Citi: Οι επιπτώσεις των αμερικανικών εκλογών σε Ευρώπη και Ελλάδα

Της Ελευ­θε­ρίας Κούρ­ταλη

Με λίγες μόνο ημέρες να απο­μέ­νουν για τις προ­ε­δρι­κές εκλογές στις ΗΠΑ, η άποψη της Citigroup παρα­μέ­νει ότι μια νίκη της Clinton είναι πιο πιθανή, ωστόσο επι­ση­μαί­νει ότι με τις δημο­σκο­πή­σεις να παρα­μέ­νουν αστα­θείς και με την εμπει­ρία του δημο­ψη­φί­σμα­τος για το Brexit, oι εκπλή­ξεις δεν μπορούν να απο­κλει­στούν.

Ένα αποτέλεσμα-έκπληξη θα μπο­ρούσε να προ­κα­λέ­σει αβε­βαιό­τητα στις χρη­μα­το­πι­στω­τι­κές αγορές και να “χτυ­πή­σει” την ανά­πτυξη στις ΗΠΑ, επη­ρε­ά­ζο­ντας την Ευρώπη μέσω του εμπο­ρίου και των οικο­νο­μι­κών δεσμών. Θα μπο­ρούσε επίσης να αλλάξει τις πολι­τι­κές ασφά­λειας και εμπο­ρίου, καθώς και τις δημο­σιο­νο­μι­κές, νομι­σμα­τι­κές και ρυθ­μι­στι­κές πολι­τι­κές των ΗΠΑ.

Όπως σημειώ­νει η Citi, η εμπο­ρική και οικο­νο­μική έκθεση στις ΗΠΑ είναι υψηλή στην περί­πτωση της Ιρλαν­δίας, της Γερ­μα­νίας, των Μπε­νε­λούξ και της Βρε­τα­νίας. Εκτός από τις μελ­λο­ντι­κές εμπο­ρι­κές και δημο­σιο­νο­μι­κές πολι­τι­κές των ΗΠΑ, τα επόμενα βήματα της Fed καθώς και η αλλαγή της αμε­ρι­κα­νι­κής εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής θα είναι στο επί­κε­ντρο.

Οικο­νο­μι­κοί δεσμοί ΕΕ-ΗΠΑ

Οι ΗΠΑ είναι μακράν ο μεγα­λύ­τε­ρος εμπο­ρι­κός εταίρος της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, με τις ονο­μα­στι­κές εξα­γω­γές αγαθών να δια­μορ­φώ­νο­νται στα 371 δισ. ευρώ το 2015 (21% του συνόλου των εξα­γω­γών αγαθών εκτός ΕΕ και 2,5% του ΑΕΠ της ΕΕ) και οι εισα­γω­γές στα 248 δισ. ευρώ (22% του συνόλου, ή 1,7% του ΑΕΠ), με απο­τέ­λε­σμα ένα εμπο­ρικό πλε­ό­να­σμα ύψους 123 δισ. ευρώ.

Σε ό,τι αφορά τις υπη­ρε­σίες, το 2013 οι εξα­γω­γές ανήλθαν στα 161 δισ. ευρώ (29% του συνόλου των εξα­γω­γών των υπη­ρε­σιών εκτός ΕΕ, ή 1,2% του ΑΕΠ), ενώ οι εισα­γω­γές ανήλθαν σε 148 δισ. ευρώ (29% του συνόλου, 1,1% του ΑΕΠ), με απο­τέ­λε­σμα ένα πλε­ό­να­σμα ύψους 13 δισ. ευρώ.

Το 2016, οι εμπο­ρι­κές ροές αγαθών ήταν πιο αδύ­να­μες μέχρι στιγμής, σύμφωνα με τα στοι­χεία της Eurostat. Το διά­στημα Ιανουαρίου-Αυγούστου, οι ονο­μα­στι­κές εξα­γω­γές αγαθών προς τις ΗΠΑ ήταν 3% χαμη­λό­τε­ρες ετησίως, ενώ οι εισα­γω­γές 1% χαμη­λό­τε­ρες, αφή­νο­ντας το συνο­λικό εμπο­ρικό ισο­ζύ­γιο στα 74,2 δισ. ευρώ, 6 δισ. ευρώ χαμη­λό­τερα ετησίως.

Ωστόσο, το εμπόριο της ΕΕ με τις ΗΠΑ ήταν σε καλύ­τερα επίπεδα από ό,τι με τον υπό­λοιπο κόσμο, με τις συνο­λι­κές εξα­γω­γές της ΕΕ το διά­στημα Ιανουαρίου-Αυγούστου να μειώ­νο­νται κατά 4% και οι εισα­γω­γές κατά 3% ετησίως.

