­μαρ­χο Του­ρι­σμού Κώστα Τα­ρα­σλιά, αι­σθά­νε­ται ευ­γνώ­μων απέ­να­ντι στη Διεύ­θυν­ση Του­ρι­σμού του Δήμου Ρόδου για την, πριν από δύο χρό­νια, βρά­βευ­ση του πα­τέ­ρα της David και όλης της οι­κο­γέ­νειας, της μη­τέ­ρας της Elizabetta και της αδελ­φής της Elena στο πλαί­σιο εκ­δή­λω­σης απο­νο­μής τι­μη­τι­κών δια­κρί­σε­ων για τους επα­να­λαμ­βα­νό­με­νους του­ρί­στες, τους γνω­στούς repeaters.

Ανα­φε­ρό­με­νη δε στον πα­τέ­ρα της επε­σή­μα­νε στον αντι­δή­μαρ­χο:

«Νο­μί­ζω ότι ήταν το μέλος της οι­κο­γέ­νειας που ερω­τεύ­τη­κε πε­ρισ­σό­τε­ρο τη Ρόδο… με­τρού­σε τις μέρες για να έλθει στο νησί και να μεί­νει έναν ολό­κλη­ρο μήνα, συ­νή­θως τον Αύ­γου­στο. Είχε πολ­λούς φί­λους, ει­δι­κά στο Χα­ρά­κι … και με τον Με­νέ­λαο, ήταν πραγ­μα­τι­κά αδέλ­φια. Αγαπώ κι εγώ τη Ρόδο, είμαι τόσο ερω­τευ­μέ­νη με το νησί και τους αν­θρώ­πους του και είμαι απο­λύ­τως βε­βαία ότι αυτό το οφεί­λω κατά ένα μέρος και στην λα­τρεία που είχε ο πα­τέ­ρας μου για τη Ρόδο».

Σε ότι αφορά τώρα την ερ­γα­σία- έρευ­να της σχε­τι­κά με την Με­σαιω­νι­κή Πόλη και γε­νι­κό­τε­ρα με την πο­λι­τι­στι­κή κλη­ρο­νο­μιά του νη­σιού της Ρόδου, η κα Fallani ανα­φέ­ρει σε κά­ποιο ση­μείο:

«Η Με­σαιω­νι­κή Πόλη της Ρόδου ανα­γνω­ρί­στη­κε από την UNESCO ως Μνη­μείο Πα­γκό­σμιας Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς σύμ­φω­να με τα κρι­τή­ρια της Πα­γκό­σμιας Κλη­ρο­νο­μιάς ii. iv και v. Ει­δι­κό­τε­ρα, το κρι­τή­ριο ii ανα­γνω­ρί­ζει την πο­λι­τι­στι­κή επιρ­ροή που ασκεί η Ρόδος στη πε­ριο­χή της ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου στο τέλος του Με­σαί­ω­να, ενώ το κρι­τή­ριο iv επι­κε­ντρώ­νε­ται στο αρ­χι­τε­κτο­νι­κό αστι­κό σύ­νο­λο του «Palìa Pòli» (Παλιά Πόλη) και δη­λώ­νει ότι η αλυ­σί­δα της ιστο­ρί­ας δεν έσπα­σε το 1523, αλλά συ­νε­χί­στη­κε μέχρι το 1912 με τις προ­σθή­κες πο­λύ­τι­μων ισλα­μι­κών μνη­μεί­ων, όπως τζα­μιά, λου­τρά και σπί­τια» (Κέ­ντρο Πα­γκό­σμιας Κλη­ρο­νο­μιάς της UNESCO). Η πε­ρι­γρα­φή στο κρι­τή­ριο v βα­σί­ζε­ται στην έν­νοια της αλ­λη­λε­πί­δρα­σης με­τα­ξύ του αν­θρώ­που και της φύσης που υπο­γραμ­μί­ζει την ανά­γκη προ­στα­σί­ας των δο­μη­μέ­νων στοι­χεί­ων που χρο­νο­λο­γού­νται πριν από το 1912» ή και σε κά­ποιο άλλο ση­μείο ανα­φε­ρό­με­νη στο νησί της Ρόδου:

