K. Φίλης: «Προσπάθειες για αποκλιμάκωση της έντασης με την Τουρκία»

Ο Δρ. Κων­στα­ντί­νος Φίλης είναι Εκτε­λε­στι­κός Διευ­θυ­ντής Ερευ­νη­τι­κών Προ­γραμ­μά­των του Ιν­στι­τού­του Διε­θνών Σχέ­σε­ων και Επι­κε­φα­λής του Τομέα Ρω­σί­ας-Ευ­ρα­σί­ας & ΝΑ Ευ­ρώ­πης. Εξε­λέ­γη Ανώ­τε­ρο Συ­νερ­γα­ζό­με­νο Μέλος (SAM) στο St. Antony’s College του Πα­νε­πι­στη­μί­ου της Οξ­φόρ­δης (2007-2009) και συ­νερ­γά­στη­κε (ως ερευ­νη­τής) στο Κέ­ντρο Σπου­δών Νο­τιο­α­να­το­λι­κής Ευ­ρώ­πης (SEESOX) του ίδιου Πα­νε­πι­στη­μί­ου (2008- 2010). Είναι δια­λέ­κτης στη Σχολή Εθνι­κής Άμυ­νας και δι­δά­σκει σε με­τα­πτυ­χια­κά προ­γράμ­μα­τα πα­νε­πι­στη­μί­ων και στο Ελεύ­θε­ρο Πα­νε­πι­στή­μιο της Στοάς του Βι­βλί­ου. Είναι μέλος του Ελ­λη­νο­τουρ­κι­κού Forum, του Ελ­λη­νο­ρω­σι­κού Συν­δέ­σμου, του Διοι­κη­τι­κού Συμ­βου­λί­ου του Ιδρύ­μα­τος Θρα­κι­κής Τέ­χνης και Πα­ρά­δο­σης, του Ακα­δη­μαϊ­κού Συμ­βου­λί­ου του Ελ­λη­νι­κού Ιν­στι­τού­του Πο­λι­τι­στι­κής Δι­πλω­μα­τί­ας, της Συμ­βου­λευ­τι­κής Επι­τρο­πής του Οι­κο­νο­μι­κού Φό­ρουμ Δελ­φών και αντε­πι­στέλ­λον μέλος του Ιν­στι­τού­του Ενέρ­γειας Νο­τιο­α­να­το­λι­κής Ευ­ρώ­πης (ΙΕΝΕ).

• Κύριε Φίλη να ξε­κι­νή­σου­με με τις εξε­λί­ξεις τις οποί­ες πα­ρα­κο­λου­θού­με στην πε­ριο­χή μας, με την τουρ­κι­κή προ­κλη­τι­κό­τη­τα να συ­νε­χί­ζε­ται συ­στη­μα­τι­κά ενα­ντί­ον της χώρας μας. Θα ήθελα την εκτί­μη­σή σας.

Εκτι­μώ και η πλη­ρο­φό­ρη­σή μου λέει, πως γί­νο­νται προ­σπά­θειες εκα­τέ­ρω­θεν και με την εμπλο­κή τρί­των δυ­νά­με­ων για να έχου­με μια σχε­τι­κή απο­κλι­μά­κω­ση της έντα­σης με την Τουρ­κία. Αυτό, δε ση­μαί­νει, βέ­βαια, ότι θα στα­μα­τή­σει η προ­κλη­τι­κή ρη­το­ρι­κή από πλευ­ράς της Άγκυ­ρας ή ακόμη και κά­ποιες, εν­δε­χο­μέ­νως ενέρ­γειες οι οποί­ες όμως θα είναι πιο με­τρη­μέ­νες από αυτές για τις οποί­ες, μας προϊ­δε­ά­ζει η γει­το­νι­κή χώρα. Αναμ­φί­βο­λα, η κα­τά­στα­ση είναι δύ­σκο­λη, αλλά φαί­νε­ται ότι επι­χει­ρεί­ται να δη­μιουρ­γη­θεί ένα πλαί­σιο βάση του οποί­ου θα μπο­ρέ­σουν τα δύο μέρη να ξε­κι­νή­σουν τα Μέτρα Οι­κο­δό­μη­σης Εμπι­στο­σύ­νης και τις διε­ρευ­νη­τι­κές επα­φές. Από εκεί και πέρα, πρέ­πει να γί­νουν πάρα πολλά –γιατί αυτή την στιγ­μή δεν συ­ντρέ­χουν οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις, για να κά­νου­με ένα βήμα ου­σια­στι­κού δια­λό­γου. Ωστό­σο, προ­κει­μέ­νου να συμ­βούν όλα αυτά θα πρέ­πει να υπάρ­ξει απο­μεί­ω­ση της έντα­σης και θα πρέ­πει η γει­το­νι­κή χώρα, να από­σχει από προ­κλη­τι­κές ενέρ­γειες –πράγ­μα που δεν είναι κα­θό­λου εύ­κο­λο, πολλώ δε μάλλω εάν λά­βου­με υπόψη μας τι συμ­βαί­νει στο εσω­τε­ρι­κό της γεί­το­νος.