Προσοχή σε Ιρλαν­δία, Βέλγιο, Γερ­μα­νία, Βρε­τα­νία και Ελλάδα

Η Ιρλαν­δία έχει τις μεγα­λύ­τε­ρες εμπο­ρι­κές και επεν­δυ­τι­κές εκθέ­σεις στις ΗΠΑ, σε σχέση με το ΑΕΠ της. Οι ιρλαν­δι­κές εξα­γω­γές στις ΗΠΑ δια­μορ­φώ­νο­νται στο 15% του ιρλαν­δι­κού ΑΕΠ, ενώ το απόθεμα των άμεσων επεν­δύ­σεων των ΗΠΑ στην Ιρλαν­δία είναι στο 120% του ιρλαν­δι­κού ΑΕΠ.

Οι εμπο­ρι­κοί δεσμοί είναι επίσης πολύ σημα­ντι­κοί στο Βέλγιο, τη Γερ­μα­νία και τη Βρε­τα­νία, ενώ η Ολλαν­δία είναι ο δεύ­τε­ρος μεγα­λύ­τε­ρος απο­δέ­κτης άμεσων επεν­δύ­σεων από τις ΗΠΑ.

Αντί­θετα, η έκθεση στο εμπόριο και τις επεν­δύ­σεις είναι σχετικά χαμηλή στις χώρες της Μεσο­γείου, με εξαί­ρεση την Ελλάδα, η οποία έχει σημα­ντική έκθεση στον του­ρι­σμό και τις ναυ­τι­λια­κές υπη­ρε­σίες των ΗΠΑ.

Κίν­δυ­νος ύφεσης στις ΗΠΑ

Ενώ το βασικό σενάριο της Citi είναι ότι η μέτρια ανά­πτυξη θα συνε­χι­στεί στις ΗΠΑ, το απο­τέ­λε­σμα των εκλογών θα μπο­ρούσε να έχει σημα­ντικό αντί­κτυπο στη βρα­χυ­πρό­θε­σμη δυνα­μική της αμε­ρι­κα­νι­κής ανά­πτυ­ξης. Και οι δύο υπο­ψή­φιοι ανα­μέ­νε­ται να προ­ω­θή­σουν επε­κτα­τική δημο­σιο­νο­μική πολι­τική, αυξά­νο­ντας την πιθα­νό­τητα ώθησης της ανά­πτυ­ξης, ανε­ξάρ­τητα από το ποιος θα κερ­δί­σει.

Ωστόσο, δεν είναι καθόλου σαφές εάν ο κάθε υπο­ψή­φιος θα μπο­ρούσε να συγκε­ντρώ­σει τις απα­ραί­τη­τες πλειο­ψη­φίες στο Κογκρέσο για να εφαρ­μό­σει την εγχώρια οικο­νο­μική ατζέντα του.

Την ίδια στιγμή, οι δύο υπο­ψή­φιοι έχουν σημα­το­δο­τή­σει μια στάση κρι­τι­κής σχετικά με τις εμπο­ρι­κές συμ­φω­νίες. Αυτό, εκτός από τη δυνη­τική πολι­τική ανα­τα­ραχή που θα προ­κα­λέ­σει μια νίκη Trump, θα μπο­ρούσε να προ­κα­λέ­σει ισχυρή αβε­βαιό­τητα τόσο στις αγορές όσο και στην οικο­νο­μία, κάτι το οποίο θα μπο­ρούσε να επι­βα­ρύ­νει την ανά­πτυξη.

Έτσι, στην καλύ­τερη περί­πτωση, οι δαπάνες υπο­δο­μής και οι φορο­λο­γι­κές περι­κο­πές που θα επι­βλη­θούν από τον νέο Πρόεδρο θα μπο­ρού­σαν να οδη­γή­σουν σε μια αρχική (και ίσως παρα­τε­τα­μένη) ώθηση στην οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα. Ωστόσο, δεν μπορεί να απο­κλει­στεί το ενδε­χό­μενο μια σκληρή στάση στο εμπόριο και η αβε­βαιό­τητα γύρω από τη μετα­νά­στευση να βαρύ­νουν την κατα­νά­λωση και τις επεν­δύ­σεις και να οδη­γή­σουν τις ΗΠΑ σε ύφεση νωρί­τερα παρά αργό­τερα.

Μπορεί η ευρω­παϊκή οικο­νο­μία να έχει δείξει αντι­στά­σεις στα διάφορα σοκ, όπως το Brexit και έτσι ο αντί­κτυ­πος στο οικο­νο­μικό κλίμα της Ευρώπης στο βρα­χυ­πρό­θε­σμο διά­στημα να μην είναι σημα­ντι­κός, ωστόσο μια ύφεση στις ΗΠΑ δεν είναι δυνατόν να μην επη­ρε­ά­σει τόσο την ΕΕ όσο και τον υπό­λοιπο κόσμο.

