Ερευνα: Για τις επιδόσεις των μαθητών φταίει το σύστημα

Ο πρώ­τος δια­γω­νι­σμός PISA του ΟΟΣΑ ορ­γα­νώ­θη­κε το 2000. Ο δια­γω­νι­σμός αξιο­λο­γεί το επί­πε­δο των μα­θη­τών στο τέλος του γυ­μνα­σί­ου στα μα­θη­μα­τι­κά, στην κα­τα­νό­η­ση κει­μέ­νου και στις φυ­σι­κές επι­στή­μες, δη­λα­δή σε τρία γνω­στι­κά αντι­κεί­με­να πολύ βα­σι­κά για έναν μα­θη­τή που ολο­κλη­ρώ­νει τη βα­σι­κή υπο­χρε­ω­τι­κή εκ­παί­δευ­ση. Από το 2000 η Ελ­λά­δα δεν έχει ξε­κολ­λή­σει από το τέλμα της με­τριό­τη­τας. Κάθε φορά που ανα­κοι­νώ­νο­νταν τα απο­τε­λέ­σμα­τα –ο δια­γω­νι­σμός διε­ξά­γε­ται κάθε τρία έτη– οι εκά­στο­τε υπουρ­γοί Παι­δεί­ας δή­λω­ναν θο­ρυ­βη­μέ­νοι έως ότου κο­πά­σει ο επι­κοι­νω­νια­κός κουρ­νια­χτός. Τί­πο­τε δεν γι­νό­ταν επί της ου­σί­ας μέσα στο σχο­λείο.

Τεστ για τη στα­διο­δρο­μία των εφή­βων

Μά­λι­στα, οι εκ­παι­δευ­τι­κοί εμ­φα­νί­ζο­νταν κά­θε­τα αρ­νη­τι­κοί. Με­γά­λη πα­νελ­λα­δι­κή με­λέ­τη για λο­γα­ρια­σμό του Ιν­στι­τού­του Εκ­παι­δευ­τι­κής Πο­λι­τι­κής (ΙΕΠ) σε εκ­παι­δευ­τι­κούς, την οποία πα­ρου­σιά­ζει η «Κ», απο­κα­λύ­πτει ένα σύν­θε­το τοπίο, που ανα­τρέ­πει όσα πι­στεύ­α­με έως τώρα: οι εκ­παι­δευ­τι­κοί δεν γνω­ρί­ζουν πολλά για τον δια­γω­νι­σμό PISA, θέ­λουν να μά­θουν, αλλά δεν έχουν τα κα­τάλ­λη­λα κα­νά­λια πλη­ρο­φό­ρη­σης, ενώ φαί­νε­ται να κυ­ριαρ­χούν ανά­με­σά τους και αρ­κε­τές λαν­θα­σμέ­νες εντυ­πώ­σεις. Οσο για το ποιος φταί­ει για τα μέ­τρια απο­τε­λέ­σμα­τα της Ελ­λά­δας; Οι εκ­παι­δευ­τι­κοί δεν ψέ­γουν τον εαυτό τους, αλλά τη δομή και την κουλ­τού­ρα του ελ­λη­νι­κού εκ­παι­δευ­τι­κού συ­στή­μα­τος, που δεν υιο­θε­τεί τη φι­λο­σο­φία του PISA.

Το διε­θνές Programme for International Student Assessment ορ­γα­νώ­θη­κε για πρώτη φορά το 2000. Οπως λέει ο ΟΟΣΑ, ο στό­χος του δια­γω­νι­σμού PISA δεν είναι να συ­γκρί­νει και να αξιο­λο­γή­σει τα ανα­λυ­τι­κά προ­γράμ­μα­τα των χωρών, αλλά να αξιο­λο­γή­σει τις γνώ­σεις και τις δε­ξιό­τη­τες οι οποί­ες θε­ω­ρού­νται –από ει­δι­κούς από τις συμ­με­τέ­χου­σες χώρες– οι πλέον ση­μα­ντι­κές για την επι­τυ­χή έντα­ξη των μα­θη­τών στη σύγ­χρο­νη κοι­νω­νία.