• Είναι γε­γο­νός πά­ντως, πως φαί­νε­ται ότι υπάρ­χουν εσω­τε­ρι­κά προ­βλή­μα­τα στην Τουρ­κία.

Η κα­τά­στα­ση στο εσω­τε­ρι­κό της Τουρ­κί­ας έχει διπλή ανά­γνω­ση: οπωσ­δή­πο­τε, αυτή την στιγ­μή δεν είναι μόνον τα προ­βλή­μα­τα όπως η οι­κο­νο­μία που δεν πη­γαί­νει καλά, η ανα­τί­μη­ση των προ­ϊ­ό­ντων, η αμ­φι­σβή­τη­ση στο πρό­σω­πό του από πρώην συ­νο­δοι­πό­ρους του (όπως ο Μπα­μπα­τζάν, ο Γκιουλ κ.ο.κ.) είναι ότι υπάρ­χει ταυ­τό­χρο­να και μία έξαρ­ση εθνι­κι­σμού. Δη­λα­δή, σή­με­ρα στην Τουρ­κία, ο συ­νο­δοι­πό­ρος του Ερ­ντο­γάν είναι ο Μπα­χτσε­λί –ένας ακραί­ος πο­λι­τι­κός, με ακραί­ες θέ­σεις. Το χει­ρό­τε­ρο για εμάς και για την Κύπρο, είναι ότι ενώ η αξιω­μα­τι­κή αντι­πο­λί­τευ­ση κα­τη­γο­ρεί τον Ερ­ντο­γάν και τον κα­ταγ­γέλ­λει για την πο­λι­τι­κή του στη Συρία και στη Λιβύη, σε σχέση με την Ελ­λά­δα, την Κύπρο, το Αι­γαίο και την Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, υπάρ­χει μια ‘ομο­θυ­μία’ ενώ κα­τα­γρά­φε­ται και πλειο­δο­σία εθνι­κι­σμού με ‘κο­ρώ­νες’ εκα­τέ­ρω­θεν. Υπό αυτή την έν­νοια, ο Ερ­ντο­γάν έχει εγκλω­βι­στεί και σε μια δική του επι­θε­τι­κή ρη­το­ρι­κή και στην πίεση που δέ­χε­ται από την αντι­πο­λί­τευ­ση λόγω της όξυν­σης του εθνι­κι­σμού. Ωστό­σο, κα­τα­λα­βαί­νει πως το διε­θνές και πε­ρι­φε­ρεια­κό πε­ρι­βάλ­λον, δεν ευ­νο­εί κά­ποια επι­θε­τι­κή κί­νη­ση από την δική του πλευ­ρά. Όπως και να ‘χει αν και πα­ρα­βιά­ζει πολ­λές έν­νοιες του δι­καί­ου και του δι­καί­ου της θά­λασ­σας, επει­δή οι Τούρ­κοι κά­νουν πάντα σί­γου­ρες επι­λο­γές, δύ­σκο­λα θα πά­ρουν το ρίσκο να πάνε σε αντι­πα­ρά­θε­ση με την Ελ­λά­δα αν δεν έχουν ενερ­γό ανοχή από τις με­γά­λες δυ­νά­μεις –πράγ­μα που αυτή την στιγ­μή δεν ισχύ­ει.