«Η πο­λι­τι­στι­κή κλη­ρο­νο­μιά – εν προ­κει­μέ­νω η ιστο­ρι­κή αστι­κή κλη­ρο­νο­μιά – απο­τε­λεί­ται από απλούς αν­θρώ­πους που προσ­δί­δουν σε αυτές τις πε­ριο­χές το δικό τους σύ­νο­λο ξε­χω­ρι­στών αξιών (Mitchell N., Rössler M., Tricaud P. 2009, pp. 35-36, 129). Οι κά­τοι­κοι είναι πολύ φι­λό­ξε­νοι και πάντα πρό­θυ­μοι να σας δεί­ξουν τον γνή­σιο τρόπο ζωής τους. Αυτό είναι, βε­βαί­ως, ένα άλλο αό­ρα­το στοι­χείο που ανα­πτύ­χθη­κε αυ­θόρ­μη­τα μέσω της ιστο­ρί­ας και που δεν θα εξα­φα­νι­στεί ποτέ. Θα ήταν αό­ρα­το ακόμα και για να είναι μέρος του συ­στή­μα­τος της Σύμ­βα­σης της UNESCO 1972, αλλά αυτό είναι που κάνει αυτό το νησί γνή­σιο, κα­θα­ρό, μο­να­δι­κό. Αυτή η πο­λύ­τι­μη άθι­κτη ιστο­ρία είναι τόσο ισχυ­ρή που ξε­περ­νά τις συ­νέ­πειες της πα­γκο­σμιο­ποί­η­σης».

Elisa Fallani

Δι­δά­κτωρ Νο­μι­κής στο Πα­νε­πι­στή­μιο της Φλω­ρε­ντί­ας

Εμπει­ρο­γνώ­μο­νας στη Δια­χεί­ρι­ση και Προ­στα­σία της Πα­γκό­σμιας Κλη­ρο­νο­μιάς

 

World Heritage Medieval city of Rhodes: Intangible Hidden Preciousness

Rhodes is the largest island and the capital of the Dodecanese, much closer to Turkey than it is to

mainland Greece. The Medieval City of Rhodes is located at the northern part of the island, within a

4 km-long wall. It was inscribed on the UNESCO World Heritage List and therefore declared of

“Outstanding Universal Value” in 1988. Originally separated from the lower town by a fortified wall,

the Old Town was entirely built by the Knights of St John of Jerusalem. They occupied the island

between the 14th and 16th centuries. The Street of the Knights and the Grand Master Palace reflect the

will of the Knights to create an ideal model of a medieval European town. The fortification built by

the Knights enabled the island to resist Turkish attacks until 1522. The island remained under

Ottoman control for almost four centuries, until 1912, when, during the Italian-Turkish war, Rhodes

was occupied by the Italian forces.

When the Turkish authorities settled in the old city, the inhabitants were forced to move to the new

one. Despite the passage of time, local people nowadays still hold resentment from the fact that they

were displaced from their hometown. However, it would be reductive to trace everything back to

these events: different cultures and beliefs have managed to coexist remarkably over time. This long

history of interconnection of cultural heritage represents, nowadays, an added value. The mosques

and the minarets that can be seen as we glimpse along the streets, or simply as we lift our eyes, cannot

go unnoticed to the people who visit Rhodes every year. The Medieval City of Rhodes was recognised

by UNESCO as World Heritage site according to the World Heritage criteria ii; iv and v. In particular,

criterion ii recognises the cultural influence Rhodes exerted on the eastern Mediterranean basin at the

end of the Middle Age, whilst criterion iv focuses on the architectural urban ensemble of the “Palìa

Pòli” (the Old Town) and states that “the chain of history was not broken in 1523 but rather continued

up to 1912 with the additions of valuable Islamic monuments, such as mosques, baths and houses”

(UNESCO World Heritage Centre n.d.). The description in criterion v dwells on the concept of

interaction between man and the natural underlining the need to protect the built-up elements dating

before 1912 which have become vulnerable because of the evolution in living conditions.

