Στο «GPS» του εγκεφάλου το Νομπέλ Ιατρικής

Η Σου­η­δική Βασι­λική Ακα­δη­μία απέ­νειμε το Νομπέλ Ιατρι­κής σε τρεις νευ­ρο­ε­πι­στή­μο­νες, στον Tζον Ο Κιφ και στο ζεύγος Έντ­βαρντ και Μέι-Mπριτ Μόζερ για τη μελέτη του «συστή­μα­τος πλο­ή­γη­σης» του εγκε­φά­λου.

Στον 75χρονο αμερικανο-βρετανό ψυχο­λόγο Τζον Ο Κιφ και στο ζεύγος των νορ­βη­γών νευ­ρο­ε­πι­στη­μό­νων ‘Εντ­βαρντ και Μέι-Mπριτ Μόζερ απο­νέ­με­ται το φετινό Νομπέλ Ιατρι­κής, σύμφωνα με την ανα­κοί­νωση της Σου­η­δι­κής Βασι­λι­κής Ακα­δη­μίας στην Στοκ­χόλμη. Οι έρευνες των τριών επι­στη­μό­νων στον τομέα της νευ­ρο­ε­πι­στή­μης και της μελέτης του ανθρώ­πι­νου εγκε­φά­λου κρί­θη­καν ιδιαί­τερα σημα­ντι­κές, αφού για πρώτη φορά κατα­γρά­φουν με ακρί­βεια το σύστημα με το οποίο ο εγκέ­φα­λος εντο­πί­ζει τη θέση του στο χώρο και καθο­ρί­ζει την πλο­ή­γηση και τον προ­σα­να­το­λι­σμό του μέσα σ‘ αυτόν.

Πρό­κει­ται με απλά λόγια για ένα είδος βιο­λο­γι­κού συστή­μα­τος «GPS», με το οποίο ο εγκέ­φα­λος δίνει εντολές για την κίνηση, ενώ παράλ­ληλα απο­κα­λύ­πτει σημα­ντι­κές πλη­ρο­φο­ρίες για το συνο­λικό σύστημα αντί­λη­ψης των εξω­τε­ρι­κών ερε­θι­σμά­των. Ειδι­κό­τερα οι έρευνες των τριών επι­στη­μό­νων εστιά­ζουν στην μελέτη ειδικών εγκε­φα­λι­κών κυτ­τά­ρων που είναι υπεύ­θυνα για τον καθο­ρι­σμό της λει­τουρ­γίας του προ­σα­να­το­λι­σμού. «Οι έρευνες του Τζον Ο Κιφ, της Μέι-Mπριτ Μόζερ και του Έντ­βαρντ Μόζερ έχουν επι­λύ­σει ένα ερώτημα που έχει απα­σχο­λή­σει φιλο­σό­φους και επι­στή­μο­νες επί σειρά αιώνων», ανα­φέ­ρει στην αιτιο­λο­γική της έκθεση η επι­τροπή απο­νο­μής του Νομπέλ Ιατρι­κής.

Χαρ­το­γρα­φώ­ντας τον χώρο γύρω μας

Πώς ο ανθρώ­πι­νος εγκέ­φα­λος «χαρ­το­γρα­φεί» τον περι­βάλ­λο­ντα χώρο και πώς μπο­ρούμε να πλοη­γη­θούμε με ασφά­λεια σε ένα περί­πλοκο εξω­τε­ρικό περι­βάλ­λον; Κάπως έτσι δια­μορ­φώ­νε­ται σε απλή γλώσσα το θεμε­λιώ­δες ερώτημα που απα­σχό­λησε ήδη από τη δεκατία του 1970 τον Τζον Ο Κιφ. Ο αμερικανο-βρετανός επι­στή­μο­νες είχε υπο­στη­ρί­ξει ήδη από το 1971 βάσει πει­ρα­μα­τι­κών πορι­σμά­των σε ποντί­κια ότι κάποια ειδικά κύτταρα του ιππό­κα­μπου αντι­δρού­σαν με συγκε­κρι­μένο τρόπο ανάλογα με την αλλαγή θέσης στο χώρο, δημιουρ­γώ­ντας στα­διακά έναν εικο­νικό «χάρτη» βάσει του οποίου τα ποντί­κια κινού­νταν στον χώρο.

Πάνω από τρεις δεκα­ε­τίες αργό­τερα, το 2005, το ζεύγος Μόζερ προ­χώ­ρησε ένα βήμα παρα­κάτω στην απο­κρυ­πτο­γρά­φηση του «αόρατου» αυτού συστή­μα­τος της ανθρώ­πι­νης πλο­ή­γη­σης. Οι ορβηγοί νευ­ρο­ε­πι­στή­μο­νες ανα­κά­λυ­ψαν κάποιες κυψε­λί­δες στην επι­φά­νεια νευ­ρι­κών κυτ­τά­ρων οι οποίες ήταν αυτές που δημιουρ­γού­σαν ένα σύστημα συντο­νι­σμού των εγκε­φα­λι­κών διερ­γα­σιών προ­κει­μέ­νου στη συνέ­χεια ο εγκέ­φα­λος να μπορεί να ανα­γνω­ρί­ζει τη θέση στην οποία βρί­σκε­ται και βάσει αυτής να συντο­νί­ζει την κάθε του κίνηση.

Η λει­τουρ­γία αυτή του εγκε­φά­λου σχε­τί­ζε­ται περαι­τέρω και με τη λει­τουρ­γία της μνήμης, η οποία συσχε­τί­ζει τα γεγο­νότα με συγκε­κρι­μένο χώρο. Σύμφωνα με την αιτιο­λο­γική έκθεση της σου­η­δι­κής επι­τρο­πής η έρευνα στον τομέα αυτό συσχε­τί­ζε­ται έντονα και με την έρευνα πάνω στη νόσο Αλτσχάι­μερ, αφού οι ασθε­νείς που πάσχουν από αυτήν χάνουν την αίσθηση της τοπο­θέ­τη­σής τους στο χώρο. «Πρό­κει­ται για ένα από τα πρώτα μέρη του εγκε­φά­λου που επη­ρε­ά­ζο­νται από την εκδή­λωση της νόσου Αλτσχάι­μερ, με απο­τέ­λε­σμα οι συγκε­κρι­μέ­νες ανα­κα­λύ­ψεις να οδη­γή­σουν στην καλύ­τερη κατα­νό­ηση των αιτίων που προ­κα­λούν το Αλτσχάι­μερ και άλλες νόσους», ανέφερε ο Tόρκελ Κλίνγκ­μπεργκ, καθη­γη­τής γνω­στι­κής νευ­ρο­ε­πι­στή­μης και μέλος της σου­η­δι­κής επι­τρο­πής.

Οι τρεις επι­στή­μο­νες ανα­μέ­νε­ται να μοι­ρα­στούν το σημα­ντικό αυτό χρη­μα­τικό βραβείο, το οποίο ανέρ­χε­ται στις 870.000 ευρώ. Η επίσημη τελετή βρά­βευ­σης ανα­μέ­νε­ται να λάβει χώρα στην Στοκ­χόλμη στις 10 Δεκεμ­βρίου.

Πηγή:dw.de