• Μιας και ανα­φερ­θή­κα­τε στις με­γά­λες δυ­νά­μεις, να σας ρω­τή­σω για τις ΗΠΑ που φαί­νε­ται να μας στη­ρί­ζουν και μά­λι­στα ανοι­χτά. Είναι κάτι θε­τι­κό αυτό;

Οι ΗΠΑ, έχουν πάει πολύ κοντά στο ση­μείο μέχρι το οποίο θα μπο­ρού­σαν να φτά­σουν, αν λά­βου­με υπόψη μας ποιες είναι οι συν­θή­κες και οι συ­σχε­τι­σμοί πα­γκο­σμί­ως και σε σχέση με τον ρόλο της Τουρ­κί­ας, ο οποί­ος εξα­κο­λου­θεί να είναι ιδιαί­τε­ρα ση­μα­ντι­κός για τον αμε­ρι­κα­νι­κό πα­ρά­γο­ντα. Το αμε­ρι­κα­νι­κό κα­τε­στη­μέ­νο έχει απο­μα­κρυν­θεί από την Τουρ­κία χωρίς αυτό να ση­μαί­νει ότι δεν επι­θυ­μεί η χώρα αυτή, να πα­ρα­μέ­νει στο αμε­ρι­κα­νι­κό και δυ­τι­κό άρμα. Ωστό­σο δεν μπο­ρεί να μην προ­βλη­μα­τί­ζε­ται με την συ­μπε­ρι­φο­ρά την οποία επι­δει­κνύ­ει η γει­το­νι­κή μας χώρα. Από την άλλη, το πρό­βλη­μα είναι ότι έχει για Πρό­ε­δρο τον Ντό­ναλντ Τραμ και ως προς αυτό, όλοι κα­τα­λα­βαί­νου­με ότι δεν μπο­ρού­με να στη­ρι­ζό­μα­στε από­λυ­τα στους Αμε­ρι­κα­νούς. Θα πρέ­πει να βρού­με και άλλες εναλ­λα­κτι­κές αφού ναι μεν οι δια­βε­βαιώ­σεις είναι καλές και ευ­πρόσ­δε­κτες, αλλά με τον Τραμπ στην Προ­ε­δρία, κρα­τάς μι­κρό­τε­ρο κα­λά­θι…

• Θα ήθελα να μας μι­λή­σε­τε για την σχέση της Τουρ­κί­ας με την Ρωσία που ύστε­ρα από τα τε­λευ­ταία γε­γο­νό­τα, φά­νη­κε ότι ‘ψυ­χρά­θη­καν’, Θα ήθελα το σχό­λιό σας.

Κοι­τάξ­τε τα πράγ­μα­τα σε αυτή την σχέση δεν είναι μο­νο­σή­μα­ντα. Η αλή­θεια είναι ότι υπάρ­χουν κά­ποια προ­βλή­μα­τα στην σχέση τους που έχουν να κά­νουν με την Ιντλίπ και την Συρία αλλά και με την δια­φω­νία τους για την Λιβύη. Από την άλλη όμως, θα πρέ­πει να έχου­με κατά νου τα εξής: 1. Οι χώρες αυτές έχουν εμπο­ρι­κές συ­ναλ­λα­γές, ύψους 25 δις δο­λα­ρί­ων. 2. Οι Ρώσοι του­ρί­στες είναι πρώ­τοι σε αφί­ξεις που φτά­νουν τα 8 εκα­τομ­μύ­ρια (έχουν υπερ­βεί και τους Γερ­μα­νούς) σε ετή­σια βάση. 3. Υπάρ­χει μια συ­νερ­γα­σία στον ενερ­γεια­κό τομέα βάσει της οποί­ας το 52% του φυ­σι­κού αε­ρί­ου που κα­τα­να­λώ­νει η Τουρ­κία προ­έρ­χε­ται από την Ρωσία καθώς επί­σης και μια συ­νερ­γα­σία που επε­κτεί­νε­ται στην πυ­ρη­νι­κή ενέρ­γεια. 4. Υπάρ­χει η σύ­μπρα­ξη στους S-400. 5. Μία πολύ καλή σχέση με­τα­ξύ των δύο ηγε­τών, η οποία μπο­ρεί να δο­κι­μά­ζε­ται, αλλά και οι δύο συ­νε­κτι­μούν ότι η Δύση βρί­σκε­ται σε υπο­χώ­ρη­ση, η Ανα­το­λή είναι σε άνοδο ενώ είναι και οι δύο απο­γοη­τευ­μέ­νοι από την Δύση που δεν ανα­γνω­ρί­ζει το δικό τους με­γα­λείο. Δε νο­μί­ζω ότι θα τα… ‘σπά­σουν’ εύ­κο­λα.

