Μεγάλη έρευνα του ΚΕΦίΜ για το πώς βλέπουν οι Ελληνες την Επανάσταση

Μάλλον αδιά­βα­στοι για την ιστορία της Επα­νά­στα­σης του 1821 εμφα­νί­ζο­νται οι Έλληνες. Μόνο ο ένας στους δέκα πιστεύει ότι ο μέσος Έλληνας γνω­ρί­ζει καλά την ιστορία των γεγο­νό­των που οδή­γη­σαν στην απε­λευ­θέ­ρωση της Ελλάδας από τον οθω­μα­νικό ζυγό και την απαρχή της δια­μόρ­φω­σης του ελλη­νι­κού κράτους. Μάλιστα, οι ίδιοι εμφα­νί­ζο­νται απο­γοη­τευ­μέ­νοι γι’ αυτό. Από την άλλη, οι επτά στους δέκα Έλληνες θεωρούν ότι το κρυφό σχολειό δεν είναι μύθος. Επίσης, η κοινή γνώμη είναι διχα­σμένη για το εάν η επα­νά­σταση ξεκί­νησε την 25η Μαρτίου στη Μονή της Αγίας Λαύρας.

Ειδι­κό­τερα, στο πλαίσιο του εκπαι­δευ­τι­κού προ­γράμ­μα­τος που υλο­ποιεί το Κέντρο Φιλε­λεύ­θε­ρων Μελετών – Μάρκος Δρα­γού­μης (ΚΕΦίΜ) με αφορμή τη συμπλή­ρωση των 200 χρόνων από την έναρξη της Ελλη­νι­κής Επα­νά­στα­σης, πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε πανελ­λα­δική έρευνα για το πως αντι­λαμ­βά­νο­νται οι Έλληνες σήμερα το ρόλο των πρω­τα­γω­νι­στών της επα­νά­στα­σης, τον χαρα­κτή­ρας της, αλλά και την επιρροή των ξένων δυνά­μεων σε αυτή. Από τα κύρια ευρή­ματα της έρευνας, που παρου­σιά­στηκε προ ολίγου, προ­κύ­πτει ότι η επα­νά­σταση του 1821 απο­τε­λεί κοινό τόπο ανα­φο­ράς που ενώνει τους Έλληνες. Τα δημο­γρα­φικά χαρα­κτη­ρι­στικά (φύλο, ηλικία), το μορ­φω­τικό επίπεδο, το εισό­δημα, η ιδε­ο­λο­γία, η πολι­τική ταυ­τό­τητα και η ψήφος στις εκλογές ασκούν μικρή επιρροή στις απόψεις τους.

Κυρί­αρχη προ­σω­πι­κό­τητα της Επα­νά­στα­σης του 1821 ανα­δει­κνύ­ε­ται, και με μεγάλη διαφορά, ο Θεόδωρος Κολο­κο­τρώ­νης (92,7%). Ακο­λου­θεί ο Γεώρ­γιος Καραϊσκάκης (63,1%). Εντύ­πωση, σύμφωνα με τους ερευ­νη­τές, προ­κα­λεί ότι μια γυναίκα, η Μπου­μπου­λίνα, βρί­σκε­ται στην πρώτη τριάδα, ενώ ανάμεσα στους πλέον ανα­γνω­ρι­σμέ­νους 10 πρω­τα­γω­νι­στές της Επα­νά­στα­σης βρί­σκε­ται άλλη μία γυναίκα, η Μαντώ Μαυρογένους, στην 10η θέση.

Για τους σημε­ρι­νούς Έλληνες, το 1821 δεν ήταν μόνο μια εθνική επα­νά­σταση. Η συντρι­πτική πλειο­ψη­φία θεωρεί, βέβαια, ότι η Επα­νά­σταση ήταν κυρίως εθνική, αλλά περισ­σό­τε­ροι από τους μισούς πιστεύ­ουν ότι η επα­νά­σταση είχε και κοι­νω­νικά, φιλε­λεύ­θερα και θρη­σκευ­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά. Η Ρωσία ανα­δει­κνύ­ε­ται, με μεγάλη διαφορά, ως η ξένη δύναμη με τη θετι­κό­τερη συμβολή στην Επα­νά­σταση του 1821. Ακο­λου­θούν η Γαλλία και η Μεγάλη Βρε­τα­νία.

