Η κλιματική κρίση κερκόπορτα μιας νέας πανδημίας

«Η κλι­μα­τική αλλαγή θα σκο­τώ­σει ανθρώ­πους, καθώς θα συμ­βά­λει στην εμφά­νιση και στην εξά­πλωση μολυ­σμα­τι­κών ασθε­νειών», είχε προει­δο­ποι­ή­σει πριν από μερι­κούς μήνες ο εκτε­λε­στι­κός διευ­θυ­ντής του Παγκό­σμιου Ταμείου Κατα­πο­λέ­μη­σης του AIDS, της φυμα­τί­ω­σης και της ελο­νο­σίας, Πίτερ Σαντς.

Η δήλωση του Σαντς, παρότι μπορεί να χαρα­κτη­ρι­στεί σκληρή από κάποιους, σε καμιά περί­πτωση δεν είναι υπο­θε­τική, καθώς πλήθος ερευνών που διε­νερ­γή­θη­καν, ιδιαί­τερα μετά τη λήξη των περιο­ρι­στι­κών μέτρων κατά του Covid-19, δεν αμφι­σβη­τούν πως η επόμενη κρίση υγείας θα μπο­ρούσε να είναι αντί­κτυ­πος της κλι­μα­τι­κής αλλαγής, που τρο­φο­δο­τεί υπάρ­χου­σες και μη ασθέ­νειες.

Βλέ­πο­ντας πως οι περι­βαλ­λο­ντι­κές αλλαγές συμ­βαί­νουν τώρα με πολύ μεγα­λύ­τερη ταχύ­τητα απ’ ό,τι στο παρελ­θόν, οι ειδικοί ανη­συ­χούν πως αυτή η κρίση αυξάνει την πιθα­νό­τητα να υπάρξει διάχυση παθο­γό­νων μικρο­βίων και ιών στα οποία κανένας άνθρω­πος δεν είναι ανο­σο­ποι­η­μέ­νος.

223 ασθέ­νειες επι­δει­νώ­θη­καν εξαι­τίας της κλι­μα­τι­κής αλλαγής

Σύμφωνα με έρευνα που δημο­σιεύ­τηκε στο περιο­δικό Nature, 223 ανθρώ­πι­νες παθο­γό­νες ασθέ­νειες επι­δει­νώ­θη­καν από το ευρύ φάσμα κλι­μα­τι­κών κιν­δύ­νων που προ­κα­λού­νται από τις συνε­χι­ζό­με­νες εκπο­μπές αερίων του θερ­μο­κη­πίου και από άλλους παρά­γο­ντες.

Οι ειδικοί επι­ση­μαί­νουν, μάλιστα, πως ο τερά­στιος αριθμός των παθο­γό­νων ασθε­νειών που επι­δει­νώ­νο­νται από τους κιν­δύ­νους που θέτει η κλι­μα­τική αλλαγή απο­κα­λύ­πτει το μέγεθος της απειλής για την ανθρώ­πινη υγεία και την επεί­γουσα ανάγκη για επι­θε­τι­κές δράσεις αντι­με­τώ­πι­σης της κλι­μα­τι­κής κρίσης.

Ωστόσο, φαί­νε­ται πως οι επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής αλλαγής είναι ήδη ορατές στην υγεία των πολιτών σε διάφορα μέρη της γης.

Παρα­δείγ­μα­τος χάριν, στο Abakaliki της νοτιο­α­να­το­λι­κής Νιγη­ρίας οι επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής κρίσης έχουν οδη­γή­σει στην αύξηση των αρου­ραίων στην περιοχή. Αυτό έχει απο­τέ­λε­σμα οι άνθρω­ποι να εμφα­νί­ζουν συχνά «αιμορ­ρα­γικό πυρετό Λάσα», για τον οποίο δεν υπάρχει ακόμη δια­θέ­σιμο εμβόλιο.

Ενα δισε­κα­τομ­μύ­ριο άνθρω­ποι εκτε­θει­μέ­νοι από «δια­βι­βα­στές ασθε­νειών»

Δεν είναι, όμως, μόνο ο αιμορ­ρα­γι­κός πυρετός Λάσα που ανη­συ­χεί τους επι­στή­μο­νες. Η αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας του πλανήτη μπορεί να οδη­γή­σει τους σημα­ντι­κό­τε­ρους δια­βι­βα­στές ασθε­νειών, δηλαδή το κου­νούπι τίγρη (Aedes Αegypti) και το ασια­τικό κου­νούπι τίγρη (Aedes Αlbopictus) να επε­κτα­θούν χιλιό­με­τρα μακριά από τις περιο­χές που εντο­πί­ζο­νται τώρα.