• Από την ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση γί­νο­νται καλές κι­νή­σεις σε δι­πλω­μα­τι­κό και πο­λι­τι­κό επί­πε­δο; Φαί­νε­ται μια έντο­νη εξω­στρέ­φεια.

Θεωρώ ότι κι­νού­μα­στε στην σωστή κα­τεύ­θυν­ση. Ασφα­λώς αυτή η υπερ-δρα­στη­ριο­ποί­η­ση θα πρέ­πει κά­ποια στιγ­μή να απο­δί­δει καρ­πούς (με την συμ­φω­νία οριο­θέ­τη­σης ΑΟΖ με την Ιτα­λία, με την Αί­γυ­πτο κ.λπ.) Είναι ση­μα­ντι­κό να κα­τα­λά­βει η Τουρ­κία ότι το κό­στος γι αυτήν, σε πε­ρί­πτω­ση που θα συ­νε­χί­σει θα είναι με­γα­λύ­τε­ρο από όσο φαί­νε­ται. Η δική μας εμπλο­κή εν­δέ­χε­ται να μας βάλει έστω και με έμ­με­σο τρόπο σε μια αντι­πα­ρά­θε­ση ατέρ­μο­νη όπως η Σα­ου­δι­κή Αρα­βία και το Ιράν. Εμείς εί­μα­στε μια γέ­φυ­ρα πο­λι­τι­σμών, θρη­σκειών, μια χώρα με τα δικά μας ιδιαί­τε­ρα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά και νο­μί­ζω ως προς αυτό θα πρέ­πει να εί­μα­στε πιο προ­σε­κτι­κοί.

• Για να κλεί­σου­με, ποιοι είναι οι σύμ­μα­χοί μας αυτή την δε­δο­μέ­νη πε­ρί­ο­δο; Προς τα πού πρέ­πει να στρα­φού­με;

Θα πρέ­πει να έχου­με έναν πλου­ρα­ρι­σμό. Εί­μα­στε σε καλό… φεγ­γά­ρι με τις ΗΠΑ αλλά αυτό δε ση­μαί­νει ότι δεν πρέ­πει να δικ­δι­κή­σου­με πε­ρισ­σό­τε­ρα. Η Γαλ­λία είναι μια χώρα στην οποία δεν μπο­ρού­με να μην έχου­με στραμ­μέ­νη την προ­σο­χή μας, η σύ­μπρα­ξη με την Αί­γυ­πτο και το Ισ­ρα­ήλ είναι επί­σης ση­μα­ντι­κή και θα πρέ­πει να την ενι­σχύ­σου­με. Από εκεί και πέρα χρεια­ζό­μα­στε την Κίνα, την Ρωσία, τον Αρα­βι­κό Κόσμο. Η Ελ­λά­δα βρί­σκε­ται στο σταυ­ρο­δρό­μια τριών ηπεί­ρων και ως προς αυτό δεν έχει την πο­λυ­τέ­λεια να ακο­λου­θεί μο­νο­σή­μα­ντη εξω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή. Ανή­κου­με στην Δύση αλλά δεν ση­μαί­νει ότι θα πρέ­πει να έχου­με μόνον εκεί το βλέμ­μα μας…