«Βοτσαλάκι βοτσαλάκι» στο Καστελλόριζο

Σε μια προ­σπά­θεια ανα­βί­ω­σης της πα­ρα­δο­σια­κής τε­χνι­κής του βο­τσα­λω­τού δα­πέ­δου, που συ­να­ντά­ται στα ελ­λη­νι­κά νησιά από την αρ­χαιό­τη­τα, μι­κροί και με­γά­λοι στο Κα­στελ­λό­ρι­ζο συμ­με­τέ­χουν στη βιω­μα­τι­κή δράση «Βο­τσα­λά­κι βο­τσα­λά­κι» στην ανοι­χτή δη­μο­τι­κή αγορά του νη­σιού.

Βο­τσα­λά­κι βο­τσα­λά­κι φαί­νε­ται ότι χά­νε­ται η πα­ρα­δο­σια­κή τε­χνι­κή του βο­τσα­λω­τού δα­πέ­δου και τα ίδια τα δά­πε­δα που κο­σμούν τις νη­σιω­τι­κές αυλές σπι­τιών, εκ­κλη­σιών και δη­μο­σί­ων χώρων. Η έλ­λει­ψη εξει­δι­κευ­μέ­νων τε­χνι­τών και η ευ­κο­λία της κά­λυ­ψης επι­φα­νειών με τσι­μέ­ντο ή πλα­κά­κι τεί­νουν να εξα­φα­νί­σουν μια πα­ρα­δο­σια­κή τε­χνι­κή δό­μη­σης υψη­λής αι­σθη­τι­κής αξίας και φι­λι­κή προς το πε­ρι­βάλ­λον.

«Πα­ρα­τη­ρώ­ντας τις φθο­ρές και την εγκα­τά­λει­ψη των δα­πέ­δων κά­νου­με μια προ­σπά­θεια για να κα­τα­νο­ή­σουν ιδιώ­τες και δήμοι τι έχουν στην κα­το­χή τους. Είναι κάτι που πρέ­πει να αντι­με­τω­πί­σου­με και θε­σμι­κά» μας λέει η συ­ντη­ρή­τρια αρ­χαιο­τή­των και έργων τέ­χνης και προϊ­στα­μέ­νη του Τμή­μα­τος Συ­ντή­ρη­σης της Διεύ­θυν­σης Νε­ω­τέ­ρων Μνη­μεί­ων και Τε­χνι­κών Εργων Δω­δε­κα­νή­σου του υπουρ­γεί­ου Πο­λι­τι­σμού.

Επί­κε­ντρο αυτής της ιδιαί­τε­ρης λαϊ­κής τέ­χνης θε­ω­ρεί­ται η Ρόδος, απ όπου μάλ­λον προ­έρ­χο­νται και τα μικρά βό­τσα­λα που κο­σμούν τα δά­πε­δα άλλων νη­σιών. Βο­τσα­λω­τά όμως υπάρ­χουν επί­σης στη Χίο, στις Σπέ­τσες, στην Τήνο και σε άλλα νησιά του Αι­γαί­ου και σε χώρες της Με­σο­γεί­ου (Ιτα­λία, Ισπα­νία). Ιστο­ρι­κά, η τέχνη του βο­τσα­λω­τού δα­πέ­δου συ­να­ντά­ται στα αρ­χαία χρό­νια, χά­νε­ται για λίγο μετά την εμ­φά­νι­ση του ψη­φι­δω­τού (με κομ­μέ­νες ψη­φί­δες) για να επα­νέλ­θει δυ­να­μι­κά από τον 18ο αιώνα.