Στη μέση και κάτω

Οι Ελ­λη­νες μα­θη­τές από την αρχή του δια­γω­νι­σμού είχαν χα­μη­λές επι­δό­σεις. Το 2000, σε 31 χώρες, η Ελ­λά­δα κα­τε­τά­γη 25η στην κα­τα­νό­η­ση κει­μέ­νου, 25η στις φυ­σι­κές επι­στή­μες και 28η στα μα­θη­μα­τι­κά. Στον δια­γω­νι­σμό του 2003, σε 41 χώρες, αξιο­λο­γή­θη­κε 30ή στην κα­τα­νό­η­ση κει­μέ­νου, 30ή στις φυ­σι­κές επι­στή­μες, 32η στα μα­θη­μα­τι­κά. Και πάει λέ­γο­ντας… Στον προ­τε­λευ­ταίο δια­γω­νι­σμό, του 2022 με συμ­με­το­χή 81 χωρών, η χώρα μας κα­τε­τά­γη 41η στην κα­τα­νό­η­ση κει­μέ­νου, 44η στις φυ­σι­κές επι­στή­μες και επί­σης 44η στα μα­θη­μα­τι­κά. Τα απο­τε­λέ­σμα­τα του τε­λευ­ταί­ου δια­γω­νι­σμού, το 2025, θα ανα­κοι­νω­θούν τον προ­σε­χή Σε­πτέμ­βριο.

Στην πα­νελ­λα­δι­κή έρευ­να (πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε στο πλαί­σιο του προ­γράμ­μα­τος PiSA4U από το Πα­νε­πι­στή­μιο Ιω­αν­νί­νων με επι­στη­μο­νι­κό υπεύ­θυ­νο τον Ανα­στά­σιο Εμ­βα­λω­τή, κα­θη­γη­τή στο Παι­δα­γω­γι­κό Τμήμα Δη­μο­τι­κής Εκ­παί­δευ­σης του ιδρύ­μα­τος) με­τεί­χαν 1.621 εκ­παι­δευ­τι­κοί και 100 σύμ­βου­λοι Παι­δα­γω­γι­κής Ευ­θύ­νης. Η έρευ­να απο­κα­λύ­πτει το εξής πα­ρά­δο­ξο: έξι στους δέκα εκ­παι­δευ­τι­κούς εν­δια­φέ­ρο­νται για την αξιο­ποί­η­ση του PISA, αλλά μόνο ένας στους τέσ­σε­ρις νιώ­θει επαρ­κώς ενη­με­ρω­μέ­νος.

Συ­γκε­κρι­μέ­να το 48,3% των εκ­παι­δευ­τι­κών δη­λώ­νει ότι εν­δια­φέ­ρε­ται «πολύ» ή «πάρα πολύ» για να μάθει πε­ρισ­σό­τε­ρα για τον PISA, αριθ­μός που εκτο­ξεύ­ε­ται στο 82% για τους συμ­βού­λους εκ­παί­δευ­σης. Εντού­τοις, μόλις ένας στους τέσ­σε­ρις αι­σθά­νε­ται ότι γνω­ρί­ζει καλά την έρευ­να. Η κύρια πηγή ενη­μέ­ρω­σης για σχε­δόν τους μι­σούς εκ­παι­δευ­τι­κούς (44%) είναι τα Μέσα Μα­ζι­κής Ενη­μέ­ρω­σης. Οι σύμ­βου­λοι εκ­παί­δευ­σης, οι οποί­οι θα μπο­ρού­σαν να είναι ο κα­τε­ξο­χήν θε­σμι­κός αγω­γός ενη­μέ­ρω­σης, ανα­φέ­ρο­νται ως πρω­τεύ­ου­σα πηγή μόλις από το 3,6% των εκ­παι­δευ­τι­κών.