Trump = Περισ­σό­τερη χαλά­ρωση από την ΕΚΤ, Clinton = Λιγό­τερη

H πολι­τική της Fed μπορεί να επη­ρε­α­στεί από το απο­τέ­λε­σμα των εκλογών αν η FOMC απο­φα­σί­σει ότι θα έχει σημα­ντι­κές οικο­νο­μι­κές επι­πτώ­σεις. Σύμφωνα με τη Citi, αν κερ­δί­σει η Clinton, η Fed θα αυξήσει τα επι­τό­κια 0,25% τον Δεκέμ­βριο. Επίσης οι εκτι­μή­σεις για τον πλη­θω­ρι­σμό μπορεί να αυξη­θούν σημα­ντικά και να προ­κα­λέ­σουν μια επι­τά­χυνση της αυστη­ρό­τε­ρης νομι­σμα­τι­κής πολι­τι­κής.

Μια νίκη Trump μπορεί επίσης να φέρει μια βρα­χυ­πρό­θε­σμη ώθηση της ανά­πτυ­ξης και υψη­λό­τερο πλη­θω­ρι­σμό, αλλά θα μπο­ρούσε επίσης να προ­κα­λέ­σει αβε­βαιό­τητα και πάγωμα των δαπανών και των επεν­δύ­σεων των επι­χει­ρή­σεων, αλλά και μπορεί να οδη­γή­σει σε χαμη­λό­τερο ρυθμό ανά­πτυ­ξης λόγω των περιο­ρι­σμών στο εμπόριο και τη μετα­νά­στευση. Ο Trump έχει τονίσει ότι δια­φω­νεί με την εξαι­ρε­τικά διευ­κο­λυ­ντική νομι­σμα­τική πολι­τική της Fed.

Τα επόμενα βήματα νομι­σμα­τι­κής πολι­τι­κής της Fed θα μπο­ρού­σαν να έχουν αντί­κτυπο στην ΕΚΤ και άλλες κεντρι­κές τρά­πε­ζες στην Ευρώπη. Μια αυστη­ρό­τερη πολι­τική στις ΗΠΑ θα μπο­ρούσε να ενι­σχύ­σει το δολάριο έναντι των ευρω­παϊ­κών νομι­σμά­των. Σε αυτήν τη λογική, μια νίκη της Clinton με έλεγχο των Δημο­κρα­τι­κών στο Κογκρέσο (μάλλον απίθανο) θα μπο­ρούσε πιθα­νό­τατα να ανα­κου­φί­σει την ΕΚΤ μειώ­νο­ντας την πίεση, ενώ μια νίκη Trump θα μπο­ρούσε να την οδη­γή­σει σε περισ­σό­τερη νομι­σμα­τική χαλά­ρωση.

Η Ευρώπη δεν είναι στο επί­κε­ντρο της εμπο­ρι­κής πολι­τι­κής των ΗΠΑ, αλλά μπορεί να βρεθεί

Και οι δύο υπο­ψή­φιοι έχουν εκφρά­σει τη δυσα­ρέ­σκειά τους για τις υπάρ­χου­σες συμ­φω­νίες ελεύ­θε­ρου εμπο­ρίου, όπως η NAFTA και ο ΠΟΕ. Δεδο­μέ­νου ότι οι χώρες της ΕΕ δεν έχουν προ­τι­μη­σιακή εμπο­ρική συμ­φω­νία με τις ΗΠΑ αυτήν τη στιγμή, το ότι οι ΗΠΑ θα προ­σπα­θή­σουν να ανα­θε­ω­ρή­σουν τους κανόνες του ΠΟΕ δεν θα έχει μεγάλη σημασία. Και οι δύο υπο­ψή­φιοι φαί­νε­ται να είναι περισ­σό­τερο επι­κε­ντρω­μέ­νοι στην Κίνα, όταν πρό­κει­ται για υπο­τι­θέ­με­νες ανι­σορ­ρο­πίες, και όχι στην Ευρώπη. Ωστόσο, οι υπο­ψή­φιοι έχουν σκληρή στάση στην επιβολή των πολι­τι­κών κατά των επι­δο­τή­σεων, και αυτό μπορεί να προ­κα­λέ­σει εντά­σεις σχετικά με τον ρόλο των ανα­πτυ­ξια­κών ευρω­παϊ­κών τρα­πε­ζών και τη στήριξη των φορο­λο­γου­μέ­νων σε ορι­σμέ­νες ευρω­παϊ­κές βιο­μη­χα­νίες.

Επίσης, η αντί­θεση και των δύο υπο­ψη­φίων στην επι­κύ­ρωση της συμ­φω­νίας ελεύ­θε­ρου εμπο­ρίου TPP, δεν απο­τε­λεί καλό οιωνό για την προ­βλε­πό­μενη Δια­τλα­ντική Συμ­φω­νία μεταξύ ΗΠΑ-ΕΕ (ΤΤIP).

Η εμπο­ρική πολι­τική των ΗΠΑ μπορεί επίσης να έχει έμμεσες επι­πτώ­σεις στην ευρω­παϊκή εμπο­ρική πολι­τική. Μια πιο κλειστή οικο­νο­μία των ΗΠΑ με τις κινε­ζι­κές εξα­γω­γές μπορεί να τις ανα­κα­τευ­θύ­νει προς την ΕΕ και να οδη­γή­σει σε καθο­δι­κές πιέσεις στις τιμές των εισα­γω­γών, ενι­σχύ­ο­ντας τα ένστι­κτα του προ­στα­τευ­τι­σμού και στην ΕΕ, επίσης.

Ταυ­τό­χρονα, οι λιγό­τε­ρες ελπίδες για συμ­φω­νίες ελεύ­θε­ρου εμπο­ρίου με τις ΗΠΑ μπορεί να βελ­τιώ­σουν τη δια­πραγ­μα­τευ­τική θέση της ΕΕ στις εν εξε­λί­ξει δια­πραγ­μα­τεύ­σεις για το ελεύ­θερο εμπόριο, για παρά­δειγμα, με την Ιαπωνία, τις χώρες ASEAN και την Ινδίας.

Χτύπημα στους φορο­λο­γι­κούς παρα­δεί­σους της Ευρώπης

Οι μεταρ­ρυθ­μί­σεις της Clinton στη διεθνή φορο­λο­γική νομο­θε­σία και το “κυνήγι” των επι­χει­ρή­σεων που μετα­φέ­ρουν τα κέρδη τους στο εξω­τε­ρικό μπορεί να επη­ρε­ά­σουν αρνη­τικά ορι­σμέ­νες ευρω­παϊ­κές χώρες με ευνοϊκά φορο­λο­γικά περι­βάλ­λο­ντα, όπως η Ιρλαν­δία, η Ολλαν­δία, το Ηνωμένο Βασί­λειο και ίσως την Ελβετία. Η Clinton θα μπο­ρούσε να είναι πιο φιλική προς τις ευρω­παϊ­κές προ­τά­σεις για φόρο χρη­μα­το­πι­στω­τι­κών συναλ­λα­γών, και η υπο­στή­ριξη των ΗΠΑ θα αυξήσει τις πιθα­νό­τη­τες της παγκό­σμιας εφαρ­μο­γής απότομα (από κοντά στο μηδέν). Αντί­θετα, ο Trump και οι Ρεπου­μπλι­κά­νοι δεν βλέπουν με καλό μάτι τις αυξη­μέ­νες ρυθ­μί­σεις, όπως τον νόμο Dodd-Frank, και μπορεί να βάλουν φρένο στις παγκό­σμιες πρω­το­βου­λίες για το ρυθ­μι­στικό περι­βάλ­λον.

Οι σχέσεις των ΗΠΑ με τη Ρωσία, “κλειδί” για την Ευρώπη 

Η ρητο­ρική της Clinton είναι επι­θε­τική απέ­να­ντι στη Ρωσία, γεγονός το οποίο θα βοη­θή­σει όσους στην ΕΕ ενδια­φέ­ρο­νται για την εντα­τι­κο­ποί­ηση των κυρώ­σεων, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου, της Γερ­μα­νίας και της Γαλλίας. Αντί­θετα, ο Trump θα είναι νέος στον χώρο και μπορεί να προ­κα­λέ­σει σημα­ντική αβε­βαιό­τητα. Έχει απαι­τή­σει μεγα­λύ­τε­ρες ευρω­παϊ­κές συνει­σφο­ρές στην αμυ­ντική δομή του ΝΑΤΟ, κάτι το οποίο μπορεί να οδη­γή­σει σε υψη­λό­τε­ρες απαι­τή­σεις δαπανών.

Επι­πτώ­σεις στο μετα­να­στευ­τικό

Αυτό που έχει θεμε­λιώδη σημασία για την ΕΕ, εκτός από τις κυρώ­σεις κατά της Ρωσίας, θα ήταν η πιθανή μετα­στροφή της πολι­τι­κής των ΗΠΑ στον πόλεμο κατά της τρο­μο­κρα­τίας, ή γενικά κατά της Μέσης Ανα­το­λής, όπου οι πόλεμοι στη Συρία και το Ιράκ ήταν η βασική πηγή της αύξησης στις αφίξεις προ­σφύ­γων στην ΕΕ το 2015.

capital.gr