Αναβίωσαν στο Παραδείσι τα αιματηρά γεγονότα του 1919

Συγκι­νη­τι­κές στιγμές ανα­βί­ω­σαν την περα­σμένη Κυριακή 7 Απρι­λίου στο Παρα­δείσι, ημέρα Μνήμης και Τιμής για το Αιμα­τηρό Πάσχα της Βιλ­λα­νό­βας του 1919.

Με πρω­το­βου­λία των κ. Ευαγ­γε­λίας Παναή και Ελευ­θε­ρίας Χατζη­διά­κου – Μοσχίδη και με την παρου­σία κατοί­κων αλλά και επι­σκε­πτών, μικρών και μεγάλων, έγινε ξενά­γηση στα σημεία όπου πριν από 105 χρόνια άοπλοι κάτοι­κοι του χωριού συνε­πλά­κη­σαν με τους πάνο­πλους Ιταλούς αλλά και εκεί όπου από τα πυρά των Ιταλών έπεσαν νεκροί ο ιερέας Λουκάς Παπα­κων­στα­ντί­νου και η Ανθούλα Ζερβού.

Η ξενά­γηση κατέ­ληξε στην κεντρική πλατεία του χωριού όπου κατα­τέ­θη­καν λου­λού­δια στις προ­το­μές των δύο εθνο­μαρ­τύ­ρων.

Καθόλη τη διάρ­κεια της ξενά­γη­σης, η εξι­στό­ρηση των γεγο­νό­των σκόρ­πισε ρίγη συγκί­νη­σης για τη θυσία των δύο ηρώων αλλά και για την απα­ρά­μιλλη γεν­ναιό­τητα των κατοί­κων της Βιλ­λα­νό­βας.

Το Αιμα­τηρό Πάσχα του 1919, η Δωδε­κά­νη­σος τελούσε υπό ιταλική κατοχή. Μετά από τη δεύτερη Ανά­σταση, πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν οργα­νω­μένα συλ­λα­λη­τή­ρια και δια­δη­λώ­σεις σε όλα τα χωριά του νησιού με αίτημα την Ενωση της Δωδε­κα­νή­σου με την Ελλάδα.

Με πρω­το­βου­λία του Μητρο­πο­λίτη Απο­στό­λου Τρύ­φω­νος και της δημο­γε­ρο­ντίας, οργα­νώ­θη­καν συλ­λα­λη­τή­ρια δια­μαρ­τυ­ρίας, σε όλα τα χωριά, στα οποία οι κάτοι­κοι απαι­τού­σαν την ένωση με την Ελλάδα….

Το συλ­λα­λη­τή­ριο πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε παντού σύμφωνα με τις οδηγίες: Να δια­βα­στεί στις εκκλη­σίες έτοιμο ψήφισμα για την ένωση της Δωδε­κα­νή­σου με την Ελλάδα και να εγκρι­θεί δια βοής απ’ τον κόσμο. Όσοι θέλησαν να βγουν απ’ τον ιερό χώρο δια­δη­λώ­νο­ντας δημόσια την επι­θυ­μία για ένωση με την Ελλάδα, αντί­κρι­σαν την ωμή βία, που θύμιζε την εποχή της τουρ­κο­κρα­τίας…

Αυτό συνέβη και στο Παρα­δείσι. Τα κυβερ­νη­τικά όργανα έχασαν την ψυχραι­μία τους και χτύ­πη­σαν στο ψαχνό το πλήθος, με στόχο τον μπρο­στάρη και επι­κε­φα­λής Παπα­λουκά και μια γυναίκα, την Ανθούλα Ζερβού. Οι δύο ήρωες έπεσαν νεκροί.

Ο κάτοι­κος Παρα­δει­σίου, Πανα­γιώ­της Παναής περιέ­γραψε στη “Μηχανή του Χρόνου”: “Μόλις τους συνέ­λα­βαν, επα­να­στά­τησε όλο το χωριό. Τότε, οι Ιταλοί βρήκαν την ευκαι­ρία και ξιφο­λόγ­χη­σαν τον γνωστό και δρα­στή­ριο πατριώτη, Παπα­λουκά. Μάλιστα, ο Ιταλός για να είναι σίγου­ρος, του έμπηγε τη ξιφο­λόγχη βαθιά, μέχρι που ξεψύ­χησε.

Λίγα μέτρα πιο κάτω, στην πλατεία του χωριού, οι καρα­μπι­νιέ­ροι χτυ­πού­σαν κάποια από τα παιδιά που συμ­με­τεί­χαν στο συλ­λα­λη­τή­ριο με τις οικο­γέ­νειές τους. Μόλις το είδε αυτό η φουρ­νά­ρισσα, Ανθούλα Ζερβού, άρπαξε τη φουρ­νί­στρα, που προη­γου­μέ­νως είχε στο φούρνο, και χτύπησε έναν από τους Ιταλούς στο κεφάλι. Εκείνος, χωρίς δεύτερη σκέψη, την τρύπησε με την ξιφο­λόγχη. Η Ανθούλα πέθανε ακα­ριαία”….

Όλη την ημέρα του Πάσχα κατά τη δεύτερη Ανά­σταση, συνε­χί­στη­καν οι αψι­μα­χίες μεταξύ των Παρα­δει­σιω­τών και των Ιταλών στρα­τιω­τών. Στα αιμα­τηρά αυτά γεγο­νότα (της 7ης Απρι­λίου 1919) τραυ­μα­τί­στη­καν 18 Παρα­δει­σιώ­τες. Συνε­λή­φθη­σαν κι οι δυο δάσκα­λοι του χωριού Νικό­λαος Μαγκα­φάς και Κώστας Παντα­ζής. Οι χωρια­νοί όμως συγκε­ντρώ­θη­καν κι απαι­τού­σαν ή να συλ­λη­φθεί όλο το χωριό από τους Ιταλούς ή ν’ αφήσουν ελεύ­θε­ρους τους δυο δασκά­λους.

Οι Ιταλοί, έντρο­μοι από τα διεθνή δυσμενή σε βάρος τους σχόλια, για να κατευ­νά­σουν τα πνεύ­ματα, έσπευ­σαν με τις επί­ση­μες αρχές τους να συλ­λυ­πη­θούν τις οικο­γέ­νειες των θυμάτων για το «άτυχο» γεγονός, προ­σφέ­ρο­ντας μάλιστα και μεγάλες απο­ζη­μιώ­σεις.

Για τα αιμα­τηρά γεγο­νότα του Πάσχα 7 Απρι­λίου 1919, η φιλό­λο­γος, επι­χει­ρη­μα­τίας και υπο­ψή­φια βου­λευ­τής Δωδε­κα­νή­σου Ευαγ­γε­λία Παναγή, είχε πραγ­μα­το­ποι­ή­σει μια ιστο­ρική ομιλία, το 2019 για τη συμπλή­ρωση των 100 ετών από τα επει­σό­δια, στη­ριγ­μένη όχι μόνο στην βιβλιο­γρα­φική μελέτη, αλλά κυρίως πάνω σε πρω­το­γε­νές υλικό που συνέ­λεξε η ίδια, συνο­μι­λώ­ντας με ανθρώ­πους που έζησαν εκείνα τα ιστο­ρικά γεγο­νότα.

Στην διάρ­κεια της ομιλίας της, παρου­σί­ασε για πρώτη φορά, απο­σπά­σματα από τις μαγνη­το­φω­νη­μέ­νες συνε­ντεύ­ξεις που είχε πάρει πριν από πολλά χρόνια, από ανθρώ­πους που βίωσαν σε πρώτο πρόσωπο αυτά τα σπου­δαία για την Δωδε­κά­νησο ιστο­ρικά γεγο­νότα, όπου δολο­φο­νή­θη­καν από τους Ιταλούς κατα­κτη­τές, οι εθνο­μάρ­τυ­ρες και πρω­το­ή­ρωες του Δωδε­κα­νη­σια­κού αγώνα ενάντια στην Ιταλική κατοχή των Δωδε­κα­νή­σων, παπά Λουκάς Παπα­κων­στα­ντί­νου και Ανθούλα Ζερβού!

Όπως ανα­φέ­ρει η ίδια η κ. Παναή, «αυτό ήταν το πρώτο βήμα για την θωρά­κιση, την προ­στα­σία και την ανά­πτυξη των πολύ­τι­μων Νησιών μας, είναι η βαθιά γνώση της μακραί­ω­νης και ένδοξης ιστο­ρίας τους! Κι εγώ, αυτήν την απο­στολή, έμαθα να την υπηρετώ, από πολύ νέα».

Oι δυνα­μι­κές αντι­δρά­σεις των Δωδε­κα­νη­σίων είχε ως απο­τέ­λε­σμα τους επό­με­νους μήνες να υπο­γρα­φτεί μία κρυφή συμ­φω­νία μεταξύ του Ελευ­θέ­ριου Βενι­ζέ­λου και του Ιταλού Υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών, Τομάζο Τιττόνι. Σύμφωνα με αυτή, απο­φα­σί­ζε­ται να παρα­δο­θούν όλα τα Δωδε­κά­νησα στην Ελλάδα, με εξαί­ρεση τη Ρόδο, στην οποία θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί δημο­ψή­φι­σμα εντός μιας πεντα­ε­τίας, στο οποίο θα απο­φα­σί­σουν οι κάτοι­κοι αν θέλουν την ένωση με την Ελλάδα.

Οι Ιταλοί, όμως, άφησαν επί­τη­δες πολλά σημεία της συμ­φω­νίας ασαφή, προ­κει­μέ­νου να μην μπορεί να εφαρ­μο­στεί.

Χρειά­στηκε να περά­σουν πάνω από είκοσι χρόνια, μέχρι τα Δωδε­κά­νησα να επι­στρέ­ψουν στην Ελλάδα, τον Μάρτιο του 1947, μετά από τις θυσίες των Ελλήνων στον δεύτερο παγκό­σμιο πόλεμο.