Σε ό,τι αφορά τις γνώ­σεις τους, με­γά­λο κενό εντο­πί­ζε­ται στη με­θο­δο­λο­γία της έρευ­νας: για πα­ρά­δειγ­μα, μόνο το 30,2% γνω­ρί­ζει ότι ο ΟΟΣΑ (και όχι η κάθε χώρα) επι­λέ­γει το δείγ­μα των σχο­λεί­ων.

Με­τε­ξε­τα­στέο το ελ­λη­νι­κό σχο­λείο στα μα­θη­μα­τι­κά

Ενα ιδιαί­τε­ρα εν­δια­φέ­ρον εύ­ρη­μα είναι η διά­στα­ση ανά­με­σα στο τι πι­στεύ­ουν για τον δια­γω­νι­σμό οι εκ­παι­δευ­τι­κοί που συμ­με­τεί­χαν στην έρευ­να και στο τι νο­μί­ζουν ότι πι­στεύ­ουν οι συ­νά­δελ­φοί τους. Οι ερω­τη­θέ­ντες εκ­φρά­ζουν κατά κύριο λόγο θε­τι­κή ή ήπια επι­φυ­λα­κτι­κή στάση απέ­να­ντι στον PISA. Το 55,1% συμ­φω­νεί ότι αξιο­λο­γεί κρί­σι­μες δε­ξιό­τη­τες, το 61,3% τον θε­ω­ρεί αξιό­πι­στο ερ­γα­λείο ανά­δει­ξης πα­θο­γε­νειών, ενώ η πλειο­νό­τη­τα (58,8%) δια­φω­νεί με την άποψη ότι χρη­σι­μο­ποιεί­ται για να απα­ξιω­θεί η ερ­γα­σία των εκ­παι­δευ­τι­κών. Οταν, όμως, τους ζη­τή­θη­κε να αξιο­λο­γή­σουν τι νο­μί­ζουν ότι πι­στεύ­ει η πλειο­ψη­φία των συ­να­δέλ­φων τους, τα πο­σο­στά αντι­στρά­φη­καν: η αρ­νη­τι­κή εκτί­μη­ση πε­ρί­που δι­πλα­σιά­στη­κε. Οι ερω­τη­θέ­ντες απο­δί­δουν στους συ­να­δέλ­φους τους μια πολύ πιο δύ­σπι­στη, αμυ­ντι­κή στάση από αυτήν που εκ­φρά­ζουν οι ίδιοι.

Εμ­φα­ση στις δε­ξιό­τη­τες – «Ηδη η νέα Τρά­πε­ζα Θε­μά­των στο λύ­κειο θα εμπλου­τι­σθεί με θέ­μα­τα στη λο­γι­κή PISA, που επι­κε­ντρώ­νο­νται στην αξιο­λό­γη­ση των δε­ξιο­τή­των και όχι στην απο­στή­θι­ση γνώ­σε­ων», επι­ση­μαί­νει ο Κώ­στας Δη­μό­που­λος, εθνι­κός συ­ντο­νι­στής του προ­γράμ­μα­τος PISA του ΟΟΣΑ.