Σύμφωνα με τη σχετική έρευνα που δημο­σιεύ­θηκε το 2019, τον επόμενο αιώνα σχεδόν ένα δισε­κα­τομ­μύ­ριο άνθρω­ποι θα μπο­ρού­σαν να αντι­με­τω­πί­σουν την πρώτη τους έκθεση στη μετά­δοση κάποιου ιού από οποιο­δή­ποτε κου­νούπι στην Ευρώπη και σε τρο­πι­κές και υπο­τρο­πι­κές περιο­χές με υψηλό υψό­με­τρο.

Η «ασθέ­νεια Χ»

Τα παρα­πάνω δεν είναι τα μόνα ανη­συ­χη­τικά στοι­χεία τα οποία βρί­σκο­νται στο επί­κε­ντρο της επι­στη­μο­νι­κής κοι­νό­τη­τας, καθώς η αλλαγή του κλί­μα­τος αυξάνει ακόμη περισ­σό­τερο τον κίνδυνο μιας νέας μολυ­σμα­τι­κής ασθέ­νειας (γνωστή ως «ασθέ­νεια Χ»), η οποία θα μπο­ρούσε να μετα­δο­θεί από τα ζώα και να προ­κα­λέ­σει ένα νέο κύμα παν­δη­μίας. Η «ασθέ­νεια Χ», αυτός ο άγνω­στος, ακόμη, ιός απο­τε­λεί ήδη μια μελ­λο­ντική απειλή και βρί­σκε­ται ψηλά στη λίστα κιν­δύ­νου παν­δη­μίας του Παγκό­σμιου Οργα­νι­σμού Υγείας.

Ο Αμές Αντάγια, Aμερικανός γιατρός λοι­μω­δών νοση­μά­των και ανώ­τε­ρος ερευ­νη­τής για τις μολυ­σμα­τι­κές ασθέ­νειες και τη βιο­τρο­μο­κρα­τία στο Κέντρο Ασφά­λειας Υγείας του Johns Hopkins, αναλύει στην «Κ» τον τρόπο με τον οποίο η κλι­μα­τική κρίση ευνοεί την ανά­πτυξη ορι­σμέ­νων παθο­γό­νων οργα­νι­σμών ειδικά, αλλά και τη μετα­φορά λοι­μώ­ξεων γενικά.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η αλλαγή των βρο­χο­πτώ­σεων, της θερ­μο­κρα­σίας και των ακραίων και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων μπορεί να συμ­βά­λει στο να εκτε­θούν οι άνθρω­ποι σε νέους παθο­γό­νους οργα­νι­σμούς, οι οποίοι μπορεί να μην έχουν εμφα­νι­στεί ξανά σε μια συγκε­κρι­μένη γεω­γρα­φική περιοχή.

«Οι άνθρω­ποι ανα­γκα­στικά προ­σαρ­μό­ζο­νται στις κλι­μα­τι­κές συν­θή­κες, με απο­τέ­λε­σμα να αυξά­νο­νται οι πιθα­νό­τη­τες να έρθουν πιο κοντά με ορι­σμέ­νους παθο­γό­νους μικρο­ορ­γα­νι­σμούς – για παρά­δειγμα, μετα­κο­μί­ζο­ντας σε ορι­σμέ­νες περιο­χές, ή παρα­μέ­νο­ντας περισ­σό­τερο σε εσω­τε­ρι­κούς χώρους, ή χρη­σι­μο­ποιώ­ντας περισ­σό­τερο κλι­μα­τι­σμό (νόσος των Λεγε­ω­να­ρίων)», ανα­φέ­ρει ο Δρ Αντάγια.

Ωστόσο, σύμφωνα με τον επι­στή­μονα, καθώς οι άνθρω­ποι μετα­κι­νού­νται σε περιο­χές που είναι περισ­σό­τερο φορ­τι­σμέ­νες με παθο­γόνα -λόγω της παρου­σίας δια­φο­ρε­τι­κών ειδών ζώων, για παράδειγμα- αυξά­νε­ται ο κίν­δυ­νος για νέες λοι­μώ­ξεις («ασθέ­νεια Χ»).