Οι πιο συ­νη­θι­σμέ­νες απει­κο­νί­σεις στα δά­πε­δα είναι οι ρό­δα­κες, τα φυ­τι­κά μο­τί­βα και τα γε­ω­με­τρι­κά σχέ­δια, ενώ λόγω της δυ­σκο­λί­ας της κα­τα­σκευ­ής τους ήταν σύμ­βο­λο πλού­του και ευ­μά­ρειας. Τα βό­τσα­λα που χρη­σι­μο­ποιού­νται είναι συ­νή­θως λευ­κού και μαύ­ρου χρώ­μα­τος, αν και σε ορι­σμέ­νες πε­ρι­πτώ­σεις οι τε­χνί­τες έβα­ζαν και λίγο κόκ­κι­νο όταν σχε­δί­α­ζαν ένα λου­λού­δι. «Η τε­χνι­κή είναι σχε­τι­κά απλή αλλά θέλει κόπο και γό­να­τα» μας λέει ο εξει­δι­κευ­μέ­νος τε­χνί­της της Διεύ­θυν­σης Νε­ω­τέ­ρων Μνη­μεί­ων, Κυ­ριά­κος Λά­μπρου. «Η συ­γκόλ­λη­ση γί­νε­ται μόνο με ασβέ­στη και νερό και σωστό σφή­νω­μα. Το βο­τσα­λω­τό είναι κα­λύ­τε­ρο και για το πε­ρι­βάλ­λον διότι απορ­ρο­φά­ει το νερό της βρο­χής και είναι πάντα κα­θα­ρό. Χα­λά­ει μόνο αν δεν πα­τιέ­ται και αν δεν σκου­πί­ζε­ται. Κα­λύ­τε­ρα κά­ποιος να βάζει τα βό­τσα­λα στη θέση τους και ας είναι και λάθος» προ­σθέ­τει για όσους βλέ­πουν τα δά­πε­δά τους να απο­συ­ναρ­μο­λο­γού­νται και δεν ξέ­ρουν τι να κά­νουν.

Σχολή Στα­μα­τί­ου

Πά­ντως, όσοι εν­δια­φέ­ρο­νται για τη λαϊκή αυτή τέχνη θα απο­κτή­σουν μια καλή και βιω­μα­τι­κή ει­κό­να, καθώς η αρ­μό­δια διεύ­θυν­ση του ΥΠΠΟΑ, σε συ­νερ­γα­σία με την αστι­κή μη κερ­δο­σκο­πι­κή εται­ρεία Diadrasis και τον Δήμο Με­γί­στης, διορ­γα­νώ­νουν στο Κα­στελ­λό­ρι­ζο τις δρά­σεις «Βο­τσα­λά­κι βο­τσα­λά­κι»στο πλαί­σιο της Ευ­ρω­παϊ­κής Ημέ­ρας Συ­ντή­ρη­σης της Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς, με επί­κε­ντρο το μνη­μεια­κό βο­τσα­λω­τό δά­πε­δο της Σχο­λής Στα­μα­τί­ου και το δά­πε­δο του σχο­λι­κού συ­γκρο­τή­μα­τος του νη­σιού. Οι δρά­σεις πε­ρι­λαμ­βά­νουν εκ­παι­δευ­τι­κά ερ­γα­στή­ρια και παι­χνί­δια κα­τα­σκευ­ής για παι­διά και ενη­λί­κους, συλ­λο­γή προ­φο­ρι­κών μαρ­τυ­ριών, ανοι­χτές συ­ζη­τή­σεις. «Μετά το Κα­στελ­λό­ρι­ζο θα κά­νου­με ένα αντί­στοι­χο πρό­γραμ­μα στη Νί­συ­ρο και ελ­πί­ζου­με να το με­τα­φέ­ρου­με και σε άλλα νησιά για να ευαι­σθη­το­ποι­η­θεί το κοινό. Η με­γά­λη απει­λή του βο­τσα­λω­τού είναι η έλ­λει­ψη τε­χνο­γνω­σί­ας» ση­μειώ­νει η συ­ντη­ρή­τρια έργων τέ­χνης και συ­ντο­νί­στρια της Diadrasis Λά­ου­ρα Τα­πί­νη.

Απώ­τε­ρος στό­χος των εμπλε­κό­με­νων φο­ρέ­ων είναι η δη­μιουρ­γία ενός πλαι­σί­ου για την τέχνη του βο­τσα­λω­τού δα­πέ­δου και ενός μη­τρώ­ου εξει­δι­κευ­μέ­νων τε­χνι­τών ώστε να βρε­θεί ένας τρό­πος να δοθεί μια συ­νέ­χεια σε αυτή τη λαϊκή τέχνη και μέσω της εκ­παί­δευ­σης.

Πηγή kathimerini.gr

Σάκης Ιω­αν­νί­δης