Ηχη­ρές μειο­ψη­φί­ες

«Η έρευ­να έγινε για να κα­τα­νο­ή­σου­με τις από­ψεις των εκ­παι­δευ­τι­κών πέρα από μία πα­γιω­μέ­νη, και όπως απο­δεί­χθη­κε στρε­βλή, εκτί­μη­ση ότι είναι αρ­νη­τι­κοί. Να ση­μειω­θεί ότι οι απα­ντή­σεις ήταν ανώ­νυ­μες και ότι δεν δια­κι­νή­σα­με την έρευ­να μέσω των κα­να­λιών του υπουρ­γεί­ου Παι­δεί­ας. Αρα νο­μί­ζω ότι δεν ισχύ­ει πως οι εκ­παι­δευ­τι­κοί υπο­κρί­νο­νται διότι συν­δέ­ουν την έρευ­να με το υπουρ­γείο Παι­δεί­ας. Η δια­φο­ρο­ποί­η­ση που πα­ρα­τη­ρεί­ται στα πα­ρα­πά­νω πο­σο­στά απο­δί­δε­ται στο φαι­νό­με­νο του φα­ντα­σια­κού αρ­νη­τι­σμού», πα­ρα­τη­ρεί μι­λώ­ντας στην «Κ» ο Κώ­στας Δη­μό­που­λος, κα­θη­γη­τής Κοι­νω­νι­κής και Εκ­παι­δευ­τι­κής Πο­λι­τι­κής στο Πα­νε­πι­στή­μιο Πε­λο­πον­νή­σου και εθνι­κός συ­ντο­νι­στής του προ­γράμ­μα­τος PISA του ΟΟΣΑ. «Οι ηχη­ρές μειο­ψη­φί­ες στον δη­μό­σιο διά­λο­γο δη­μιουρ­γούν εσφαλ­μέ­νη εντύ­πω­ση γε­νι­κευ­μέ­νης απόρ­ρι­ψης. Αντι­θέ­τως, οι σύμ­βου­λοι εκ­παί­δευ­σης, που έχουν πιο άμεση επαφή με την επαγ­γελ­μα­τι­κή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα των σχο­λεί­ων, αξιο­λο­γούν τις αντι­λή­ψεις των εκ­παι­δευ­τι­κών σχε­δόν ταυ­τό­ση­μα με τα πραγ­μα­τι­κά ευ­ρή­μα­τα της έρευ­νας», το­νί­ζει.

Με­ταρ­ρυθ­μί­σεις και προ­κλή­σεις: Η ακτι­νο­γρα­φία της ελ­λη­νι­κής εκ­παί­δευ­σης από τον ΟΟΣΑ

Ποιοι οι λόγοι για τις δια­χρο­νι­κά χα­μη­λές επι­δό­σεις των Ελ­λή­νων μα­θη­τών στον PISA; Οι εκ­παι­δευ­τι­κοί το­πο­θε­τούν στην κο­ρυ­φή των αι­τί­ων τη δομή και την κουλ­τού­ρα του εκ­παι­δευ­τι­κού συ­στή­μα­τος (81,3% «πολύ»/«πάρα πολύ» ση­μα­ντι­κό) και τις εκ­παι­δευ­τι­κές πο­λι­τι­κές (80,6%), ακο­λου­θού­με­νες από τη χρη­μα­το­δό­τη­ση (75,8%) και τις υπο­δο­μές (71,6%). Αντι­θέ­τως, η «ποιό­τη­τα του εκ­παι­δευ­τι­κού προ­σω­πι­κού» βρί­σκε­ται στο τέλος της λί­στας, με μόλις το 20,8% των εκ­παι­δευ­τι­κών να τη χα­ρα­κτη­ρί­ζει «πολύ» ή «πάρα πολύ» ση­μα­ντι­κό πα­ρά­γο­ντα.