Χανς Κλούγκε στην «Κ»: «Η Ε.Ε. να επεν­δύ­σει σε καλύ­τερα συστή­ματα επι­τή­ρη­σης»

Μιλώ­ντας στην «Κ», ο περι­φε­ρεια­κός διευ­θυ­ντής του ΠΟΥ για την Ευρώπη, Δρ Χανς Κλούγκε, επε­σή­μανε πως όντως η ραγδαία αλλαγή του κλί­μα­τος επι­φέ­ρει αρκε­τούς κιν­δύ­νους για την υγεία μας και γι’ αυτό η διεθνής κοι­νό­τητα πρέπει να είναι προ­ε­τοι­μα­σμένη.

Σύμφωνα με τον Δρ Κλούγκε, η απώλεια της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας, οι εντα­τι­κές γεωρ­γι­κές πρα­κτι­κές και η επέμ­βαση του ανθρώ­που σε ενδιαι­τή­ματα άγριας ζωής μπορούν να αυξή­σουν σημα­ντικά τον κίνδυνο δια­σταύ­ρω­σης ιών από τα ζώα στον άνθρωπο, ενώ περίπου το 70% των ανα­δυό­με­νων ασθε­νειών -Εμπολα, Ζίκα, εγκε­φα­λί­τιδα Nipah- και σχεδόν όλες οι γνωστές παν­δη­μίες -γρίπη, HIV/AIDS, Covid-19- είναι ζωο­νό­σοι, δηλαδή ασθέ­νειες που προ­κα­λού­νται από μικρό­βια ζωικής προ­έ­λευ­σης.

Ο περι­φε­ρεια­κός διευ­θυ­ντής του ΠΟΥ για την Ευρώπη θεωρεί ότι η λύση στο πρό­βλημα είναι διττή. «Πρώτα απ’ όλα πρέπει να αντι­με­τω­πί­σουμε επει­γό­ντως την κλι­μα­τική κρίση, απε­ξαρ­τώ­με­νοι από τα ορυκτά καύσιμα, επεν­δύ­ο­ντας σε ανα­νε­ώ­σι­μες πηγές ενέρ­γειας και δια­φυ­λάσ­σο­ντας τη βιο­ποι­κι­λό­τητα και την υγεία του πλανήτη. Δεύ­τε­ρον, οι χώρες πρέπει να προ­σαρ­μο­στούν στην κλι­μα­τική αλλαγή, μεταξύ άλλων καθι­στώ­ντας τα συστή­ματα υγείας τους πιο ανθε­κτικά και ικανά να αντι­με­τω­πί­σουν καλύ­τερα τις μελ­λο­ντι­κές παν­δη­μίες.

Για να συμβεί αυτό, ο Δρ Κλούγκε θεωρεί ότι τα κράτη – μέλη της Ε.Ε. πρέπει να επεν­δύ­σουν σε καλύ­τερα συστή­ματα επι­τή­ρη­σης λοι­μω­δών νόσων και άλλων απειλών κατά της υγείας, καθώς και να ανα­πτύ­ξουν και να εφαρ­μό­σουν εθνικά σχέδια προ­σαρ­μο­γής στον τομέα της υγείας, καθι­στώ­ντας την ανθε­κτική στην κλι­μα­τική αλλαγή, την παροχή υπη­ρε­σιών χαμηλών εκπο­μπών άνθρακα και την περι­βαλ­λο­ντική βιω­σι­μό­τητα, ανα­πό­σπα­στα συστα­τικά στοι­χεία των ΕΣΥ.

Πολύ­τιμα διδάγ­ματα από την παν­δη­μία της Covid-19

Παράλ­ληλα, ο ίδιος επι­ση­μαί­νει πως υπάρ­χουν πολύ­τιμα διδάγ­ματα που θα πρέπει να αντλή­σουν οι κυβερ­νή­σεις από την παν­δη­μία κατά της Covid-19.

«Πρέπει επι­κε­ντρώ­σουμε τις προ­σπά­θειές μας στο να μάθουμε από αυτή την παν­δη­μία. Στόχος τόσο της Ελλάδας όσων και των άλλων ευρω­παϊ­κών κρατών θα πρέπει να είναι η ενί­σχυση του ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού στον τομέα της υγείας και η καλύ­τερη εμπλοκή των κοι­νο­τή­των ώστε να δια­σφα­λι­στεί η ισότητα στην υγεία. Για τον λόγο αυτό, η προ­σπά­θεια μιας κοινής πανευ­ρω­παϊ­κής προ­σέγ­γι­σης για τη δημόσια υγεία και η καλύ­τερη επι­κοι­νω­νία στα θέματα επι­στή­μης και υγείας παρα­μέ­νουν ακόμη δύο κρίσιμα ζητή­ματα προς συζή­τηση», κατα­λή­γει ο Δρ Κλούγκε.

Πηγή kathimerini.gr