The way Italians are welcomed by the inhabitants of the island has no comparison. When Greeks talk

to the Italians it is very common to hear “μία φάτσα μία ράτσα” (“mia phatsa, mia ratsa”, i.e. “one

face, one race)”. In Rhodes, this motto goes beyond: from 1912 until 1943, an Italian Governorate

interrupted four hundred years of Turkish domination. Italy took possession of the Dodecanese as

part of the Peace Treaties that governed the evacuation of the Turkish troops. Road infrastructures

were created, the land registry and the public apparatus – as well as public and private buildings—

were reorganised. The historical heritage enjoyed great respect. This age was also characterised by a

new impetus towards archaeology despite the fact that Italian archaeologists had been present in

Greece since 1884 (the Venus of Milo, the Laocoon, the Nike of Samothrace are attributed to Rhodian

Hellenistic Art). Moreover, stylistic restorations were carried out focusing almost exclusively on

medieval art. Located in front of the Municipality, the miniature copy of the Fontana Grande in

Viterbo represents this middle-age stylistic revival. From here we can see the two columns with the

deer — elegant symbols of the island — and the picturesque sea view in the background.

From what has been said so far, it is clear that Rhodes fully reflects the concept of vital and vibrant

urban heritage as defined by UNESCO. Under the inscription in the UNESCO World Heritage List

we read that the city is “an ensemble of traditional human settlement, characterised by successive and

complex phenomena of acculturation” (UNESCO World Heritage Centre n.d.). Rhodes overflows

with history, art and culture. Different religions (Catholics, Orthodox, Jews, Muslims) have coexisted

peacefully and admirably. Walking on the streets, one can certainly feel this atmosphere which is,

undoubtedly, one of the main factors that characterises the magnificent value of the city itself. But

Rhodes is also something else. Cultural heritage – in this case historic urban heritage – is made of

ordinary people which attach to these areas their own set of distinct values (Mitchell N., Rössler M.,

Tricaud P. 2009, pp 35-36, 129). Sometimes this process happens unconsciously. Probably thanks to

its strategic position between Africa, Europe and Asia, Rhodes is an outstanding home of hospitality.

Inhabitants are very welcoming and always willing to show you their genuine lifestyles. This is,

certainly, another intangible element that developed spontaneously through history and that will never

fade away; it could be much too intangible to be part of the UNESCO 1972 Convention system but

it is what makes this island genuine, pure, unique. This precious intangibility is so powerful that it

goes beyond the consequences of globalisation. It is true, in fact, that today many of the bazaars where

spices used to be sold and laïka (city markets) have become souvenir stores, therefore threatening the

distinctiveness of the city to some extent. However, this multi-ethnic atmosphere as well as the love

for and predisposition to welcome strangers are firm – though slightly intangible – cornerstones that

will strengthen Rhodes’ Outstanding Universal Value forever. At the same time – and we should

never forget – this preciousness needs to be appreciated by everyone while being preserved for future

generations and for the entire humankind.

Elisa Fallani

Doctor in Law at University of Florence

Expert in World Heritage Management and Protection (corsista at Istituto per l’Arte e il Restauro,

Palazzo Spinelli Florence)

Bibliography and Internet sources:

Council of Europe 2005, Convention on the Value of Cultural Heritage for Society (Faro

Convention).

Available at <https://www.coe.int/en/web/culture-and-heritage/faro-convention> (Last access: 22

March 2021)

Mitchell N., Rössler M., Tricaud P. 2009, World Heritage Cultural Landscapes, A Handbook for

Conservation and Management. In: World Heritage Cultural landscapes: A handbook for

conservation and management.

Available at: <https://whc.unesco.org/documents/publi_wh_papers_26_en.pdf> (Last access: 8

March 2021).

Rhodes International Culture & Heritage Society (RICHeS).

Available at <https://www.rhodesriches.org> (Last access: 22 March 2021)

UNESCO 2013, New Life for Historic Cities: the Historic Urban Landscape Approach Explained.

Available at: <https://whc.unesco.org/document/123570> (Last access: 8 March 2021).

UNESCO World Heritage Centre, Medieval City of Rhodes.

Available at: <https://whc.unesco.org/en/list/493/> (Last access: 3 March 2021).