Οι εκ­παι­δευ­τι­κοί τεί­νουν να ανα­ζη­τούν τα αίτια σε πα­ρά­γο­ντες εκτός του δικού τους πε­δί­ου ευ­θύ­νης. Από την πλευ­ρά τους, οι σύμ­βου­λοι δια­φο­ρο­ποιού­νται: απο­δί­δουν ση­μα­ντι­κά με­γα­λύ­τε­ρη βα­ρύ­τη­τα στον τρόπο δι­δα­σκα­λί­ας (74% ένα­ντι 46,7% των εκ­παι­δευ­τι­κών) και στην ποιό­τη­τα του εκ­παι­δευ­τι­κού προ­σω­πι­κού (34% ένα­ντι 20,8%). «Αυτή η δια­φο­ρά πι­θα­νόν αντα­να­κλά το γε­γο­νός ότι οι σύμ­βου­λοι πα­ρα­τη­ρούν από κοντά τη δι­δα­κτι­κή πράξη και αντι­λαμ­βά­νο­νται και εσω­τε­ρι­κές παι­δα­γω­γι­κές πα­ρα­μέ­τρους, που πι­θα­νώς συμ­βάλ­λουν στα απο­τε­λέ­σμα­τα», πα­ρα­τη­ρεί ο κ. Δη­μό­που­λος, συ­μπλη­ρώ­νο­ντας ότι «οι εκ­παι­δευ­τι­κοί κα­τα­λα­βαί­νουν πως, με βάση τα απο­τε­λέ­σμα­τα, κάτι πρέ­πει να αλ­λά­ξει στο ελ­λη­νι­κό σχο­λείο, αλλά δεν φαί­νε­ται να έχουν πρό­σβα­ση στα κα­τάλ­λη­λα ερ­γα­λεία».

«Για να συμ­βεί αυτό πρέ­πει και το υπουρ­γείο Παι­δεί­ας να προ­χω­ρή­σει σε αλ­λα­γές στα προ­γράμ­μα­τα σπου­δών, οι οποί­ες θα υιο­θε­τούν τη φι­λο­σο­φία του PISA. Αρα έχουν δί­καιο οι συ­νά­δελ­φοι. Την ευ­θύ­νη για την αλ­λα­γή στη δομή και την κουλ­τού­ρα του εκ­παι­δευ­τι­κού συ­στή­μα­τος έχει η ηγε­σία του υπουρ­γεί­ου Παι­δεί­ας. Από το 2000 έως σή­με­ρα, τι έχει αλ­λά­ξει προς αυτήν την κα­τεύ­θυν­ση; Μόνο τα τε­λευ­ταία προ­γράμ­μα­τα σπου­δών έχουν κάνει ένα βήμα προς τη λο­γι­κή PISA», σχο­λιά­ζει στην «Κ» ο Λου­κάς Μω­ρα­ΐ­της, φυ­σι­κός, διευ­θυ­ντής του Λυ­κεί­ου της Σχο­λής Μω­ρα­ΐ­τη.

Πο­λι­τι­κή από­φα­ση – «Μια αλ­λα­γή (στη φι­λο­σο­φία των προ­γραμ­μά­των σπου­δών) θα επη­ρε­ά­σει στε­γα­νά και συμ­φέ­ρο­ντα, όπως π.χ. τα φρο­ντι­στή­ρια και τις εκ­δό­σεις βοη­θη­μά­των. Είναι, λοι­πόν, ζή­τη­μα μόνο πο­λι­τι­κής από­φα­σης», λέει ο Αντώ­νης Μα­γου­λάς, διευ­θυ­ντής στο 1ο Πει­ρα­μα­τι­κό Λύ­κειο Αμα­ρου­σί­ου.

«Από την άλλη, υπάρ­χει ένα συ­μπλη­ρω­μα­τι­κό πρό­γραμ­μα, το PISA for Schools, που δίνει τη δυ­να­τό­τη­τα στα σχο­λεία να αξιο­λο­γή­σουν το εκ­παι­δευ­τι­κό τους έργο με βάση τα κρι­τή­ρια του PISA και να προ­σαρ­μό­σουν ανά­λο­γα το πρό­γραμ­μά τους. Βε­βαί­ως αυτό απαι­τεί αυ­το­νο­μία στις σχο­λι­κές μο­νά­δες, η οποία δεν προ­σφέ­ρε­ται όπως λει­τουρ­γούν τα σχο­λεία σή­με­ρα στην Ελ­λά­δα. Χρειά­ζε­ται, επί­σης, εκ­παι­δευ­τι­κούς με ανοι­χτές κε­ραί­ες. Αλλά όπως είναι οι ερ­γα­σια­κές συν­θή­κες και οι απο­λα­βές τους, δεν μπο­ρεί να πε­ρι­μέ­νεις ότι όλοι θα δώ­σουν το κάτι πα­ρα­πά­νω. Πρέ­πει να χτι­στεί αυτό», προ­σθέ­τει ο κ. Μω­ρα­ΐ­της, που έχει με­λε­τή­σει τον PISA από την έναρ­ξή του.