Ανάμεσα στις κοι­νω­νι­κές ομάδες, τις οργα­νώ­σεις και τους θεσμούς που ενε­πλά­κη­σαν στην Επα­νά­σταση, αρκετά υπο­τι­μη­μέ­νος είναι ο ρόλος των εμπόρων. Αντί­θετα, ανα­γνω­ρί­ζε­ται σχεδόν ομόφωνα ο θετικός ρόλος της Φιλικής Εται­ρείας, των Φιλελ­λή­νων και των νησιω­τών πλοιο­κτη­τών, των στρα­τιω­τι­κών και της Εκκλη­σίας.

Το σχολείο απο­τε­λεί την κυριό­τερη πηγή μάθησης για την Επανάσταση για τους περισσότερους Έλληνες. 7 στους 10 δεν είναι ικα­νο­ποι­ημένοι με τον τρόπο διδα­σκαλίας της ιστορίας της Επανάστασης στο σχολείο και εννέα στους δέκα ζητούν να δοθεί μεγα­λύ­τερη βαρύ­τητα στη διδα­σκα­λία της.

Η γενιά των σημε­ρι­νών φοι­τη­τών έχει διδα­χθεί την Επα­νά­σταση του 1821 στην Στ’ Δημο­τι­κού και στην Γ’ Γυμνα­σίου (σε κάποιες περι­πτώ­σεις και στην Γ ́ τάξη του Λυκείου).  Ιδιαί­τερα δυσα­ρε­στη­μέ­νοι είναι όσοι έχουν υψηλό εισό­δημα (76%), οι εθνι­κι­στές (77,3%) και οι κομ­μου­νι­στές (77,8%), αλλά και γενικά όσοι δεν έχουν ψηφίσει ένα από τα κόμματα που εκπρο­σω­πού­νται στη Βουλή (80,2%).

Τη μεγα­λύ­τερη ικα­νο­ποί­ηση δεί­χνουν οι νέοι (28,3%), που ίσως δεν είχαν την ευκαι­ρία ακόμα να αντι­με­τω­πί­σουν κριτικά τις γνώσεις που απέ­κτη­σαν στο σχολείο, οι συντη­ρη­τι­κοί (25,5%) και οι ψηφο­φό­ροι του ΚΙΝΑΛ (30,2%).

«Η εικόνα που έχουν οι Ελληνίδες και οι Έλληνες για την Επανάσταση είναι αρκετά σχη­μα­τική, μονοδιάστατη, σε αρκετό βαθμό παρω­χημένη καθώς δεν φαίνεται να έχει ενη­με­ρω­θεί ιδιαίτερα από την πρόσφατη ιστο­ρική έρευνα. Όμως, από την άλλη, η Επανάσταση ανα­δει­κνύεται σε ένα ισχυρό ενο­ποι­η­τικό στοιχείο για την ελλη­νική κοινωνία, αναπόσπαστο και ιερό κομμάτι της ταυ- τότητάς της. Γι’ αυτό και οι Έλληνες αντι­δρούν με δυσπι­στία ή και οργή σε ο,τιδή­ποτε κλονίζει ή ενημερώνει το κυρίαρχο εθνικό αφήγημα, αυτό που έμαθαν στο σχολείο» παρα­τη­ρεί, μεταξύ άλλων, ο καθη­γη­τής του Πανε­πι­στη­μίου αθηνών Αρι­στεί­δης Χατζής, επι­κε­φαλής του εκπαι­δευ­τι­κού προ­γράμ­μα­τος του ΚΕΦίΜ, διευ­θυ­ντής ερευνών στο ΚΕΦίΜ και μέλος της Επι­τροπής 2021.

Από την πλευρά του ο πρό­ε­δρος του ΚΕΦίΜ κ. Αλέ­ξαν­δρος Σκούρας δηλώνει ότι «σκοπός της έρευνας καθώς και όλων των δρα­στη­ριοτήτων του ΚΕΦίΜ σχετικά με τα 200 χρόνια από την ελλη­νική επανάσταση δεν είναι βεβαίως να ξανα­γρα­φτεί η ιστορία του 1821, αλλά η καλύτερη και βαθύτερη κατανόηση των ανθρώπων, των ιδεών και των ιστο­ρικών συγκυ­ριών που συνέβαλαν σε αυτή».

Δείτε ανα­λυ­τικά τα απο­τε­λέ­σματα της έρευνας: