Σπάνιος βάτραχος στην Κάρπαθο υπό την προστασία ενός πρίγκιπα

Στη Βόρεια Κάρπαθο, ανάμεσα στα από­κρη­μνα βουνά, εκεί όπου κανείς φθάνει μόνο με μονο­πάτι, κυλά το Αργώνι. Ενα μικρό ρυάκι που δεν στε­ρεύει ποτέ, «κρα­τώ­ντας» νερό ακόμα και τις ζεστές ημέρες του καλο­και­ριού, πράγμα σπάνιο στο άνυδρο νησί. Εκεί έχει βρει κατα­φύ­γιο εδώ και χιλιά­δες χρόνια ένα μικρό βατράχι. Ενα πλάσμα ίσως αδιά­φορο στα μάτια των πολλών, αλλά εξαι­ρε­τικά σημα­ντικό για τους επι­στή­μο­νες, μιας και απο­τε­λεί έναν σπάνιο κρίκο της αλυ­σί­δας της ζωής. Τόσο σπάνιο, που έτυχε της υπο­στή­ρι­ξης ενός πολύ σημα­ντι­κού και πλού­σιου ανθρώ­που που ζει αρκετές χιλιά­δες χιλιό­με­τρα μακριά: του Μοχά­μεντ μπιν Ζάγεντ, δια­δό­χου του θρόνου του Εμι­ρά­του του Αμπου Ντάμπι.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγ­ματα από την αρχή. Ο «βάτρα­κλος», όπως τον απο­κα­λούν στην Κάρπαθο, ή Pelophylax Cerigensis είναι ένα αμφίβιο ενδη­μικό στο νησί, το οποίο έχει συμπε­ρι­λη­φθεί στα «κρι­σί­μως κιν­δυ­νεύ­ο­ντα» είδη λόγω του εξαι­ρε­τικά μικρού πλη­θυ­σμού του. Μέχρι τα μέσα της δεκα­ε­τίας του ’90, οπότε και τον πρω­το­με­λέ­τη­σαν Ελβετοί βιο­λό­γοι, η επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα δεν ήξερε τίποτα για τη σπα­νιό­τητα του είδους. Το 2002 ιδρύ­θηκε ο φορέας δια­χεί­ρι­σης της προ­στα­τευό­με­νης περιο­χής (που περι­λαμ­βά­νει το βόρειο κομμάτι της Καρ­πά­θου, τη νήσο Σαρία και τη θαλάσ­σια περιοχή τους) και ακο­λού­θη­σαν οι πρώτες προ­σπά­θειες για τη μελέτη του.

Τον Ιανουά­ριο, μια μικρή ομάδα επι­στη­μό­νων από τα Πανε­πι­στή­μια Αθηνών και Ιωαν­νί­νων και το Μουσείο Φυσικής Ιστο­ρίας της Κρήτης ξεκί­νησε, με τοπικό συνερ­γάτη τον φορέα, ένα πρό­γραμμα μελέτης του σπα­νιό­τα­του αυτού είδους. Στόχος του, να αυξήσει την επι­στη­μο­νική γνώση και να ευαι­σθη­το­ποι­ή­σει την τοπική κοι­νω­νία. Ο Πανα­γιώ­της Παφίλης, επί­κου­ρος καθη­γη­τής Ζωικής Ποι­κι­λό­τη­τας στο Τμήμα Βιο­λο­γίας του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών, είναι ο συντο­νι­στής της ομάδας. «Ο βάτρα­χος της Καρ­πά­θου είναι ένα είδος διπλά απο­μο­νω­μένο: ζει σε νησί και ανα­πα­ρά­γε­ται σε γλυκό νερό. Αυτό σημαί­νει ότι αρκούν δύο συνε­χό­με­νες χρονιές ανομ­βρίας για να εξα­φα­νι­στεί», εξηγεί.

Επειδή η ανομ­βρία δεν περιο­ρί­ζε­ται στα καιρικά φαι­νό­μενα, αλλά και… στις πηγές χρη­μα­το­δό­τη­σης της επι­στη­μο­νι­κής κοι­νό­τη­τας, η ομάδα ανα­ζή­τησε διεθνή βοήθεια: υπέβαλε την πρόταση του προ­γράμ­μα­τος στο Ταμείο Δια­τή­ρη­σης Προ­στα­τευό­με­νων Ειδών «Μοχά­μεντ μπιν Ζάγεντ» και έλαβε την απα­ραί­τητη οικο­νο­μική στήριξη. «Επειδή η γνώση για το σπάνιο αυτό είδος ήταν απο­σπα­σμα­τική, ξεκι­νή­σαμε ουσια­στικά από το μηδέν. Επρεπε να μάθουμε βασικά στοι­χεία βιο­λο­γίας του είδους: πού ζει, τι τρώει, πού κινεί­ται. Εκεί ήταν καθο­ρι­στική η συμβολή των ανθρώ­πων του φορέα δια­χεί­ρι­σης της προ­στα­τευό­με­νης περιο­χής του νησιού, που μας κατηύ­θυ­ναν σε απο­μα­κρυ­σμέ­νες περιο­χές. Στη συνέ­χεια ηχο­γρα­φή­σαμε τα κοά­σματά του για να τα απο­τυ­πώ­σουμε σε ηχό­γραμμα. Βλέπετε, το κάθε είδος βατρά­χου έχει μια εντελώς δια­φο­ρε­τική συχνό­τητα κοα­σμά­των, από την οποία μπο­ρούμε να ανα­γνω­ρί­σουμε το είδος, κάτι σαν το δικό μας δακτυ­λικό απο­τύ­πωμα. Τέλος, πήραμε δείγ­ματα σάλιου από τον βάτραχο για να γίνει ανάλυση γενε­τι­κής ποι­κι­λό­τη­τας».

Οι επι­στή­μο­νες εξε­τά­ζουν αν είναι εφικτό το είδος να ανα­πα­ρα­χθεί ex situ -αλλά πάντα στην Κάρπαθο- προ­κει­μέ­νου να δια­σω­θεί σε περί­πτωση μιας παρα­τε­τα­μέ­νης ξηρα­σίας. Παράλ­ληλα δοκι­μά­ζουν διά­φο­ρες ιδέες για να αυξή­σουν τους βιο­τό­πους του. «Οι κάτοι­κοι της Ολύμπου μάς είπαν ότι μέχρι πριν από λίγα χρόνια υπήρχε κοντά στο χωριό μια λιμνούλα, ο “Βότσης του Περάτη”, όπου υπήρχαν βάτρα­χοι. Με τη βοήθεια του Ντίνου Πρω­τό­παπα από τον φορέα δια­χεί­ρι­σης δημιουρ­γή­σαμε και πάλι τη λιμνούλα και θα αφή­σουμε να ανα­πτυ­χθεί ζωή τον χειμώνα, ώστε μετά να δοκι­μά­σουμε να επα­νει­σά­γουμε βατρα­χά­κια», λέει ο κ. Παφίλης. Η δουλειά που γίνεται στην Κάρπαθο από την επι­στη­μο­νική ομάδα έγινε δεκτή με χαρά από τον τοπικό φορέα δια­χεί­ρι­σης, ίσως τον μικρό­τερο στη χώρα αφού αριθμεί μόλις 7 άτομα προ­σω­πικό. «Εχει τύχει να προ­σλαμ­βά­νο­νται επι­στή­μο­νες και έπειτα από λίγους μήνες να παραι­τού­νται, γιατί η ζωή στην Κάρπαθο τον χειμώνα είναι δύσκολη», εξηγεί η επι­κε­φα­λής του φορέα -και διευ­θύ­ντρια Δασών Ρεθύμνου- Χαρί­κλεια Καρ­γιο­λάκη. «Είναι όμως ένας ιδιαί­τε­ρος τόπος και πολι­τι­σμικά αλλά και περι­βαλ­λο­ντικά. Φιλο­ξε­νεί αρκετά ενδη­μικά είδη, είναι ένα από τα “σπίτια” της μεσο­γεια­κής φώκιας, πέρασμα για τα απο­δη­μη­τικά πουλιά». Να σημειω­θεί, πάντως, ότι παρά τη μεγάλη σημασία της περιο­χής Καρ­πά­θου – Σαρίας, το σχέδιο για τη μετα­τροπή της στο τρίτο εθνικό θαλάσ­σιο πάρκο της χώρας, που δόθηκε σε δια­βού­λευση το 2011, δεν ευο­δώ­θηκε.

Καθη­με­ρινή