Ανα­φο­ρι­κά με τις προ­τά­σεις του τι θα μπο­ρού­σε να γίνει ώστε να βελ­τιω­θεί η κα­τά­στα­ση, το 56,3% των εκ­παι­δευ­τι­κών (77% των συμ­βού­λων) χα­ρα­κτη­ρί­ζει πολύ/πάρα πολύ ση­μα­ντι­κή την επι­μόρ­φω­ση στη λο­γι­κή PISA. Ακο­λου­θούν η πρό­σβα­ση σε πλατ­φόρ­μες με θέ­μα­τα τύπου PISA (55,7%) και ο εμπλου­τι­σμός με σχε­τι­κά πα­ρα­δείγ­μα­τα των σχο­λι­κών βι­βλί­ων (59,3%). Ηδη, όπως ανα­φέ­ρει στην «Κ» ο κ. Δη­μό­που­λος, «η νέα Τρά­πε­ζα Θε­μά­των στο λύ­κειο θα εμπλου­τι­σθεί με θέ­μα­τα στη λο­γι­κή PISA, που επι­κε­ντρώ­νο­νται στην αξιο­λό­γη­ση των δε­ξιο­τή­των και όχι στην απο­στή­θι­ση γνώ­σε­ων».

«Ασκη­σιο­λο­γία» και «πα­πα­γα­λία»

«Ολα κρί­νο­νται στο λύ­κειο, και εκεί όλα κι­νού­νται με βάση τις Πα­νελ­λα­δι­κές Εξε­τά­σεις. Σή­με­ρα έχου­με μικρή εξε­τα­στέα ύλη και έτσι έχου­με κα­τα­λή­ξει στην “ασκη­σιο­λο­γία”, με στόχο ακόμη και την “πα­πα­γα­λία” των ασκή­σε­ων. Πρέ­πει να πε­ρά­σου­με σε θέ­μα­τα που θα εξε­τά­ζουν εάν ο μα­θη­τής μπο­ρεί να εφαρ­μό­σει τη σχο­λι­κή γνώση σε κα­τα­στά­σεις της πραγ­μα­τι­κής ζωής», πα­ρα­τη­ρεί στην «Κ» ο Αντώ­νης Μα­γου­λάς, μα­θη­μα­τι­κός, διευ­θυ­ντής στο 1ο Πει­ρα­μα­τι­κό Λύ­κειο Αμα­ρου­σί­ου, το οποίο με­τεί­χε στον τε­λευ­ταίο δια­γω­νι­σμό PISA. Και το­νί­ζει κα­τα­λή­γο­ντας: «Οι εκ­παι­δευ­τι­κοί, όπως προ­κύ­πτει από την έρευ­να, δεν είναι αντί­θε­τοι στην αλ­λα­γή της φι­λο­σο­φί­ας των προ­γραμ­μά­των σπου­δών· θα την εφαρ­μό­σουν. Ομως, μια τέ­τοια αλ­λα­γή θα επη­ρε­ά­σει στε­γα­νά και συμ­φέ­ρο­ντα, όπως π.χ. τα φρο­ντι­στή­ρια και τις εκ­δό­σεις βοη­θη­μά­των. Είναι, λοι­πόν, ζή­τη­μα μόνο πο­λι­τι­κής από­φα­σης».

Πηγή: kathimerini.gr